Karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkan karaciğer yağlanması, başlangıç döneminde çoğu zaman belirgin bir şikâyete yol açmıyor.
Acıbadem’in sağlık rehberinde karaciğer yağlanmasının genellikle rutin kan testleri veya ultrason incelemeleri sırasında tesadüfen fark edildiği belirtilirken; Medicana da hastalığın özellikle ilk aşamalarda belirti vermeyebileceğine dikkat çekiyor.ABD Ulusal Diyabet ve Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK) de günümüzde “metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı” anlamına gelen MASLD adıyla da kullanılan tablonun çoğu zaman “sessiz” seyrettiğini belirtiyor.
Karaciğer yağlanmasının ilk belirtileri neler?
Karaciğer yağlanması bulunan birçok kişide herhangi bir belirti görülmeyebilir. Belirti ortaya çıktığında ise en sık bildirilen yakınmalar arasında yorgunluk ve karnın sağ üst bölümünde rahatsızlık hissi bulunuyor.
Acıbadem’e göre erken dönemde şu şikâyetler görülebiliyor:
- Halsizlik ve yorgunluk
- Sağ üst karın bölgesinde baskı veya dolgunluk hissi
- Karında şişkinlik
- İştah azalması
- Mide bulantısı
Medicana da hastalığın ilerlemesiyle birlikte sağ üst karın bölgesinde baskı veya ağrı, halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık ve mide bulantısı gibi belirtilerin ortaya çıkabileceğini belirtiyor.NIDDK ise en tipik erken yakınmaları “yorgunluk” ve karaciğerin bulunduğu sağ üst karın bölgesinde rahatsızlık olarak sıralıyor.
Sarılık ve karında şişlik daha ileri dönemin işareti olabilir
Ciltte ve göz aklarında sararma, karında sıvı birikmesine bağlı şişlik, kolay morarma, kanama eğilimi, belirgin kilo kaybı veya bilinç bulanıklığı gibi bulgular basit karaciğer yağlanmasının erken belirtileri olarak değerlendirilmemeli.Bu tür
belirtiler daha ileri karaciğer hasarı, fibrozis veya siroz gibi tablolarla ilişkili olabiliyor. Acıbadem ve Medicana kaynakları da sarılık, karın şişliği ve kanama eğilimi gibi belirtilerin ileri evrelerde daha belirgin hale gelebildiğine dikkat çekiyor.NIDDK’ye göre siroz geliştiğinde hastalarda bacaklarda şişlik, kolay kanama ve morarma, bilinç ve hafıza sorunları gibi daha ciddi bulgular ortaya çıkabiliyor.
Karaciğer yağlanması yalnızca alkol tüketimiyle ilişkili değil.Metabolik nedenlerle gelişen karaciğer yağlanmasında özellikle şu durumlar riski artırıyor:
- Fazla kilo veya obezite
- İnsülin direnci
- Tip 2 diyabet
- Yüksek trigliserid
- Kolesterol bozuklukları
- Metabolik sendrom
- Hareketsiz yaşam tarzı
NIDDK, bu metabolik risk faktörlerinden birden fazlasını taşıyan kişilerde daha ileri karaciğer hasarı gelişme ihtimalinin de artabileceğine dikkat çekiyor.Medicana da obezite, insülin direnci, tip 2 diyabet ve hareketsiz yaşam tarzını önemli risk faktörleri arasında gösteriyor.
Karaciğer enzimleri normal olsa bile yağlanma olabilir
Karaciğer yağlanması yalnızca ALT veya AST değerlerine bakılarak dışlanamıyor.Amerikan Karaciğer Hastalıkları Araştırma Derneği (AASLD), MASLD hastalarının önemli bölümünün belirti vermediğini, bazı kişilerde yüksek karaciğer enzimleri veya görüntülemede yağlanmanın tesadüfen saptandığını belirtiyor. Normal karaciğer enzimlerinin de hastalığı tamamen dışlamadığı vurgulanıyor.Medicana da ALT, AST ve GGT gibi karaciğer enzimlerinin değerlendirmede kullanılabileceğini ancak yalnızca bu değerlerdeki yükselmenin tek başına tanı koydurmadığını belirtiyor.
Tanı nasıl konuluyor?
Karaciğer yağlanması şüphesinde hekimler kişinin tıbbi geçmişini, kilosunu, alkol kullanımını ve metabolik risk faktörlerini değerlendiriyor.Tanıda kan testleri ve görüntüleme yöntemleri kullanılabiliyor. NIDDK’ye göre bazı hastalarda hastalığın tipi ve karaciğer hasarının derecesini belirlemek amacıyla ek testler veya karaciğer biyopsisi de gerekebiliyor.Bu nedenle yalnızca kişinin kendi belirtilerine bakarak karaciğer yağlanması tanısı koyması mümkün değil.
Yaşam tarzı değişikliği neden önemli?
Karaciğer yağlanmasının yönetiminde kilo kontrolü, dengeli beslenme ve fiziksel aktivite önemli bir yer tutuyor.NIDDK, fazla kilolu veya obez kişilerde vücut ağırlığının yaklaşık yüzde 3-5 oranında azaltılmasının karaciğerdeki yağ miktarını düşürebildiğini; daha yüksek oranlarda ve kontrollü kilo kaybının ise iltihap ve fibrozisin azalmasına katkıda bulunabileceğini bildiriyor. Fiziksel aktivitenin, kilo kaybı olmasa bile yararlı olabileceği belirtiliyor.Acıbadem ve Medicana da sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, kilo kontrolü ve alkol tüketiminin sınırlandırılmasını temel yaşam tarzı değişiklikleri arasında gösteriyor.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Uzun süren halsizlik, açıklanamayan yorgunluk, sağ üst karın bölgesinde sürekli rahatsızlık, karaciğer enzimlerinde yükseklik veya ultrason incelemesinde yağlanma tespit edilmesi durumunda hekim değerlendirmesi önem taşıyor.Sarılık, belirgin karın şişliği, bacaklarda ödem, kolay kanama veya morarma, bilinç bulanıklığı gibi belirtilerde ise daha ileri karaciğer hastalıklarının dışlanması için gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.Karaciğer yağlanmasının en önemli özelliklerinden biri uzun süre belirti vermeden ilerleyebilmesi. Bu nedenle özellikle obezite, insülin direnci, tip 2 diyabet veya kan yağlarında yükseklik gibi risk faktörleri bulunan kişilerde rutin kontroller önem taşıyor.Karşı Sav Haber Merkezi
