• Hakkımızda
  • Künye
  • İletişim
  • Çerez Politikası
  • Gizlilik Politikası
Anasayfa
  • Gündem
  • Dünya
  • Ekonomi
  • Eğitim
  • Sağlık
  • Kadın
  • Politika
  • Siyaset
  • Yerel
    TÜM İLLERİSTANBUL
  • İnsan Hakları Kültür-Sanat Spor Çevre Bilim ve Teknoloji Asayiş
  • Ara
SON DAKİKA:
01:58
Sarıgül ailesine yönelik soruşturmada 9 kişi hakkında tutuklama kararı verildi
01:55
Yüksek lisans ve doktora yapan öğretmenlerin ek ders ücretlerine ilişkin emsal karar
Video Galeri Foto Galeri Yazarlar Üye Paneli
A
Büyüt
A
Küçült
Yorumlar
  1. Haberler
  2. Dünya
  3. BOP'un 22 Yıllık Bilançosu: Ortadoğu Demokratikleşti mi, Yoksa Güç Dengeleri mi Değişti?
Dünya
Yayınlanma: 16 Kasım 2026 - 18:51

BOP'un 22 Yıllık Bilançosu: Ortadoğu Demokratikleşti mi, Yoksa Güç Dengeleri mi Değişti?

2004 yılında demokrasi, özgürlük ve ekonomik kalkınma hedefleriyle ilan edilen Büyük Orta Doğu Projesi'nin üzerinden 22 yıl geçti. Irak, Libya ve Suriye'de yönetimler değişti; İran ile İsrail arasındaki mücadele doğrudan savaşa dönüştü; Kürt siyasi hareketleri bölgesel rekabetin önemli başlıklarından biri haline geldi. Peki Ortadoğu'da yaşananlar demokratik dönüşümün mü, yoksa devletlerin egemenliğini ve bölgesel güç dengelerini değiştiren daha geniş bir sürecin mi sonucu?

Dünya
16 Kasım 2026 - 18:51
Yorumlar
Yazdır
A
Büyüt
A
Küçült
Yorumlar
BOP'un 22 Yıllık Bilançosu: Ortadoğu Demokratikleşti mi, Yoksa Güç Dengeleri mi Değişti?

Karşı Sav, araştırma dosyasının son bölümünde 2004'ün belgeleriyle 2026'nın siyasi tablosunu karşılaştırdı.

2004 yılında ABD Başkanı George W. Bush yönetiminin girişimiyle uluslararası gündeme taşınan Büyük Orta Doğu Projesi (BOP), resmî adıyla Genişletilmiş Orta Doğu ve Kuzey Afrika Girişimi (BMENA), bölgenin siyasi, ekonomik ve toplumsal dönüşümünü hedefliyordu.

9 Haziran 2004'te G8 ülkeleri tarafından kabul edilen belgelerde demokratik kurumların güçlendirilmesi, kadınların toplumsal yaşama katılımının artırılması, eğitim olanaklarının geliştirilmesi, özel girişimciliğin desteklenmesi ve insan haklarının korunması gibi hedefler yer aldı.

Aradan geçen 22 yılda Ortadoğu'nun siyasi haritası hukuken bütünüyle değişmedi. Ancak devletlerin kendi toprakları üzerindeki denetimi, silahlı örgütlerin konumu, yabancı askerî güçlerin varlığı ve enerji kaynakları üzerindeki rekabet önemli ölçüde değişti.

Bazı ülkelerde otoriter yönetimler devrildi, fakat yerlerine güçlü demokratik kurumlar kurulamadı. Bazılarında ise eski iktidar yapıları varlığını korurken güvenlik politikaları ve dış ilişkiler yeniden şekillendi.

Bu tablo, BOP'un açıklanan hedefleriyle ortaya çıkan sonuçları birlikte incelemeyi gerektiriyor.

2004'te vaat edilen demokratikleşme gerçekleşti mi?

BOP'un resmî belgelerinde en belirgin hedeflerden biri, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da demokratik reformların desteklenmesiydi.

