Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi, devletin gelecek yıl hangi alanlara ne kadar kaynak ayırmayı planladığını ortaya koydu.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının yayımladığı Bütçe Gerekçesi'ne göre, merkezi yönetim bütçesinin net giderlerinin 27 trilyon 276 milyar lira olması öngörülüyor.Kamu kurumlarına ayrılan ödeneklerin hizmet alanlarına göre brüt toplamı ise yaklaşık 29 trilyon 505 milyar lira olarak hesaplanıyor. Bu iki tutar arasındaki fark, kurumlar arası Hazine yardımları ve gelirden ayrılan payların konsolidasyon sırasında düşülmesinden kaynaklanıyor.
Eğitim hizmetlerine 3,23 trilyon lira
2027 bütçesinde eğitim hizmetlerine toplam 3 trilyon 232 milyar 993 milyon lira ödenek ayrılması planlandı.
Bütçe Gerekçesi'nin fonksiyonel sınıflandırmasına göre eğitim, brüt kamu ödeneklerinin yaklaşık yüzde 11'ini oluşturuyor.Eğitim hizmetlerine ayrılan kaynağın öne çıkan bölümleri şöyle:
- Okul öncesi ve ilköğretim: 1,16 trilyon TL
- Ortaöğretim: 732,5 milyar TL
- Yükseköğretim: 690,3 milyar TL
- Eğitime yardımcı hizmetler: 354 milyar TL
Eğitim ödenekleri öğretmen ve diğer personel giderleri, eğitim faaliyetleri, üniversiteler ve ilgili hizmetleri kapsayan farklı bütçe kalemlerinden oluşuyor.Ancak ayrılan kaynağın büyüklüğü tek başına eğitimin niteliğini veya öğrenci başına yapılan gerçek harcamayı göstermiyor.
Sağlık hizmetlerine 2,14 trilyon lira
Sağlık hizmetleri için öngörülen kaynak 2 trilyon 144 milyar 985 milyon lira oldu.Bu tutar, brüt fonksiyonel ödenekler toplamının yaklaşık yüzde 7,3'üne karşılık geliyor.Sağlık bütçesinde en büyük pay hastane hizmetlerine ayrıldı.Hastane hizmetlerine 1 trilyon 525 milyar lira, halk sağlığı hizmetlerine 375,7 milyar lira, ayakta tedavi hizmetlerine ise 229,3 milyar lira ödenek öngörüldü.Söz konusu tutarlar merkezi yönetim bütçesinin sağlık hizmetlerine ilişkin fonksiyonel sınıflandırmasını gösteriyor. Sosyal Güvenlik Kurumunun finansmanı ve diğer kaynaklar nedeniyle Türkiye'deki bütün sağlık harcamalarının toplamı olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.
Sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetlerine 4,98 trilyon lira
2027 bütçesinde sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri için 4 trilyon 984 milyar 733 milyon lira ödenek planlandı.Bu tutarın brüt fonksiyonel ödenekler içindeki payı yaklaşık yüzde 16,9 olarak hesaplandı.
Söz konusu sınıflandırma; malullük, yaşlılık, aile ve çocuk yardımları, işsizlik yardımları ile sosyal güvenliği bulunmayanlara yönelik hizmetleri kapsıyor.Ancak bu tutarın tamamı doğrudan ihtiyaç sahibi vatandaşlara dağıtılacak nakit sosyal yardım anlamına gelmiyor.Bütçe Gerekçesi'nde ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak transferler için 3 trilyon 450 milyar lira ödenek öngörülüyor. Bu transfer, ekonomik sınıflandırmada cari transferlerin bir parçası olduğu için sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri toplamına yeniden eklenerek hesaplanmamalı.
