Orman Yangınları Neden Artıyor?Son yıllarda, orman yangınları ve iklim değişikliği karşılıklı olarak şiddetleniyor. Artan kuraklık, yüksek hava sıcaklıkları, düşük bağıl nem, yıldırımlar ve kuvvetli rüzgarlar nedeniyle iklim değişikliği nedeniyle orman yangınları daha da kötüleşiyor ve bu da daha sıcak, daha kuru ve daha uzun yangın mevsimlerine neden oluyor.Aynı zamanda iklim değişikliği, çoğunlukla turbalıklar ve yağmur ormanları gibi hassas ve karbon açısından zengin ekosistemlerin tahrip edilmesiyle ortaya çıkan orman yangınları nedeniyle daha da kötüleşiyor. Bu, yeşil alanları ateş kutularına dönüştürerek artan sıcaklıkların durdurulmasını zorlaştırıyor.Doğal yangınlar, yıldırım düşmesi, volkanik patlamalar, meteorlar gibi doğal olaylar sonucu meydana gelir. Türkiye'de, son yıllarda çıkan orman yangınlarının yaklaşık %10'si doğal nedenlerden kaynaklanmaktadır.İnsan kaynaklı yangınlar ise ihmal, dikkatsizlik, kaza ve kasıt gibi insan faktörlerinden kaynaklanır. Örneğin, cam kırıklarının yerlere atılması, anız yakmak, elektrikli cihazlar, sigara izmariti gibi. Türkiye'de, son yıllarda çıkan orman yangınlarının yaklaşık %90'i insan kaynaklı nedenlerden kaynaklanmaktadır.Çevre Kanununun 20nci maddenin (l) bendinde "anız yakanlara her dekar için idari para cezası verilir. Anız yakma fiilinin orman ve sulak alanlara 244,08 TL bitişik yerler ile meskûn mahallerde işlenmesi durumunda ceza (5)beş kat artırılır.Yangınların önlenmesi ve zararlarının azaltılması için;Doğal ve insan kaynaklı nedenlerin dikkate alınması gerekmektedir. Doğal yangınların riskini azaltmak için, ormanların korunması ve yangına dayanıklı türlerin dikilmesi gibi önlemler alınabilir. İnsan kaynaklı yangınların riskini azaltmak için ise, eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları yapılması, yangın güvenlik önlemlerinin alınması ve yangın söndürme ekiplerinin güçlendirilmesi gibi önlemler alınabilir.Spreading like Wildfire: The Rising Threat of Extraordinary Landscape Fires Raporu, UNREDD'i ve BM Ekosistem Restorasyonu On Yılı'nı desteklemek amacıyla hazırlandı . UNEP, dünyadaki kritik ekosistemlerdeki yangın risklerini azaltmak için nasıl daha fazla yatırım yapılabileceğini araştırıyor.
Hükümetlere, harcamaların üçte ikisinin planlama, önleme, hazırlık ve kurtarmaya ayrıldığı ve üçte birinin müdahaleye ayrıldığı yeni bir 'Yangına Hazır Formül' benimsemeye çağrıda bulunuyor. Şu anda, orman yangınlarına doğrudan müdahaleler genellikle ilgili harcamaların yarısından fazlasını alırken, planlama ise yüzde birden azını alıyor.Yangınları önlemek için uzmanlar, veri ve bilime dayalı izleme sistemlerinin yerli bilgiyle birleştirilmesi ve daha güçlü bir bölgesel ve uluslararası işbirliği çağrısında bulunuyor.Hükümetler, orman yangınlarına yönelik mevcut müdahaleleri çoğu zaman parayı yanlış yere yatırıyor.UNEP İcra Direktörü Inger Andersen, orman yangınlarıyla mücadele etmek için hayatlarını riske atan ön saflarda çalışan acil servis çalışanlarının ve itfaiyecilerin de desteklenmesi gerektiğini söyledi."Daha iyi hazırlıklı olarak aşırı orman yangını riskini en aza indirmeliyiz: yangın riskinin azaltılmasına daha fazla yatırım yapın, yerel topluluklarla birlikte çalışın ve iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik küresel kararlılığı güçlendirin".Alevler dindikten sonra günler, haftalar ve hatta yıllar süren etkileriyle BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine doğru ilerlemeyi engelliyor ve toplumsal eşitsizlikleri derinleştiriyor:İnsanların sağlığı, orman yangını dumanının solunmasından doğrudan etkilenir, bu da solunum ve kardiyovasküler etkilere neden olur ve en savunmasız kişiler için sağlık etkilerinin artmasına neden olur;Kontrol edilemeyen yangınlardan etkilenen bölgelerin yeniden inşasının ekonomik maliyeti, düşük gelirli ülkelerin imkanlarının ötesinde olabilir;
Havzalar kontrol edilemeyen yangınların kirletici maddeleri nedeniyle bozuluyor; aynı zamanda su yollarında daha fazla soruna neden olan toprak erozyonuna da yol açabilirler;
Geride bırakılan atıklar genellikle yüksek oranda kirlenmiş durumdadır ve uygun şekilde bertaraf edilmesi gerekir.Rapor, itfaiyecilerin güvenliği ve sağlığı ile operasyonlar öncesinde, sırasında ve sonrasında karşılaştıkları risklerin en aza indirilmesi için daha güçlü uluslararası standartlar oluşturulması çağrısıyla son buluyor. Bu, duman soluma riskleri konusunda farkındalık yaratmayı, yaşamı tehdit eden tuzaklanma olasılığını en aza indirmeyi ve itfaiyecilere vardiyalar arasında yeterli sıvı alımı, beslenme, dinlenme ve iyileşme olanaklarına erişim sağlamayı içerir. NOT:
GRID-Arendal, Norveç merkezli kar amacı gütmeyen bir çevresel iletişim merkezidir. BM Ekosistem Restorasyonu 2021-2030 On Yılı, insanların ve doğanın yararı için dünyanın her yerindeki ekosistemlerin korunması ve yeniden canlandırılmasına yönelik bir çağrıdır.UNEP çevre konusunda önde gelen küresel sestir. Gelecek nesillerinkinden ödün vermeden, ulusların ve halkların yaşam kalitelerini iyileştirmelerine ilham vererek, bilgi vererek ve olanak sağlayarak, çevreye özen gösterme konusunda liderlik sağlar ve ortaklığı teşvik eder.Fotoğraf: https://effis.jrc.ec.europa.eu/apps/effis_current_situation/UN-REDD Programı , teknik yardım ve bilgi sağlayarak 65 ortak ülkenin REDD+ yoluyla ormanlarını korumalarına, finansmana erişmelerine ve ekonomik ve iklim hedeflerine ulaşmalarına yardımcı oluyor.
