Muhalefetin son dönemde sık sık gündeme getirdiği “ara seçim” tartışması, çoğu kişi için hâlâ teknik ve uzak bir konu. Oysa ara seçim, geçmişte Recep Tayyip Erdoğan’ın siyasi yasağının kalkmasının ardından da gündeme gelmiş, Meclis’te boşalan koltukların doldurulması için uygulanmış bir yöntemdi. Yıllar sonra bugün "ara seçim" kavramı, muhalefetin iktidarı sandığa zorlama stratejilerinde yeniden bir satranç hamlesi olarak masaya yatırılıyor. Detayları beraber inceleyelim.
30 milletvekili istifa ederse ne olur?
Ara seçim, bütün Meclis’in yenilenmesi anlamına gelmez. Sadece boşalan milletvekillikleri için yapılır. Erken seçimde ise TBMM’nin tamamı ve Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yenilenir. Bu nedenle 30, 55 ya da 100 milletvekilliğinin boşalması, tek başına ülkeyi otomatik olarak erken seçime götürmez; sadece anayasal olarak ara seçim eşiğini doğurur. Anayasa’nın 78. maddesine göre ara seçim her seçim döneminde bir kez yapılır; normalde genel seçimden 30 ay geçmeden yapılamaz. Ancak boşalan üyelik sayısı TBMM üye tam sayısının yüzde 5’ine, yani 600 üzerinden 30 sandalyeye ulaşırsa, ara seçimin üç ay içinde yapılmasına karar verilir. Ayrıca genel seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılamaz.
İstifa tek başına yetmez
Buradaki kritik nokta şu: Bir milletvekilinin “istifa ettim” demesi, koltuğun otomatik boşaldığı anlamına gelmez. Anayasa’nın 84. maddesine göre, istifanın geçerli olduğu önce TBMM Başkanlık Divanınca tespit edilir, ardından milletvekilliğinin düşmesi Genel Kurulca kararlaştırılır. Yani siyasi tartışmanın düğüm noktası sadece istifa dilekçesi değil, o istifaların Meclis tarafından resmen sonuçlandırılmasıdır. Bu yüzden siyasetteki asıl tartışma şu: Muhalefet çok sayıda istifa verirse, çoğunluğu elinde bulunduran iktidar bu istifaların hepsini işleme koyar mı, yoksa bir kısmını reddederek boş koltuk sayısını 30’un altında mı tutar?
Meclis’te şu anda hangi sandalyeler boş?
Yasama Dönemi’nde şu ana kadar boşalan sandalyeler şunlar:
- Hasan Bitmez Saadet Partisi Vefat 14 Aralık 2023
- Can Atalay TİP Anayasaya göre milletvekilliğinin düşmesi 30 Ocak 2024
- Burcu Köksal CHP Belediye başkanlığını tercih etme 2024
- Abdurrahman Tutdere CHP Belediye başkanlığını tercih etme 2024
- Ahmet Önal CHP Belediye başkanlığını tercih etme 2024
- Hasan Baltacı CHP Belediye başkanlığını tercih etme 5 Nisan 2024
- Murat Kurum AK Parti Bakan olarak atanma 2 Temmuz 2024
- Sırrı Süreyya Önder DEM Parti Vefat 3 Mayıs 2025
Bu nedenle TBMM’nin aktif sayısı 592’ye düşmüş durumda. Resmî sandalye dağılımında AK Parti 275, CHP 138, DEM Parti 56, MHP 46, İYİ Parti 30, Yeni Yol 20, HÜDA PAR 4, DSP 1 ve diğer partiler ile bağımsızlarla birlikte toplam 592 aktif sandalye görünüyor.
Önce temel ayrım: Ara seçim erken seçim değildir
Hukuken, 30 boş sandalye oluşursa ara seçim için anayasal eşik doğar. Ama yine altını çizmek gerekir: bu, erken seçim değil, sadece boş koltuklar için ara seçimdir. Meclis’in tamamı yenilenmez. Bu yüzden ara seçim, iktidarı doğrudan değiştiren değil, sınırlı çevrelerde siyasi nabız ölçen bir mekanizma olur. Anayasa’nın sistemi buna göre kurulmuş durumda.
Çoğunluk değişir mi?
Bugünkü tabloya göre Cumhur bloğu TBMM’de hâlâ çoğunlukta. Resmî sandalye dağılımında AK Parti 275, MHP 46, HÜDA PAR 4 ve DSP 1 ile bu blok 326 sandalyeye ulaşıyor. Bu sayı, 600 üyeli Meclis’te salt çoğunluk eşiği olan 301’in üstünde. Bu yüzden boş olan 8 sandalyenin tamamı muhalefete gitse bile, Meclis çoğunluğu değişmez.
Muhalefet neden bu yolu tartışıyor?
CHP son günlerde hem erken seçim hem de ara seçim seçeneğini açıkça dillendiriyor. Özgür Özel, “ara seçime de varız, genişletilmiş ara seçime de varız, erken seçime bugünden hazırız” dedi. İYİ Parti de CHP’nin ara seçim çıkışına destek vererek “seçimin her türlüsü için varız” mesajı verdi. Yeniden Refah cephesinden ise ara seçimden çok, doğrudan erken seçime zorlama fikrinin daha doğru olduğu yönünde açıklama geldi. DEM Parti cephesinde de erken seçim tartışmasına kapı kapatılmadığı, ancak önce mevcut siyasi-hukuki gerilimlerin giderilmesi gerektiği vurgulandı. Bu tablo, muhalefetin tüm unsurlarının aynı formülde birleşmediğini, ama iktidarın önüne bir sandık baskısı koymak istediğini gösteriyor.
Bu yol erken seçime zemin hazırlar mı?
Siyasi baskı üretir, ama tek başına erken seçim doğurmaz. Çünkü Anayasa’daki eşik 30 boş sandalyedir; 55 ya da 100 istifa bu kuralı değiştirmez, yalnızca ara seçim baskısını büyütür. Dahası, boşalan sandalye eski partisine otomatik dönmez; seçmen yeniden karar verir. Bu yüzden böyle bir hamle, muhalefet için hem fırsat hem de ciddi bir risk taşır.
Sahte Umut Riski mi, Siyasi Baskı mı?
Burada en kritik soru şu: Ekonomik daralma ve toplumsal memnuniyetsizlik büyürken, "ara seçim" söylemi muhalefet için ne kadar sürdürülebilir? Hukuki eşikler ve Meclis prosedürü göz önüne alındığında, bu hamle kısa vadede somut bir sonuca dönüşmezse seçmende yeni bir hayal kırıklığı yaratma riski taşıyor. Ancak muhalefet, bu süreci yalnızca bir koltuk hesabı değil; adalet talebi ve temsil krizini görünür kılan bir toplumsal baskı aracına dönüştürebilirse, denklemi kökten değiştirebilir.
Kısacası; 30 milletvekilinin istifası Türkiye’yi otomatik olarak erken seçime götürmez ancak siyasi meşruiyet tartışmalarını zirveye taşır. Peki, muhalefetin bu "ara seçim" hamlesi iktidarı gerçekten sandığa zorlayacak bir toplumsal dalga mı yaratacak, yoksa Meclis koridorlarında süregelen teknik bir tartışma olarak mı kalacak?
Önümüzdeki aylar, hukukun bittiği yerde siyasetin ne kadar örgütlenebileceğini hepimize gösterecek.