Bush yönetiminin yaklaşımına göre siyasi temsil eksikliği, ekonomik durgunluk ve otoriter yönetimler bölgesel istikrarsızlığın temel nedenleri arasındaydı.

Bu sorunların çözümünün hem bölge halklarının yaşam koşullarını iyileştireceği hem de uluslararası güvenliğe katkı sağlayacağı savunuluyordu.

Ancak 2026 yılına gelindiğinde uluslararası demokrasi araştırmaları, bölgede kapsamlı ve kalıcı bir demokratikleşme gerçekleştiğini göstermiyor.

V-Dem Enstitüsünün 2026 Demokrasi Raporu, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'nın dünyada demokrasi düzeyinin en düşük olduğu bölge olmaya devam ettiğini ortaya koyuyor.

Freedom House'un 2026 değerlendirmesinde ise Suriye ve Lübnan'daki bazı olumlu değişikliklere rağmen bölgenin büyük bölümünde siyasi haklar ve sivil özgürlüklerin ciddi sınırlamalarla karşı karşıya olduğu belirtiliyor.

Dolayısıyla 2004'te öne çıkarılan demokratikleşme hedeflerinin bölge genelinde gerçekleştiğini söylemek mümkün görünmüyor.

Bununla birlikte bütün ülkelerin aynı yönde ilerlediğini söylemek de doğru değil. Bazı toplumlarda siyasi katılım alanları genişlerken diğerlerinde savaşlar, baskılar ve kurumsal krizler demokratik gelişmeyi engelledi.

Yönetimler değişti, fakat devletler güçlendi mi?

2003 yılında Irak'ta Saddam Hüseyin yönetimi, 2011'de Libya'da Muammer Kaddafi yönetimi ve 2024'te Suriye'de Beşar Esad yönetimi sona erdi.

Üç ülkede de eski yönetimlerin ortadan kalkması siyasi sistemleri köklü biçimde değiştirdi.

Ancak yönetim değişikliğinin demokratik ve istikrarlı devlet kurumlarının oluşmasıyla aynı şey olmadığı görüldü.

  • Irak'ta federal sistem ve anayasal Kürdistan Bölgesel Yönetimi varlığını sürdürürken merkezî hükümet, bölgesel yönetim ve farklı silahlı güçler arasında yetki ve nüfuz mücadeleleri devam etti.
  • Libya'da ise 2011'de Muammer Kaddafi yönetiminin devrilmesinin ardından başlayan siyasi ve askerî bölünme, 2026 itibarıyla giderilemedi. Ülkenin doğu ve güneyinde Halife Hafter komutasındaki Libya Ulusal Ordusu (LNA/LAAF) ve ona bağlı silahlı birlikler etkili olurken, başkent Trablus ve batı bölgelerinde Abdülhamid Dibeybe liderliğindeki Ulusal Birlik Hükümeti ile 444. Muharebe Tugayı, 111. Tugay, RADA Özel Caydırıcılık Gücü ve Misrata merkezli çeşitli silahlı gruplar güç mücadelesini sürdürdü. Rusya, Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri Hafter güçlerine destek verirken Türkiye, Trablus merkezli hükümetin başlıca askerî destekçisi oldu. Ancak batıdaki silahlı gruplar da kendi aralarında anlaşmazlıklar ve çatışmalar yaşadı. Petrol sahaları, enerji gelirleri, Merkez Bankası ve devlet kurumlarının kontrolü üzerindeki rekabet, ülkenin siyasi bütünlüğünün yeniden sağlanmasının önündeki temel sorunlar arasında yer aldı.
  • Suriye'de ise Aralık 2024'te Beşar Esad yönetiminin devrilmesinin ardından, eski Heyet Tahrir eş-Şam (HTŞ) lideri Ahmed eş-Şara öncülüğünde yeni bir merkezî yönetim kuruldu. Yeni yönetim, HTŞ kökenli birlikler ile Türkiye destekli Suriye Millî Ordusu (SMO) bünyesindeki grupları yeni Suriye ordusuna entegre etmeye başladı. Ancak bazı grupların kendi komuta yapılarını koruması, ordunun merkezî denetimi açısından sorun oluşturdu.
Ülkenin kuzeydoğusunda ise YPG'nin ana bileşenlerinden biri olduğu Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ile Şam yönetimi arasında 2025'te başlayan entegrasyon görüşmeleri, Ocak 2026'daki çatışmaların ardından yeni anlaşmalarla ilerledi. SDG Komutanı Mazlum Abdi, 25 Ağustos 2026'da örgütün bağımsız askerî varlığının sona erdiğini ve birliklerinin Suriye devletinin askerî yapısına katıldığını açıkladı. Eski YPG komutanlarından Sipan Hemo'nun Savunma Bakan Yardımcılığına atanması da bu sürecin önemli gelişmelerinden biri oldu.