Hükümetlere, harcamaların üçte ikisinin planlama, önleme, hazırlık ve kurtarmaya ayrıldığı ve üçte birinin müdahaleye ayrıldığı yeni bir 'Yangına Hazır Formül' benimsemeye çağrıda bulunuyor. Şu anda, orman yangınlarına doğrudan müdahaleler genellikle ilgili harcamaların yarısından fazlasını alırken, planlama ise yüzde birden azını alıyor.Yangınları önlemek için uzmanlar, veri ve bilime dayalı izleme sistemlerinin yerli bilgiyle birleştirilmesi ve daha güçlü bir bölgesel ve uluslararası işbirliği çağrısında bulunuyor.Hükümetler, orman yangınlarına yönelik mevcut müdahaleleri çoğu zaman parayı yanlış yere yatırıyor.UNEP İcra Direktörü Inger Andersen, orman yangınlarıyla mücadele etmek için hayatlarını riske atan ön saflarda çalışan acil servis çalışanlarının ve itfaiyecilerin de desteklenmesi gerektiğini söyledi."Daha iyi hazırlıklı olarak aşırı orman yangını riskini en aza indirmeliyiz: yangın riskinin azaltılmasına daha fazla yatırım yapın, yerel topluluklarla birlikte çalışın ve iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik küresel kararlılığı güçlendirin".Alevler dindikten sonra günler, haftalar ve hatta yıllar süren etkileriyle BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine doğru ilerlemeyi engelliyor ve toplumsal eşitsizlikleri derinleştiriyor:İnsanların sağlığı, orman yangını dumanının solunmasından doğrudan etkilenir, bu da solunum ve kardiyovasküler etkilere neden olur ve en savunmasız kişiler için sağlık etkilerinin artmasına neden olur;Kontrol edilemeyen yangınlardan etkilenen bölgelerin yeniden inşasının ekonomik maliyeti, düşük gelirli ülkelerin imkanlarının ötesinde olabilir;Havzalar kontrol edilemeyen yangınların kirletici maddeleri nedeniyle bozuluyor; aynı zamanda su yollarında daha fazla soruna neden olan toprak erozyonuna da yol açabilirler;
Geride bırakılan atıklar genellikle yüksek oranda kirlenmiş durumdadır ve uygun şekilde bertaraf edilmesi gerekir.Rapor, itfaiyecilerin güvenliği ve sağlığı ile operasyonlar öncesinde, sırasında ve sonrasında karşılaştıkları risklerin en aza indirilmesi için daha güçlü uluslararası standartlar oluşturulması çağrısıyla son buluyor. Bu, duman soluma riskleri konusunda farkındalık yaratmayı, yaşamı tehdit eden tuzaklanma olasılığını en aza indirmeyi ve itfaiyecilere vardiyalar arasında yeterli sıvı alımı, beslenme, dinlenme ve iyileşme olanaklarına erişim sağlamayı içerir. NOT:
GRID-Arendal, Norveç merkezli kar amacı gütmeyen bir çevresel iletişim merkezidir. BM Ekosistem Restorasyonu 2021-2030 On Yılı, insanların ve doğanın yararı için dünyanın her yerindeki ekosistemlerin korunması ve yeniden canlandırılmasına yönelik bir çağrıdır.UNEP çevre konusunda önde gelen küresel sestir. Gelecek nesillerinkinden ödün vermeden, ulusların ve halkların yaşam kalitelerini iyileştirmelerine ilham vererek, bilgi vererek ve olanak sağlayarak, çevreye özen gösterme konusunda liderlik sağlar ve ortaklığı teşvik eder.Fotoğraf: https://effis.jrc.ec.europa.eu/apps/effis_current_situation/UN-REDD Programı , teknik yardım ve bilgi sağlayarak 65 ortak ülkenin REDD+ yoluyla ormanlarını korumalarına, finansmana erişmelerine ve ekonomik ve iklim hedeflerine ulaşmalarına yardımcı oluyor.
