Çin ile Güneydoğu Asya ülkeleri arasında 20 yılı aşkın süredir devam eden Güney Çin Denizi müzakereleri, 15–16 Kasım 2026 tarihlerinde Filipinler'in başkenti Manila'da gerçekleştirilen 49. ASEAN Zirvesi'nde de sonuçlandırılamadı.
Çin ve ASEAN, tartışmalı deniz alanlarında askerî karşılaşmaları önlemek, gemilerin güvenliğini sağlamak ve tarafların faaliyetlerini düzenlemek amacıyla bir davranış kuralları anlaşması hazırlamaya çalışıyor.Filipinler Dışişleri Bakanı Maria Theresa Lazaro, müzakerelerde önemli ilerleme sağlandığını ancak temel anlaşmazlıkların sürdüğünü açıkladı.
Taslağın yüzde 80'i üzerinde uzlaşıldı
Lazaro, tarafların anlaşma metninin yaklaşık yüzde 80'inde geçici mutabakata vardığını ancak kalan konuların kritik öneme sahip olduğunu belirtti.
En önemli anlaşmazlıklardan biri, hazırlanacak kuralların uluslararası hukuk açısından bağlayıcı olup olmayacağı.ASEAN ülkeleri, denizlerdeki faaliyetlerin Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) uygun biçimde düzenlenmesini istiyor.Çin ise Güney Çin Denizi üzerindeki egemenlik iddialarını sürdürerek bölgedeki faaliyetlerinin hukuka uygun olduğunu savunuyor.Anlaşmanın hangi deniz alanlarını kapsayacağı ve ihlal durumunda nasıl uygulanacağı da çözüm bekleyen konular arasında.
Çin hangi bölgelerde hak iddia ediyor?
Güney Çin Denizi, Çin'in yanı sıra Filipinler, Vietnam, Malezya ve Brunei arasında egemenlik ve deniz yetki alanı anlaşmazlıklarına sahne oluyor. Çin'in geniş kapsamlı deniz talepleri Endonezya'nın münhasır ekonomik bölgesiyle de çakışıyor.Pekin yönetimi, Güney Çin Denizi'nin büyük bölümünde tarihsel hakları bulunduğunu ileri sürüyor.
Ancak 2016 yılında uluslararası bir tahkim heyeti, Çin'in geniş kapsamlı tarihsel hak iddialarının Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi kapsamında hukuki dayanağı bulunmadığına karar verdi.Çin yönetimi bu kararı tanımıyor.
Çin ve Filipinler arasında askerî gerilim
Bölgedeki anlaşmazlıkların en belirgin örneklerinden biri, Çin ile Filipinler arasında yaşanan deniz karşılaşmaları.Filipinler, Çin sahil güvenlik gemilerini kendi münhasır ekonomik bölgesindeki faaliyetlerini engellemek, tehlikeli manevralar yapmak ve ikmal gemilerine tazyikli su kullanmakla suçluyor.Çin ise Filipinler'in kendi egemenliği altında olduğunu savunduğu alanlara izinsiz girdiğini ileri sürüyor.Özellikle tartışmalı resifler ve adalar çevresindeki karşılaşmalar, iki ülke arasındaki gerilimin daha geniş bir askerî çatışmaya dönüşebileceği yönündeki endişeleri artırıyor.
ABD neden Güney Çin Denizi'nde?
Güney Çin Denizi'ndeki anlaşmazlık yalnızca Çin ile komşuları arasında yaşanmıyor.ABD, Filipinler ile yürürlükte bulunan karşılıklı savunma anlaşması kapsamında ülkenin güvenliğine destek veriyor. Washington, Filipinler'in silahlı kuvvetlerine veya kamu gemilerine yönelik silahlı saldırıların savunma yükümlülüklerini gündeme getirebileceğini açıklıyor.Bu nedenle Çin ile Filipinler arasında yaşanabilecek ciddi bir askerî çatışmanın ABD'yi de içine çekme riski bulunuyor.
Güney Çin Denizi aynı zamanda Asya'nın önemli ticaret ve enerji taşımacılığı güzergâhlarından biri. Bölgedeki güvenlik sorunları, uluslararası deniz taşımacılığı ve tedarik zincirleri açısından da önem taşıyor.
Görüşmeler 2027'ye kaldı
Filipinler, 2026'daki ASEAN dönem başkanlığı sırasında anlaşmanın tamamlanmasını hedefliyordu. Ancak Manila'daki görüşmeler bu hedefin gerçekleşmeyeceğini ortaya koydu.Müzakerelerin, 2027'de ASEAN dönem başkanlığını üstlenecek Singapur'un koordinasyonunda devam etmesi bekleniyor.Malezya Başbakanı Enver İbrahim, 16 Kasım'da yaptığı açıklamada görüşmelerin tamamlanması için yeni bir son tarih belirlenmediğini bildirdi.
Böylece Güney Çin Denizi'nde çatışmaları önlemeye yönelik ortak kurallar üzerinde önemli ilerleme sağlanmasına rağmen, bölgenin güvenliğini doğrudan ilgilendiren temel anlaşmazlıklar çözümsüz kaldı.