Bu makale, bir önceki makalenin devamı niteliğindedir. Orada “Şeyh uçmaz, mürid uçurur” deyişini doğrulayan; aynı zamanda kamuoyu önünde yapılan değerlendirmelere eleştirel bir bakış sunmuştuk.Televizyon ve sosyal medya mecralarında kamuoyu karşısına çıkan yorumcuların kullandıkları ifadelere dikkat etmesi gerektiğini belitmiştik.
Her gün bir yenisi kamuoyuna sunulan askerî teknolojik platformlar; ülkemiz imkân ve standartları göz önüne alındığında, ekstra övgüyü hak ediyor. Savunma sanayi ilgi görüyor diye; bundan kişisel şöhret elde etmek için, “Teyo Emmi” mantığıyla teknik verileri sulandırmaya gerek yok.
Bunun tam tersi bir yaklaşım ile: Her şeyi kötüleyen, yapılan çalışmaları değersizleştiren tutumlarda kabul edilebilir değil. Açıkçası her iki uçta duran bu tiplerden soğuduğumu ifade etmeliyim.
Bazen de samimi ancak yeterince araştırma yapmadan, olayın heyecanıyla yorum yapanlar çıkabilmektedir. Bu makaleye konu olan durum da tam olarak buradan kaynaklanmıştır. Teknik bir konuda kamuoyuna yorum yaparken, kullanılan verilerin mutlaka kontrol edilmesi ve ciddi bir süzgeçten geçirilmesi gerekir. Hele ki bu konunun uzmanlarına ulaşma imkânı varken, daha dikkatli olunması elzemdir.
Bu makale; savunma sanayi konusunda kendisine saygı duyduğum, birçok yorumcudan ayırdığım ve ciddi anlamda istifade ettiğim Mete Yarar’ın “Görünmezlik Yarışında Kim Önde?” başlıklı YouTube videosuna yaptığım yorumun buraya yansımasıdır.
Söz konusu videoya
https://www.youtube.com/watch?v=-H-gA8rXv7Q
linkinden ulaşabilirsiniz.
Bu videoya yaptığım yorumun tam metnini aşağıda paylaşarak, üzerine birkaç ilave yapacağım. Ancak önce şunu özellikle ifade etmek isterim: Kızılelma ve ANKA-3 konusunda verdiği radar kesit alanı (RCS) verileri, gerçekten arşivlik nitelikte ve son derece kıymetli bir bilgi dağarcığı sunmaktadır. Ne var ki, bu verilerin üzerine yapılan yoruma maalesef katılamayacağım.
Yanlış anlaşılmalara mahal vermemek adına şunu da açıkça belirtmek isterim: Giriş bölümündeki ifadeler, yaklaşımlar ve eleştiriler kesinlikle ve kesinlikle Mete Yarar’a yönelik değildir.
YAPTIĞIM YORUMUN TAM METNİ
“Radar verileri ile desteklediğiniz videonuz çok güzel olmuş, Sizi diğer asker emeklilerinden ayıran özelliğiniz konuları araştırarak teknik yaklaşıyorsunuz. Ama bir konuda keşke diyeceğim. Keşke bu çalışmanıza aynı yaklaşımla hava hava füzeleri açısından da değerlendirseydiniz. Gökdoğan füzesi menzili Tübitak Sage verilerinde 65+ km ama siz bunu 65+ km'den ateşliyemezsiniz. Max olsun olsun 20 bilemedin 25 km'den atesliyebilirsiniz. F16 2 mach 2500 km hızı füze hızı max 3,5 mach ama ortalamada 3 mach civarı hıza sahip bu bir yarış kovalamacada füzenin uçağı yakalaması için gereken mesafe üç aşağı beş yukarı tahmin edilebilr. Gökdoğan'ın birde radar güdümlü füze olduğunu kendi IIR başlığı 10 km civari bir radar menziline sahip olduğunu düşünürsek pitbull olaması için gerekli mesafe 10 km. 30 km'den ateşlediğinde düz uçusda bile yakalaması zor. Bunun manevrası var, flare var, chaff var jamming'i var keşke değerlendirmenizde bu olsaydı. Bu bakış açısıyla Kızılema en makul 20 gibi mesafeden F16'a füze