Samsun’da Cengiz Holding bünyesindeki Eti Bakır tesislerinde fosforik asit üretimi sonucu ortaya çıkan kalsiyum sülfatın (fosfojips) Karadeniz’in derinliklerine gönderilmesini öngören proje tartışılmaya devam ediyor.
Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci 2026 yılı başında başlatılan proje kapsamında, yılda yaklaşık 2 milyon ton kalsiyum sülfatın deniz suyuyla karıştırılarak Karadeniz’in oksijensiz derin tabakasına iletilmesi planlanıyor.
Samsun İli Deniz Ürünleri Avcıları Üreticileri Birliği Başkanı Cemal Malkoç ise projenin deniz ekosistemi, balıkçılık faaliyetleri ve bölge ekonomisi açısından ciddi riskler taşıyabileceğini savundu.
25 yılda 300 milyon tonluk karışım denize mi bırakılacak?
Malkoç'un açıklamasında en dikkat çeken konu, denize gönderilmesi öngörülen toplam malzeme miktarı oldu.
Yılda yaklaşık 2 milyon ton fosfojips atığının deniz suyuyla karıştırılacağını belirten Malkoç, yıllık toplam deşarj miktarının 12 milyon tona, 25 yıllık süreçte ise 300 milyon tona ulaşabileceğini ileri sürdü.Bu miktarın yaklaşık 50 milyon tonunun fosfojips, 250 milyon tonunun ise su karışımından oluşacağını ifade etti.Malkoç, "25 yılın sonunda 300 milyon tonluk bir kirliliği denize basacaklar. Bunun 50 milyon tonu çamur halinde fosfojips, 250 milyon tonu da su karışımı. Bu kadar büyük bir miktarın denizde ne kadar alanı etkileyeceğini kimse bilemez" dedi.Söz konusu 300 milyon tonluk miktar, yalnızca katı atığı değil, atıkla birlikte taşınacağı öne sürülen suyu da kapsıyor.
Atıkların Karadeniz’in oksijensiz tabakasına gönderilmesi planlanıyor
Proje kapsamında kalsiyum sülfatın deniz suyuyla karıştırılarak boru hattı aracılığıyla Karadeniz’in yaklaşık 260 metre derinliğindeki oksijensiz tabakasına gönderilmesi öngörülüyor.Proje için farklı boru hattı güzergâhları değerlendirilirken, Malkoç yaklaşık 19 kilometrelik bir hattın kullanılmasının planlandığını ileri sürdü.
Atıkların derin deniz ortamına bırakılmasının çevresel etkilerinin yeterince araştırılması gerektiğini savunan Malkoç, Karadeniz’in kendine özgü oksijen ve hidrojen sülfür dengesine dikkat çekti.Malkoç, deşarjın deniz akıntıları, dip ekosistemi ve canlı yaşamı üzerindeki olası etkilerinin bağımsız bilimsel çalışmalarla ortaya konulmasını istedi.
Fosfojipsin içeriği neden endişe yaratıyor?
Fosforik asit üretiminde ortaya çıkan fosfojips, ağırlıklı olarak kalsiyum sülfat içeren endüstriyel bir yan üründür.Malkoç, bu malzemenin üretildiği hammaddenin özelliklerine bağlı olarak çeşitli kimyasal bileşenler, ağır metaller ve doğal radyoaktif maddeler içerebildiğini belirtti.Uranyum, toryum ve radyum gibi maddelerin bulunabilme ihtimaline dikkat çeken Malkoç, denize gönderilmesi planlanan malzemenin kimyasal ve radyolojik analizlerinin kamuoyuyla paylaşılması gerektiğini savundu.Fosfojipsin çevresel etkileri, içerdiği maddelerin miktarına, çözünürlüğüne, deşarj koşullarına ve deniz ortamındaki davranışına bağlı olarak değişebiliyor. Bu nedenle somut risklerin belirlenebilmesi için projeye özgü ölçüm ve analizler önem taşıyor.
Balıkçıların geçim kaynakları etkilenebilir mi?
Malkoç, deşarj yapılması planlanan bölgenin yakınlarında ekonomik değeri yüksek balık türlerinin avlandığını belirterek balıkçılık faaliyetleri açısından endişelerini dile getirdi.Barbun, mezgit, kalkan, tirsi, istavrit ve hamsi gibi türlerin bulunduğu avlak sahalarının olası kirlilikten etkilenebileceğini savunan Malkoç, deniz akıntılarıyla taşınabilecek maddelerin etkilerinin araştırılması gerektiğini söyledi.Boru hattında meydana gelebilecek hasar ve sızıntı ihtimallerinin de değerlendirilmesini isteyen Malkoç, hat güzergâhında balıkçılığa yönelik kısıtlamalar uygulanabileceği yönündeki kaygılarını aktardı.
Samsun-Sinop hattındaki su ürünleri yetiştiriciliğine de dikkat çeken Malkoç, olası bir çevresel sorunun yalnızca denizde avlanan balıkları değil, yetiştiricilik tesislerini, ihracatı ve bölgedeki istihdamı da etkileyebileceğini ifade etti.
“Mevcut depolama alanı henüz dolmadı”
Projenin gerekliliğini de sorgulayan Malkoç, Eti Bakır tesisinin mevcut atık depolama alanlarının henüz kapasitesine ulaşmadığını ileri sürdü.Tesiste yaklaşık 190 bin 800 metrekarelik atık depolama alanı bulunduğunu belirten Malkoç, ayrıca kullanılabilecek rezerv alanların da mevcut olduğunu iddia etti.Malkoç, karada depolama seçeneğinin neden yeterli görülmediğinin ve deniz deşarjının hangi gerekçelerle tercih edildiğinin açıklanması gerektiğini söyledi.
ÇED sürecinde gözler Bakanlıkta
Eti Bakır’ın “Kalsiyum Sülfatın Boru Hattı ile Anoksik Zonda Bertarafı” projesi için 2026 yılı şubat ayında halkın katılımı toplantısı gerçekleştirildi. Proje, aynı yıl
ÇED inceleme ve değerlendirme aşamasına taşındı.Malkoç, değerlendirme sürecinde eksiklikler bulunduğu yönünde bilgiler aldıklarını öne sürerek bu eksikliklerin ve bilimsel raporların kamuoyuna açıklanmasını istedi.Boru hattına ilişkin hazırlıkların başladığını da iddia eden Malkoç, projenin uygulanmadan önce çevresel etkilerinin bütün yönleriyle değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
“Karadeniz’in geleceği için mücadele edeceğiz”
36 yıldır balıkçılıkla uğraştığını belirten Cemal Malkoç, konunun yalnızca balıkçıların ekonomik çıkarlarıyla sınırlı olmadığını, Karadeniz'deki canlı yaşamını ve gelecek nesilleri de ilgilendirdiğini söyledi.Projenin olası sonuçları açıklığa kavuşturulmadan ilerlenmemesi gerektiğini savunan Malkoç, çevresel risklere karşı mücadelelerini sürdüreceklerini ifade etti.Karadeniz’e yapılması planlanan deşarjın ekosistem üzerindeki olası etkileri tartışılırken, projenin nihai izin durumu, bağımsız bilimsel değerlendirmeler ve ilgili kurumların açıklamaları önemini koruyor.Kaynak: Samsun Etik Haber Berat GONCA