Göbeklitepe, Şanlıurfa'nın 18 km kuzeydoğusunda, Örencik Köyü yakınlarında bulunan bir arkeolojik sit alanı. MÖ 9600-9500 yılları arasına tarihlenen Göbeklitepe, dünyanın bilinen en eski megalitik yapıları arasındadır.
1963 yılında Klaus Schmidt tarafından keşfedilmiştir. Schmidt, 1994 yılından 2014 yılındaki ölümüne kadar Göbeklitepe'de kazı çalışmalarını yürütmüştür.
12 metre yüksekliğinde ve 300 metre çapında bir tepe üzerinde yer almaktadır. Tepenin üzerinde, T şeklinde dikilitaşlar ve yuvarlak mimari yapılar bulunmaktadır. Dikilitaşlar, ortalama 5 metre yüksekliğinde ve 40 ton ağırlığındadır. Yuvarlak mimari yapılar, 2-3 metre çapındadır. Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ'a ait olduğu düşünülen bu yapının araları ise taş duvarlarla örülmüştür. Yapının merkezinde daha yüksek boyda olan iki dikilitaş, karşılıklı olarak yerleştirilmiştir. Bu dikilitaşların çoğu üzerinde insan, eller ve kollar, çeşitli hayvan ve soyut semboller, kabartılarak veya oyularak betimlenmiştir. Bölgede yapılan kazılarda çıkartılan bazı heykel ve taşlar, günümüzde Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir.
Hayvan motiflerinde boğa, yaban domuzu, tilki, yılan, yaban ördeği ve akbaba en sık görülen motiflerdir. Bir yerleşim yeri değil, kült merkezi olarak tanımlanmaktadır. Buradaki kült yapıların tarım ve hayvancılığa yakın olan son avcı grupları tarafından inşa edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda bölgenin en erken kullanımının Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ'a, yani günümüzden en az 11.600 yıl öncesine dayandığı ileri sürülmektedir.[
Bu nedenle, insanlık tarihinde önemli bir yere sahiptir. Dinsel törenlerin yapıldığı bir merkez olarak kullanılmış olabileceği düşünülmektedir.
2018 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmiştir. Türkiye'nin en önemli arkeolojik sit alanlarından biridir.
Göbeklitepe'nin keşfi, insanlık tarihinin yeniden yazılmasına neden olmuştur. Avcı-toplayıcı toplulukların çok daha gelişmiş bir kültüre sahip olduklarını göstermiştir. Dinsel törenlerin tarihinin de çok daha eskilere dayandığını gösterir.
Tüm insanlığın ortak mirası olarak kabul edilmektedir.
Göbeklitepe Örenyerini sanal olarak ziyaret etmek için tıklayınız.