Faiz ödemelerine yaklaşık 4 trilyon lira
2027 bütçesinde dikkat çeken kalemlerden biri de faiz giderleri oldu.Bütçe Gerekçesi'ne göre gelecek yıl faiz ödemeleri için 3 trilyon 975 milyar lira kaynak ayrılması planlandı.Bu tutar, net merkezi yönetim bütçesi harcamalarının yüzde 14,6'sına karşılık geliyor.2026 yılı sonunda 2 trilyon 824 milyar 856 milyon lira faiz gideri gerçekleşmesi beklenirken 2027 için öngörülen tutar yaklaşık yüzde 40,7 daha yüksek.Faiz giderleri, devletin borçlanmadan kaynaklanan yükümlülükleriyle ilişkili bulunuyor.Eğitim ve sağlık hizmetleri için ayrılan ödeneklerden farklı olarak faiz giderleri, bir kamu hizmeti alanını değil, ekonomik harcama türünü ifade ediyor.Bu nedenle faiz ödeneğiyle eğitim veya sağlık ödeneğinin karşılaştırılması, kaynak büyüklükleri hakkında fikir vermekle birlikte aynı bütçe sınıflandırmasının parçaları olarak değerlendirilmemeli.
Genel kamu hizmetleri neden en büyük kalem?
2027 bütçesinin fonksiyonel dağılımında en büyük kalemi 10 trilyon 866 milyar lira ile genel kamu hizmetleri oluşturuyor.Brüt ödeneklerin yaklaşık yüzde 36,8'ine karşılık gelen bu tutarın içinde borç yönetimi, genel nitelikli transferler, yasama ve yürütme hizmetleri, dışişleri ve çeşitli genel yönetim faaliyetleri bulunuyor.Genel kamu hizmetleri altında borç yönetimine yaklaşık 4 trilyon lira ayrılması planlanırken genel nitelikli transferlerin tutarı 4,50 trilyon lirayı aşıyor.Bu nedenle genel kamu hizmetleri kaleminin tamamını Cumhurbaşkanlığı, bakanlık merkez teşkilatları veya kamu yöneticilerinin idari harcamaları şeklinde yorumlamak doğru değil.
Savunma ve güvenlik hizmetlerine ayrılan kaynaklar
Fonksiyonel sınıflandırmaya göre 2027 yılında savunma hizmetlerine 2 trilyon 166 milyar lira, kamu düzeni ve güvenlik hizmetlerine ise 1 trilyon 767 milyar lira ödenek öngörüldü.Bu iki hizmet alanı birlikte yaklaşık 3 trilyon 934 milyar liralık büyüklüğe ulaşıyor.Savunma ve güvenlik ödenekleri farklı kamu hizmetlerini kapsadığı için ayrı sınıflandırılıyor.
Yatırım harcamaları için 2,85 trilyon lira
Bütçe Gerekçesi'nde 2027 yılı toplam yatırım harcamaları için 2 trilyon 851 milyar 800 milyon lira kaynak öngörüldü.Bu tutar; sermaye giderleri, sermaye transferleri ve yatırımları hızlandırma ödeneğinden oluşuyor.Kamu yatırımlarının hangi projelere ve bölgelere yönlendirileceği, yatırımların toplumsal ve ekonomik etkilerini değerlendirmek açısından önem taşıyor.
Bütçe harcamaları sosyal hizmetlere ne kadar kaynak ayırıyor?
2027 bütçesinin fonksiyonel dağılımı, eğitim hizmetleri için yaklaşık yüzde 11, sağlık hizmetleri için yüzde 7,3, sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri için ise yüzde 16,9 pay öngörüldüğünü gösteriyor.Ancak bu oranlar, harcamaların yeterli olup olmadığını tek başına ortaya koymuyor.Bunun için ödeneklerin önceki yıllara göre enflasyondan arındırılmış değişimi, nüfus ve hizmet alan kişi sayısı, kurumların gerçekleşmiş harcamaları ve hizmet sonuçlarının birlikte incelenmesi gerekiyor.Özellikle eğitim, sağlık ve sosyal yardım alanlarında ayrılan kaynakların hangi ihtiyaçları karşılayacağı, bütçe görüşmelerinde yanıt aranacak konular arasında bulunuyor.
Teklif TBMM'de görüşülecek
2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonuna sunuldu.Komisyondaki görüşmelerin 21 Ekim'de Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın sunumuyla başlaması planlanıyor.Bütçe henüz yasalaşmadı. Bu nedenle açıklanan tutarlar 2027 yılında kesin olarak harcanmış kaynakları değil, Meclise sunulan ödenek tekliflerini gösteriyor.
Kaynak: Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı,
2027 Yılı Bütçe Gerekçesi, Tablo 1, Tablo 3 ve Tablo 29; 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi.