Bununla birlikte Süveyda'daki Dürzi silahlı grupların konumu, eski muhalif birliklerin merkezî otoriteye tam bağlılığı ve Türkiye, İsrail ile ABD'nin Suriye'deki askerî ve güvenlik rolleri, yeni yönetimin karşı karşıya bulunduğu temel sorunlar arasında yer almayı sürdürdü.

Buradaki ortak nokta, rejim değişikliğinin tek başına demokratikleşmeyi veya istikrarı garanti etmemesi.

Irak'ın işgali, Libya'daki NATO müdahalesi ve Suriye'deki iç savaş farklı tarihlerde, farklı siyasi koşullarda ve farklı aktörlerin katılımıyla gerçekleşti.

İsrail ve İran: Bölgesel rekabet doğrudan savaşa dönüştü

BOP'un ilan edildiği 2004 yılında İsrail ve İran arasındaki mücadele büyük ölçüde diplomatik baskılar, istihbarat faaliyetleri ve bölgesel müttefikler üzerinden yürütülüyordu.

2026 yılına gelindiğinde ise bu rekabet doğrudan askerî çatışmaya dönüştü.

Şubat 2026'da ABD ve İsrail'in İran'a düzenlediği saldırılar, bölgesel güvenlik dengelerinde önemli bir dönüm noktası oluşturdu.

İran'ın askerî ve nükleer altyapısı hedef alınırken Tahran yönetimi de çeşitli bölge ülkelerine yönelik saldırılar ve Hürmüz Boğazı üzerinden uyguladığı baskıyla karşılık verdi.

İran'ın Suriye ve Lübnan'daki müttefiklerinin kapasitesinin zayıflaması, Tahran'ın geleneksel bölgesel nüfuz ağını etkiledi.

Buna karşılık İran'ın Irak'taki bağlantıları ve Yemen'deki Husilerin faaliyetleri, bölgesel etkinliğinin tamamen ortadan kalkmadığını gösterdi.

Bu gelişmeler İsrail'in güvenlik stratejisi, ABD'nin bölgesel askerî varlığı ve İran'ın kendi nüfuz alanlarını koruma çabaları açısından değerlendirilmesi gereken sonuçlar doğurdu.

Kürt siyasi hareketleri yeni güç mücadelesinin neresinde?

Ortadoğu'nun değişen dengelerinde dikkat çeken başlıklardan biri de Türkiye, Irak, İran ve Suriye'deki Kürt siyasi hareketlerinin konumu.

Irak'ta 2005 Anayasası ile federal statüsü tanınan Kürdistan Bölgesi, kendi siyasi kurumları ve güvenlik güçleriyle ülke içerisinde özel bir yönetsel yapıya sahip.

Suriye'de ise iç savaş boyunca Kürtlerin öncülüğündeki silahlı ve siyasi yapıların önemli ölçüde etkinlik kazanması, ülkenin kuzeyindeki yönetim ve güvenlik tartışmalarını uluslararası gündeme taşıdı.

İran'da faaliyet gösteren Kürt muhalif örgütleri ise Tahran yönetimiyle uzun süredir siyasi ve askerî mücadele içerisinde bulunuyor.

Bu farklı siyasi ortamlar, Kürt hareketlerinin tek bir merkezden yönetilen bütünleşik bir yapı olmadığını gösteriyor.

Kasım 2026'da yaşanan iki gelişme de bu durumu ortaya koydu.