atabilir diye düşünüyorum. Burada da Garantsi yok radar güdümlü füzeler karıştırmaya en müsait füzeler olduğunuda unutmayalım. Gökdoğan'da radar güdümlü füze. Bunun tam tersi matematiği F16'dan Kızılelma'ya atışda da yapabiliriz. Burada hava hava savaş doktirini devreye giriyor. Yani yanal ve arka açılardan hedef uçağı yakalamak önem kazaniyor. Radar açıları 120 derece ile 180 derece değişiyor. Bu açılara yakalanmadan gedef uçağı yakalmak önemli. İşte Kızılelma'nın RCS değeri burada önem kazanıyor. RCS degeri yanında maliyet ve insansız olması da önemli bir avantaj. En önemli de zayıf ve güçlü yanlarınızdan harejetle hava hava doktirini geliştirmek. F35 konusunda da DAS,EOTS pasif sensör fizyonu şu an aktif uçaklarda 40-50 km olduğu açık kaynallarda var ki henüz bu fizyonu yapabilen ülke ve uçak yok diye biliyorum. F35 100 km'ye kadar pasif sensör fizyonu ile füze yönlendirme denemeleri yaptığı da uzmanlarca ifade edilyor ki bu da F35'e ciddi manada hava hava savaşında bire birde ciddi bir avantaj sağlar. Birde ricam bir ürünü bir biri ile mukayese ederken metrik verilerle yaklaşalım. Murat AESA radarı F16 radarından üstün derken hangi F16 radarından sorusunuda sormak gerekir. Sahip olduğumuz F16 blok 50 AN/APG 68 mi yoksa F16 blok 70 AN/APG 83 radarı mı? Murat AESA radar için ifade edile radar menzili Mehmet Demiroğlu'nun ifadesi ile 180 km. AN/APG 68 80 km civarı AN/APG 83 ? . Aynı değerlendirme TOYGUN için yapılabilir. TOYGUN bildiğim kadarıyla hava yer odaklı 35 km'den lazer işaretleme kabiliyetine sahip diye biliyorum hava hava odaklı yanı var mı ne kadar km'den angajmana giriyor bende bilgisi yok. Bu konuda bilgilenmek isterim . Sizin bu kaynaklara ulaşma imkanınız var. Aselsan'ın DAS, EOTS, IRST kabiliyetleri konusunda bilgi çok kıymetli bir bilgi olur. “
İmla hatalarından dolayı özür dilerim. Cep telefonu üzerinden, tamamen spontane şekilde yapılmış bir yorumdu. Genelde yorum yazmayı sevmem, kolay kolay da yazmam; ancak dediğim gibi bu durum anlık gelişti.
Bu yoruma ilave olarak bazı hususları da ifade etmem gerekir. Hava-hava füzelerinde menzil kavramı, çoğu zaman yanlış anlaşılmaktadır. Menzilden kast edilen; füzenin max uçuş mesafesidir. Yoksa hedefi vurma mesafesi değil. Hava-hava füzelerini değerlendirirken basit matematik kurallarını ve muharebe gerçeklerini göz önünde bulundurmak zorundayız.
Siz füzeyi ateşlediğinizde karşınızda sabit duran bir hedef yoktur. Test hedefi olarak kullanılan uçaklar, gerçek savaş uçaklarının sahip olduğu birçok kabiliyetten yoksundur. Bunlar arasında RWR (Radar Warning Receiver), füze sakınma manevraları, flare, chaff ve elektronik karıştırma (jamming) sistemleri sayılabilir.
Savaş uçakları, BVR (görüş ötesi) füze atışı yapacakları zaman radarlarını hedef uçağı aydınlatmak için kullanır; radar sinyalini güçlendirir ve hedefe odaklanarak radar kilidi atar. Elbette hedef uçak da kendisine yönelen bu sinyali algılar. Hedef olduğunu anladığı anda, RWR sistemi pilota ikaz gönderir. Bu aşamadan sonra karşılıklı salvolar ve manevralar başlar. İşte tam bu noktada pilotun yeteneği, tecrübesi ve eğitim seviyesi belirleyici olur.
