ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabeti, yapay zekâ modellerinden işlemci üretimine, kritik minerallerden veri merkezlerine kadar genişliyor.
16 Kasım 2026'da ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından duyurulan San Francisco Bildirgesi, yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilmesi ve korunması amacıyla ülkeler arasında yeni bir iş birliği mekanizması oluşturmayı hedefliyor.ABD'nin yanı sıra Avustralya, Hindistan, İsrail, Japonya, Güney Kore, Katar, Singapur, Birleşik Arap Emirlikleri ve İngiltere anlaşmaya katıldı.
ABD, dokuz ülkeyle yapay zekâ ittifakı kurdu
Anlaşma, Washington'un 2025 yılında başlattığı
Pax Silica girişiminin bir parçası.
Bu girişim, gelişmiş yarı iletkenler, yapay zekâ modelleri, veri merkezleri ve kritik mineral tedarikinde ABD ile müttefikleri arasındaki koordinasyonu artırmayı amaçlıyor.San Francisco Bildirgesi kapsamında ülkelerin teknoloji güvenliği, yapay zekânın kullanımı, tedarik zincirleri ve stratejik altyapının korunması alanlarında ortak çalışma grupları oluşturması kararlaştırıldı.Almanya, İsveç, Hollanda ve Avrupa Komisyonunun da önümüzdeki hafta anlaşmaya katılması bekleniyor.
Çin'in gelişmiş çiplere erişimi zorlaştırılıyor
ABD yönetimi aynı gün yapay zekâ çiplerine yönelik yeni ihracat kısıtlamaları da açıkladı.Düzenleme, Çinli şirketlerin doğrudan satın alamadıkları gelişmiş Amerikan işlemcilerini başka ülkelerdeki veri merkezleri üzerinden kullanarak kısıtlamaları aşmasını engellemeyi hedefliyor.Yeni kurallar kapsamında Malezya, Singapur, Endonezya, Tayland ve Brezilya'daki belirli gelişmiş çip sevkiyatları için ABD'den ihracat lisansı alınması gerekecek.
Bu durum, yapay zekâ yarışının yalnızca işlemcilerin hangi ülkeye satıldığıyla değil, bu işlemcilere dünyanın neresinden erişilebildiğiyle de ilgili hale geldiğini gösteriyor.
Çin kendi yapay zekâ ekosistemini geliştiriyor
Washington'un hamlelerine karşı Çin de alternatif teknoloji ortaklıkları oluşturuyor.Pekin yönetiminin desteklediği Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü girişimi, yapay zekâ teknolojilerinin daha geniş ülke gruplarına ulaştırılmasını ve uluslararası iş birliğinin artırılmasını hedefliyor.Çinli teknoloji şirketleri ise açık kaynaklı yapay zekâ modelleri ve yerli işlemci geliştirme çalışmalarını sürdürüyor.Böylece ABD gelişmiş çipler ve stratejik teknoloji tedariki üzerinden kendi ortaklık ağını güçlendirirken Çin, alternatif modeller ve teknoloji altyapısıyla uluslararası etkisini artırmaya çalışıyor.
Ülkeler iki teknoloji sistemi arasında mı kalacak?
Ortaya çıkan rekabet, özellikle kendi gelişmiş işlemcilerini ve büyük yapay zekâ modellerini üretemeyen ülkeleri yakından ilgilendiriyor.Yapay zekâ yatırımları için kullanılan işlemciler, bulut bilişim altyapıları ve kritik yazılımlara erişim, giderek uluslararası siyasi ve ekonomik ilişkilerin bir parçası haline geliyor.Bununla birlikte bütün ülkeler yalnızca ABD veya Çin sistemlerinden birini tercih etmiş değil. Bazı ülkeler Amerikan çiplerine ve yatırımlarına erişimini korurken Çin'in yapay zekâ modelleriyle de çalışıyor.Bu nedenle henüz tamamen birbirinden ayrılmış iki teknoloji sistemi bulunmasa da rekabetin bu yönde baskı oluşturduğu görülüyor.
Trump–Şi görüşmesi öncesinde dikkat çeken karar
ABD'nin yeni kararları, Başkan Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in 19 Kasım'da Çin'in Shenzhen kentinde yapması planlanan görüşme öncesinde geldi.Görüşmenin önemli gündem maddelerinden birinin yapay zekâ çipleri ve teknoloji ihracatına yönelik kısıtlamalar olması bekleniyor.
Gelişmeler, yapay zekânın yalnızca ekonomik büyüme sağlayan bir teknoloji olmaktan çıkarak ülkelerin güvenlik, dış politika ve uluslararası nüfuz mücadelesinin merkezine yerleştiğini gösteriyor.Önümüzdeki dönemde asıl soru, ülkelerin ABD ve Çin'in kurduğu sistemler arasında tercih yapmaya zorlanıp zorlanmayacağı ve kendi teknolojik bağımsızlıklarını ne ölçüde koruyabilecekleri olacak.