Türkiye'de bazı Kürt siyasi parti ve hareketleri, Diyarbakır'da Kürdistan Ulusal İttifakı (HEVBENDÎ) adıyla ortak siyasi yapı oluşturdu.

İttifak, dört ülkedeki Kürt hareketleriyle dayanışmayı geliştirmeyi hedeflediğini açıkladı.

Ancak kuruluş sürecine katılan VEJÎN Hareketi, daha sonra ittifakın ilanına katılmadığını duyurarak siyasi yaklaşım konusunda itirazlarını açıkladı.

Aynı dönemde Irak Kürdistan Bölgesi'nde KDP ile PUK arasındaki iktidar paylaşımı anlaşmazlığı derinleşti. PUK yönetimden çekildiğini açıklarken ayrı yönetim ihtimali yeniden tartışmaya açıldı.

Bu gelişmeler, bir tarafta siyasi birlik girişimleri yaşanırken diğer tarafta ciddi görüş ayrılıklarının devam ettiğini gösteriyor.

İsrail'in Kürt politikası: Stratejik ilişki mi, birleşik bölge hedefi mi?

Kürt siyasi hareketleriyle İsrail arasındaki ilişkiler, Ortadoğu'daki bölgesel yeniden yapılanma tartışmalarının önemli başlıklarından biri.

İsrail'in özellikle Irak Kürtleriyle ilişkileri uzun bir geçmişe dayanıyor. Ancak 2026 yılında yayımlanan bazı araştırmalar ve haberler, bu ilişkilerin İran ve Suriye merkezli yeni bir stratejik boyut kazandığına işaret ediyor.

İsrailli düşünce kuruluşu Mitvim'in Ocak 2026'da yayımladığı raporda, İsrail'in Türkiye, Irak, İran ve Suriye'deki Kürt topluluklarına yönelik uzun vadeli ve koordineli bir politika geliştirmesi önerildi.

Raporda Suriye'deki Kürt özerkliğinin Türkiye'nin bölgesel etkisini dengeleyebileceği, İran'daki Kürt muhalefetinin ise Tahran yönetimine karşı stratejik önem taşıyabileceği değerlendirildi.

Daha somut bir gelişme ise 6 Mart 2026'da Reuters tarafından gündeme getirildi.

Reuters'ın kaynaklarına dayandırdığı habere göre İsrail, Irak Kürdistan Bölgesi'nde bulunan bazı İranlı Kürt silahlı gruplarla yaklaşık bir yıldır temas yürütüyor ve bu grupların İran sınırındaki bölgelerde askerî faaliyet yürütme planlarına destek veriyordu.

Haberde söz konusu grupların İran içerisinde federal bir yapı altında yarı özerk statü hedefledikleri, İsrail'in ise bu faaliyetleri Tahran yönetiminin askerî kapasitesini dağıtabilecek bir unsur olarak değerlendirdiği aktarıldı.

Ancak aynı haber, Iraklı Kürt liderlerin bu girişimlere karşı çıktığını ve kapsamlı bir askerî harekâtın gerçekleşmesinin önünde önemli engeller bulunduğunu da ortaya koydu.

Bu bilgiler, İsrail'in bazı Kürt siyasi ve silahlı aktörlerle stratejik ilişkiler geliştirdiğine ilişkin somut dayanaklar sunuyor.

Enerji kaynakları ve ticaret yolları: Kontrol kimde?

Ortadoğu'da son 22 yılda yaşanan savaşlar yalnızca yönetimleri değil, petrol ve doğalgaz kaynakları üzerindeki güç dengelerini de değiştirdi.

Suriye'de uzun süre ABD destekli YPG'nin ana bileşenlerinden olduğu SDG'nin kontrolündeki El-Ömer, Rumeylan ve Suveydiye gibi önemli petrol sahaları, 2026'da Şam yönetimine devredildi. ABD'li ConocoPhillips ve Chevron gibi şirketler ise yeni yönetimle enerji yatırımlarına yönelik anlaşmalar ve girişimlerde bulundu. Rusya, Tartus ve Hmeymim'deki stratejik askerî varlığını tamamen kaybetmedi.