Kullandığınız savaş uçağı F-16 ise, saniyede yaklaşık 0,70 km azami hızı ve yüksek manevra kabiliyetiyle füzeden kurtulmaya çalışır. Eğer füzenin “pitbull” safhasına geçmesini engelleyebilirse ne âlâ; engelleyemezse, artık yapılabilecek fazla bir şey kalmaz.
Saniyede 1,2–1,38 km hızla yaklaşan bir füze, uçuş süresi boyunca bu hızı koruyamaz. Zaman ve mesafe uzadıkça hız kaybına uğrar. Burada Meteor füzesi bir istisnadır; ramjet motorlu olduğu için hızını büyük ölçüde koruyabilir. Bu nedenle her füzeyi çok uzak mesafelerden ateşlemek mümkün değildir. Zaten hangi mesafeden atış yapılması gerektiğini uçak bilgisayarı hesaplar ve pilotu bilgilendirir.
Genel bir mantık yürütürsek, BVR füzelerde etkili menzili, katalog menzilinin yaklaşık üçte biri olarak değerlendirebiliriz. Örneğin, TÜBİTAK SAGE tarafından geliştirilen ve 65+ km menzile sahip Gökdoğan füzesi için bu mesafeyi yaklaşık 20 km civarında düşünebiliriz.
Her ne kadar üçte bir oranını esas alsak da, MBDA ürünü ve yaklaşık 200 km menzilli Meteor füzesini 70 km’den ateşlediğinizde, düz matematik hesabına göre hedefi vuracakmış gibi görünebilir. Ancak pratikte, 70 km’den atılan bir füzeden kurtulmak yetenekli bir pilot için nispeten kolaydır. Burada yalnızca F-35’i ayrı tutarım; zira pasif yönlendirme, yani radar kilidi atmadan hedefe füze yönlendirme kabiliyeti bu tabloyu değiştirmektedir. Bu hususları geçmiş makalelerimizde detaylı şekilde ele almıştık.
Söz konusu video hakkında yaptığım yorumda değindiğim başka noktalar da vardır; ancak videonun en can alıcı kısmı, radar görünmezliği üzerinden kurgulanan Kızılelma – Yunanistan’a ait F-16 Block 70 hava-hava muharebesi senaryosudur.
Videoda, Kızılelma’nın Yunan F-16 Block 70 savaş uçağına yaklaşık 125 km mesafeden, Murad AESA radarıyla kilit atıp füze ateşleyeceği ima edilmektedir. Radar kilidi atılabilmesine itirazım yoktur; ancak bu mesafeden hiçbir pilot, hiçbir uçakla füze atmak istemez. Zira isabet oranı imkânsıza yakındır. Bulursanız, belki Hintli bir pilot bulup atarsınız.
Bu videoda, F-16 Block 70 savaş uçağının Kızılelma'yı 52 km mesafeden görebileceği yönünde kıymetli bir bilgi yer alıyor. 52 km, Gökdoğan füzesinin zaten uçuş menzilinin üstüne bir de hesapladığımız ateşleme menzili üzerinden bakarsak, 20 km, hadi bilemediniz 30 km olsun. Bu nedenle, hava-hava muharebelerinde Kızılelma ile F-16 Block 70'e bire birde angajmana girmek büyük bir risktir. Kızılelma'nın azami hızının 1100 km/saat olduğunu ve kendisine atılacak füzenin Meteor veya AMRAAM BVR füzesi olacağını da unutmamak gerekir.
Kaldı ki, şu an elimizdeki en uzun menzilli hava-hava füzesi Gökdoğan’dır ve onun da menzili 65+ km civarındadır. 100 km ve 200 km menzilli füzelerle ilgili geliştirme süreçlerimiz devam etmektedir; ancak henüz prototip aşaması dışında kamuoyuna yansıyan somut bir ürün bulunmamaktadır. Bu füzelerle ilgili değerlendirmeleri de zaten 2025 IDEF konulu makalemizde yapmıştık.
Kızılelma ile bir hava hava muharebesine girecek isek; geliştireceğimiz hava hava muharebe doktrini pusu,yem,maliyet etkinlik ve sürü saldırısı üzerine olmalı diye düşünüyorum.
