Anlaşma, 21 Ağustos 2025 tarihinde kabul edilen AB-ABD Ortak Bildirisi kapsamında verilen taahhütlerin hayata geçirilmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Düzenlemelerle, transatlantik ticaret ilişkilerinde daha istikrarlı, öngörülebilir ve dengeli bir yapı oluşturulması hedeflenirken, AB’nin ekonomik çıkarlarını koruyacak güçlü güvence mekanizmaları da devreye alınıyor.
ABD sanayi ürünlerinde gümrük vergileri kaldırılacak
Üzerinde uzlaşılan ilk düzenleme, ABD menşeli sanayi malları üzerindeki kalan gümrük vergilerinin kaldırılmasını öngörüyor. Ayrıca belirli ABD deniz ürünleri ile hassas olmayan tarım ürünleri için tarife kotaları ve indirimli tarifeler yoluyla tercihli pazar erişimi sağlanacak.
İkinci düzenleme ise işlenmiş ıstakoz dahil olmak üzere ıstakoz ithalatına yönelik gümrük vergisi askıya alma uygulamasının uzatılmasını kapsıyor.
“AB taahhütlerini yerine getiriyor”
Kıbrıs Cumhuriyeti Enerji, Ticaret ve Sanayi Bakanı Michael Damianos, AB ile ABD’nin dünyanın en büyük ve en bütünleşik ekonomik ilişkilerinden birine sahip olduğunu belirterek, istikrarlı ve dengeli bir transatlantik ortaklığın iki tarafın da çıkarına olduğunu söyledi.
Damianos, Avrupa Birliği’nin taahhütlerini yerine getirdiğini vurgulayarak, küresel ticarette güvenilir bir ortak olmaya devam edeceklerini ifade etti. Damianos ayrıca, Avrupa çıkarlarını, işletmeleri ve çalışanları korumak için anlaşmaya güçlü güvence hükümleri eklendiğini kaydetti.
AB çıkarları için koruma mekanizması
Geçici anlaşma, AB üreticilerini korumaya yönelik özel bir güvence mekanizması da içeriyor.
Buna göre, ABD’den yapılan ithalatta AB’deki yerli üreticilere ciddi zarar verebilecek veya zarar tehdidi oluşturabilecek önemli artışlar yaşanması halinde Komisyon inceleme başlatabilecek.
İnceleme; en az üç üye devletin, AB sanayisinin veya sendikaların gerekçeli talebi üzerine ya da Komisyonun kendi inisiyatifiyle yapılabilecek. Yeterli kanıt bulunması durumunda düzenlemenin uygulanması tamamen veya kısmen askıya alınabilecek.
Askıya alma hükümleri güçlendirildi
Anlaşmada, ABD’nin Ortak Bildiri’deki taahhütlerini yerine getirmemesi ya da AB ile ticaret ve yatırım ilişkilerini bozacak adımlar atması durumunda Komisyona düzenlemeyi askıya alma yetkisi veriliyor.
ABD’nin AB ekonomik operatörlerine karşı ayrımcı veya hedef alıcı uygulamalarda bulunması halinde de aynı mekanizma devreye girebilecek.
Ayrıca ABD’nin, 31 Aralık 2026 tarihine kadar AB’den ithal edilen çelik ve alüminyum türev ürünlerine yüzde 15’in üzerinde gümrük vergisi uygulamaya devam etmesi durumunda, AB’nin çelik ve alüminyum ürünlerine ilişkin imtiyazları askıya alabileceği belirtildi.
Düzenleme 2029 sonunda sona erebilir
Yasa koyucular, düzenlemeye bir yürürlükten kalkma maddesi eklenmesi konusunda da anlaştı. Buna göre, aksi yönde yeni bir karar alınmazsa düzenleme 2029 yılı sonunda yürürlükten kalkacak.
Komisyon, düzenlemelerin yürürlüğe girmesinden altı ay sonra ve ardından her üç ayda bir, ABD’den AB’ye yapılan ilgili ürün ihracatındaki hacim ve değer değişikliklerini raporlayacak.
Uygulama süresinin bitiminden altı ay önce ise düzenlemelerin AB-ABD ticaret akışları, ticaret modelleri, gümrük gelirleri ve özellikle KOBİ’ler üzerindeki etkisini içeren kapsamlı bir değerlendirme hazırlanacak.
Nihai onay süreci bekleniyor
Metinlerin teknik düzeyde kesinleştirilmesinin ardından geçici anlaşmanın Avrupa Parlamentosu ve Konsey tarafından resmen onaylanması gerekiyor. Düzenlemeler, AB Resmi Gazetesi’nde yayımlandıktan sonraki gün yürürlüğe girecek.
Istakoz ithalatına ilişkin ikinci düzenleme ise 1 Ağustos 2025 tarihinden itibaren geriye dönük olarak uygulanacak.
AB ve ABD, küresel mal ve hizmet ticaretinin yaklaşık yüzde 30’unu, küresel GSYİH’nin ise yüzde 43’ünü temsil ediyor. İki taraf arasındaki mal ve hizmet ticareti son 10 yılda iki katına çıkarak 2024 yılında yaklaşık 1,7 trilyon avroya ulaştı.