Irak'ta petrol gelirleri, Bağdat ile Kürdistan Bölgesel Yönetimi arasındaki temel anlaşmazlıklardan biri olmaya devam etti. 2026'da kuzey petrolünün Türkiye üzerinden ihracatına yönelik anlaşmalar yapılırken gelirlerin federal hazineye aktarılması öngörüldü.

Libya'da petrol sahalarının bulunduğu doğu ve güney bölgelerinde Halife Hafter'in güçleri etkili olurken, ihracat resmen Ulusal Petrol Kurumu tarafından yönetiliyor. Ancak BM'nin 2026 raporu, doğu ve batıdaki güç ağlarının petrol gelirleri üzerinde nüfuz kurduğunu ve Arkenu şirketi üzerinden 3 milyar doları aşan gelirin yönünün değiştirildiğini ortaya koydu.

Yemen'de ise petrol sahalarının önemli bölümü hükümetle bağlantılı güçlerin bulunduğu bölgelerde yer alsa da Husilerin saldırıları ve güvenlik sorunları nedeniyle ihracat büyük ölçüde kesintiye uğradı.

Bu tablo, savaşların ardından enerji kaynaklarının kontrolünün ve gelir paylaşımının yeniden şekillendiğini gösteriyor. 

Türkiye'nin rolü: Reform ortağından bölgesel güvenlik aktörüne

Türkiye, 2004 yılında BOP kapsamında oluşturulan Demokrasi Yardım Diyaloğu mekanizmasının İtalya ve Yemen ile birlikte eş sponsorları arasında yer aldı.

Aradan geçen 22 yılda Türkiye'nin bölgesel rolü de önemli ölçüde değişti.

Özellikle Suriye'deki iç savaş, sınır güvenliği, göç, terörle mücadele ve bölgesel diplomasi Türkiye'nin Ortadoğu politikalarını doğrudan etkiledi.

Ankara, Suriye'nin toprak bütünlüğünü savunurken sınırlarının yakınında kendisine güvenlik tehdidi oluşturduğunu değerlendirdiği silahlı yapılanmalara karşı askerî ve diplomatik politikalar yürüttü.

Irak'ta ise Bağdat ve Erbil ile güvenlik, enerji, ticaret ve ulaştırma alanlarında ilişkilerini sürdürdü.

Dolayısıyla Türkiye'nin 2004'teki BOP mekanizmalarındaki konumu ile 2026'daki bölgesel güvenlik politikası arasında hem tarihsel süreklilikler hem de önemli farklılıklar bulunuyor.

BOP'un gizli bir bölünme planı olduğu kanıtlandı mı?

Türkiye'de BOP'a ilişkin en yaygın tartışmalardan biri, girişimin gerçek amacının Ortadoğu'daki devletlerin parçalanması, sınırların değiştirilmesi ve İsrail'in güvenliği etrafında yeni bir bölgesel düzen kurulması olduğu iddiası.

Bu görüşü savunanlar Irak'ın işgalini, Libya'daki devlet krizini, Suriye iç savaşını, Kürt siyasi yapılanmalarının güç kazanmasını ve İran'ın askerî baskı altına alınmasını aynı stratejik çerçevede değerlendiriyor.

Bu yaklaşımda incelenmeye değer tarihsel bağlantılar bulunuyor.

Örneğin 1996 tarihli A Clean Break raporunda Saddam Hüseyin yönetiminin değiştirilmesi İsrail açısından stratejik bir hedef olarak ele alınmıştı.

Project for the New American Century (PNAC) çevresindeki bazı isimler de Irak'ta rejim değişikliğini savunmuş, daha sonra George W. Bush yönetiminde önemli görevlere gelmişti.

Bu nedenle Neocon düşünce çevreleri, İsrail'in güvenlik stratejisi ve Bush yönetiminin Ortadoğu politikaları arasında fikir ve personel bağlantıları bulunduğu belgelenebiliyor.

Ancak tarihsel bağlantı ile doğrudan nedensellik aynı şey değil.

2004 BMENA belgelerinde dört ülkedeki Kürt bölgelerinin birleştirilmesi, İsrail'in desteklediği yeni bir devlet kurulması veya Ortadoğu'nun belirli sınırlar üzerinden parçalanması yönünde açık bir karar bulunmuyor.

Böyle bir gizli planın varlığını doğrulamak için sonradan ortaya çıkan benzer sonuçları değerlendirmek dışında net bir belge gösterilemiyor. İncelenen belgeler, bölgesel dönüşümü savunan siyasi yaklaşımların varlığını gösteriyor. 

22 yılın sonunda kim ne elde etti?

2004'te demokrasi ve istikrar hedefleriyle açıklanan girişimin ardından Ortadoğu'da birbirinden farklı siyasi sonuçlar ortaya çıktı.

ABD, askerî üsleri, diplomatik ilişkileri, ekonomik yatırımları ve bölgesel ortaklıkları aracılığıyla önemli nüfuzunu korudu. Ancak Irak, Afganistan ve diğer bölgesel müdahalelerin maliyetleri, Washington'ın bölgedeki gelişmeleri tek başına yönlendirmesinin sınırlarını da ortaya koydu.

İsrail, bazı sınır bölgelerinde askerî kontrolünü genişletti ve İran'ın bölgesel müttefiklerine karşı önemli askerî operasyonlar yürüttü. Buna karşılık Gazze, Lübnan ve İran'la yaşanan çatışmalar, kalıcı güvenlik ve istikrar sorunları genişletti.

İran, 2003 sonrasında Irak'ta nüfuzunu artırırken sonraki yıllarda Suriye ve Lübnan'daki müttefiklerinin zayıflamasıyla ciddi stratejik kayıplar yaşadı.

Türkiye, özellikle Suriye ve Irak üzerinden bölgesel güvenlik ve diplomasi alanındaki etkinliğini artırdı. Ancak sınır güvenliği, göç ve bölgesel istikrarsızlığın maliyetleriyle karşı karşıya kaldı.

Bölgenin çeşitli ülkelerinde faaliyet gösteren Kürt siyasi hareketleri ise farklı düzeylerde özerklik, temsil ve siyasi örgütlenme olanakları elde etti veya bu hedefler doğrultusunda mücadelelerini sürdürdü. 

Sonuç: Demokratikleşme hedefi ile ortaya çıkan Ortadoğu

Büyük Orta Doğu Projesi'nin ilanından 22 yıl sonra ortaya çıkan tablo, 2004'te açıklanan demokratikleşme, özgürlük ve ekonomik kalkınma hedeflerinden oldukça farklı bir noktaya ulaştı.

Bölgede yönetimler değişti, yeni siyasi yapılar ortaya çıktı. Ancak savaşlar, kitlesel göçler, dış müdahaleler ve silahlı grupların güç kazanması, demokratikleşmeden çok devletlerin zayıflamasını ve bölgesel ayrışmaları beraberinde getirdi.

ABD'nin askerî stratejileri, İsrail'in güvenlik politikaları ve İran başta olmak üzere bazı bölge ülkelerinin tehdit olarak tanımlanması, yaşanan dönüşümün yalnızca demokrasi talepleriyle açıklanamayacağını gösteriyor.

22 yıllık süreçte Ortadoğu'nun güç dengeleri köklü biçimde değişti. Ancak ortaya çıkan sonuç, vaat edilen demokratik dönüşüm değil; savaşların, yeni güç merkezlerinin ve dış müdahalelerin şekillendirdiği bir bölgesel düzen oldu.

BOP dosyasında asıl sorgulanması gereken

ABD ve İsrail, Ortadoğu'da yaşanan krizlere sonradan mı müdahale ediyor, yoksa bu krizler zaten ulaşmak istedikleri stratejik hedeflere zemin mi hazırlıyor?

Daha da önemlisi, ABD ve müttefikleri dönüştürmek istedikleri ülkelerdeki toplumsal huzursuzlukları ve iç çatışmaları kendi politikaları doğrultusunda değerlendiriyor, bazı durumlarda bu krizlerin derinleşmesine katkıda bulunuyor olabilir mi?

Irak, Libya ve Suriye'de yönetimler değişti, devlet otoriteleri zayıfladı, enerji kaynakları üzerindeki denetim yeniden şekillendi. İran ise uzun yıllardır yaptırımların, askerî baskıların ve bölgesel güç mücadelesinin merkezinde bulunuyor.

Diğer yandan bazı Kürt siyasi ve silahlı hareketlerine verilen dış destek, bölgesel ittifak arayışları ve İsrail'in İran'a karşı geliştirdiği stratejik ilişkiler dikkat çekiyor. Yemen'de İran destekli Husilere karşı yürütülen askerî ve diplomatik girişimler de bu güç mücadelesinin başka bir boyutunu oluşturuyor.

Bir tarafta devletlerin askerî, ekonomik ve siyasi gücü aşınırken diğer tarafta bazı yerel grupların desteklenerek güç kazanması, Ortadoğu'da nasıl bir düzen hedeflendiği sorusunu daha önemli hâle getiriyor.

Büyük güçlerin bütün stratejik hedefleri kamuoyuna açık belgelerde yer almayabilir. Bu nedenle yalnızca açıklanan politikalara değil, uygulanan müdahalelere, kurulan ittifaklara, değişen enerji ve ticaret dengelerine, en önemlisi de süreç sonunda hangi aktörlerin güç kazandığına, hangilerinin güç kaybettiğine bakmak gerekiyor.

Ortadoğu'da 22 yıldır yaşanan dönüşümü anlamanın yolu, yalnızca kimin hangi gerekçeyle müdahale ettiğini değil, bu müdahalelerin ardından ortaya çıkan siyasi ve ekonomik düzeni de sorgulamaktan geçiyor.

Çünkü bir stratejinin hedeflerini anlamak için bazen yalnızca söylenenlere değil, yıllar içerisinde atılan adımlara, değişen güç dengelerine ve ortaya çıkan sonuçlara da bakmak gerekir.

BOP'un 22 yıllık bilançosunda asıl tartışılması gereken soru belki de budur: Ortadoğu'da demokrasi mi inşa edilmeye çalışıldı, yoksa demokrasi söylemi altında yeni bir bölgesel güç dengesi mi şekillendirildi?


Karşı Sav Araştırma Dosyası – Final Bölüm

Önceki bölümler:

  1. Büyük Orta Doğu Projesi nasıl doğdu? BOP'un belgeleri, aktörleri ve Türkiye'nin rolü

  2. BOP'tan Arap Baharı'na: 2004'te söylenenlerle bugün ortaya çıkan tablo ne kadar örtüşüyor?

# Büyük Orta Doğu Projesi
EDİTÖR
Sibel Boz
Sibel Boz
  • YORUMLAR
adlı kullanıcıya cevap x
İlginizi Çekebilir
Husiler Babülmendep Boğazı'nda Kontrolü Genişletti: Yemen Güçleri Aden'e Çekildi
Husiler Babülmendep Boğazı'nda Kontrolü Genişletti: Yemen Güçleri Aden'e Çekildi
Güney Çin Denizi’nde Anlaşma Sağlanamadı: Çin ile Komşuları Arasında Gerilim Sürüyor
Güney Çin Denizi’nde Anlaşma Sağlanamadı: Çin ile Komşuları Arasında Gerilim Sürüyor
Son Haberler
Husiler Babülmendep Boğazı'nda Kontrolü Genişletti: Yemen Güçleri Aden'e Çekildi
Husiler Babülmendep Boğazı'nda Kontrolü Genişletti: Yemen Güçleri...
Sarıgül ailesine yönelik soruşturmada 9 kişi hakkında tutuklama kararı verildi
Sarıgül ailesine yönelik soruşturmada 9 kişi hakkında tutuklama...
Yüksek lisans ve doktora yapan öğretmenlerin ek ders ücretlerine ilişkin emsal karar
Yüksek lisans ve doktora yapan öğretmenlerin ek ders ücretlerine ilişkin...
Sanayide İstihdam Geriliyor: Bir Yılda Yaklaşık 57 Bin Ücretli Çalışan Azaldı
Sanayide İstihdam Geriliyor: Bir Yılda Yaklaşık 57 Bin Ücretli Çalışan...
Türkiye’de Trafiğe Yeni Araç Kaydı Yüzde 26,8 Azaldı: Toplam Taşıt Sayısı 35 Milyonu Geçti
Türkiye’de Trafiğe Yeni Araç Kaydı Yüzde 26,8 Azaldı: Toplam Taşıt...
İnsan Kontrolü Olmadan Hedef Vuran Silahlar Masada: ABD, Rusya ve İsrail Bağlayıcı Kurallara Karşı
İnsan Kontrolü Olmadan Hedef Vuran Silahlar Masada: ABD, Rusya ve İsrail...
Çok Okunan Haberler
Kademeli emeklilik teklifi Meclis'e sunuldu: Kimler yararlanabilecek, düzenleme ne zaman çıkacak?
Kademeli emeklilik teklifi Meclis'e sunuldu: Kimler yararlanabilecek,...
Selçuk Özdağ'dan kademeli emeklilik tepkisi:
Selçuk Özdağ'dan kademeli emeklilik tepkisi: "Bir gün farkla 17 yıl...
Mansur Yavaş:
Mansur Yavaş: "Parti değiştirmenin sebebini bir araştırmak lazım"
Sandıktan çıkan harita değişti: 81 ilin 37'sinde belediyelerin siyasi yönetimi el değiştirdi
Sandıktan çıkan harita değişti: 81 ilin 37'sinde belediyelerin siyasi...
Uşak'ta GES protestosu: 8 köylü gözaltına alındı, kadınlar meydanda eylem yaptı!
Uşak'ta GES protestosu: 8 köylü gözaltına alındı, kadınlar meydanda...
9. FeminİSTANBUL'da Onur Ödülü Zeynep Oral'a: Şiirin geleceği tartışıldı
9. FeminİSTANBUL'da Onur Ödülü Zeynep Oral'a: Şiirin geleceği tartışıldı
Kartal Kadın Meclisi'nde üçüncü dönem başladı: Kadınlar eşitlik, şiddet ve dayanışmayı konuştu
Kartal Kadın Meclisi'nde üçüncü dönem başladı: Kadınlar eşitlik,...
İstanbul Maratonu 1 Kasım'da koşulacak: 45 bin katılımcı ve trafik kısıtlamaları
İstanbul Maratonu 1 Kasım'da koşulacak: 45 bin katılımcı ve trafik...
Ortadoğu’da Kürt Partileri Birleşiyor mu? Türkiye’de İttifak, Irak’ta Kriz
Ortadoğu’da Kürt Partileri Birleşiyor mu? Türkiye’de İttifak, Irak’ta Kriz

Ana Sayfa
Gündem
Dünya
Ekonomi
Eğitim
Sağlık
Kadın
Politika
Siyaset
Yerel
İnsan Hakları
Kültür-Sanat
Spor
Çevre
Bilim ve Teknoloji
Asayiş
Köşe Yazarları
Foto Galeri
Video Galeri
Biyografiler
Vefatlar
Yerel Haberler
Üye Paneli
Günün Haberleri
Arşiv
Gazete Arşivi
Anketler
Hava Durumu
Gazete Manşetleri
Nöbetci Eczaneler
Namaz Vakitleri
  • Bilim ve Teknoloji
  • Dünya
  • Ekonomi
  • Gündem
  • İnsan Hakları
  • Politika
  • Siyaset
  • Spor
  • Foto Galeri
  • Video Galeri
  • Köşe Yazarları
  • Biyografiler
  • Vefatlar
  • Üye Paneli
  • Yerel Haberler
  • Günün Haberleri
  • Arşiv
  • Gazete Arşivi
  • Anketler
  • Hava Durumu
  • Gazete Manşetleri
  • Nöbetci Eczaneler
  • Namaz Vakitleri

  • Rss
  • Hakkımızda
  • Künye
  • İletişim
  • Çerez Politikası
  • Gizlilik Politikası

Sitemizde bulunan yazı , video, fotoğraf ve haberlerin her hakkı saklıdır.
İzinsiz veya kaynak gösterilemeden kullanılamaz.