Yeşilay'ın Türkiye Alkol Araştırması: Alkol Kullananların Yarısı İlk Deneyimini 18 Yaşında veya Daha Önce Yaşadı

Yeşilay, bağımlılıklarla mücadele kapsamında hazırladığı Türkiye Alkol Araştırma Raporu’nu kamuoyuyla paylaştı. Araştırma, Türkiye’nin 26 bölgesinden elde edilen verilerle gerçekleştirildi. Başlangıçta 36 bin 334 kişi olarak planlanan örneklem, veri temizleme ve kalite kontrol süreçlerinin ardından 35 bin 292 katılımcı üzerinden analiz edildi. Veriler 12 Şubat-3 Nisan 2025 tarihleri arasında yüz yüze görüşmelerle toplandı. 

Türkiye’de Her 5 Kişiden 1’i Hayatında En Az Bir Kez Alkol Kullandı

Rapora göre 15 yaş ve üzerindeki katılımcıların yüzde 20,8’i hayatında en az bir kez alkollü içki tükettiğini belirtirken, yüzde 79,2’si hiç alkol kullanmadığını ifade etti.

Toplam örneklem içerisinde son 12 ayda alkol kullananların oranı yüzde 11,4, son 30 günde alkol kullananların oranı ise yüzde 7,1 olarak belirlendi.

İlk Alkol Kullanım Yaşı Ortalama 19,4

Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri de alkole başlama yaşı oldu.

Hayatında en az bir kez alkol kullandığını söyleyen 7 bin 337 kişinin ilk alkol kullanım yaşı ortalama 19,39 olarak hesaplandı. Ortanca ve en sık görülen yaş ise 18 oldu.

Katılımcıların yüzde 25’i ilk alkol deneyimini 17 yaşında veya daha önce, yüzde 50’si 18 yaşında veya daha önce, yüzde 75’i ise 20 yaşında veya daha önce yaşadığını bildirdi. 

Bu nedenle rapordaki veriler açısından “ilk alkol deneyimi 18 yaşından önce yaşanıyor” yerine, “alkol kullananların yarısı ilk deneyimini 18 yaşında veya daha önce yaşıyor” ifadesi daha doğru bir başlık oluşturuyor.

Alkole Başlamada İlk Sırada Arkadaş Etkisi Var

Alkol kullanmaya başlama nedenlerinde sosyal çevrenin etkisi öne çıktı.

Katılımcıların yüzde 48,8’i arkadaş etkisini, yüzde 45,4’ü eğlence amacını, yüzde 43,6’sı ise merakı alkole başlama nedenleri arasında gösterdi.

Kişisel sorunların etkisi yüzde 9,5, görsel medyanın etkisi ise yüzde 1,8 olarak ölçüldü. Katılımcılar bu soruda birden fazla seçenek işaretleyebildi. 

Koruyucu Düzenlemelere Destek Yüzde 60’ın Üzerinde

Araştırmada katılımcıların alkol satışına yönelik düzenlemelere ilişkin görüşleri de incelendi.

Öğrenci yurtları, kafeler, pastaneler ve spor kulüplerinde alkollü ürünlerin satış ve tüketiminin yasaklanmasına verilen destek yüzde 72,4 ile en yüksek seviyede gerçekleşti.

Benzin istasyonlarında satış ve tüketim yasağını destekleyenlerin oranı yüzde 68,2, reklam, kampanya ve promosyon yasaklarını destekleyenlerin oranı yüzde 65,9 oldu. Saat 22.00 ile 06.00 arasındaki satış yasağına destek ise yüzde 61,7 olarak ölçüldü.

Dünyada 2,6 Milyon Ölüm Alkolle İlişkilendirildi

Raporda Dünya Sağlık Örgütü verilerine de yer verildi. Buna göre 2019 yılında dünya genelinde yaklaşık 2,6 milyon ölüm alkol tüketimiyle ilişkilendirildi. Yaklaşık 400 milyon kişinin alkol kullanım bozukluğuyla yaşadığı belirtildi.

Raporda yer verilen 2016 verilerine göre Türkiye’de alkol kullanım bozukluğu yaygınlığı yüzde 4,8 olarak gösterildi.

Yeşilay’dan Gençlere Yönelik Koruyucu Politika Vurgusu

Yeşilay Genel Başkanı Doç. Dr. Mehmet Dinç, özellikle gençlerin alkol kullanımından korunmasının önemine dikkat çekerken, Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Rabia Bilici de kullanım yaşının erkene çekilmesinin bağımlılık açısından önemli bir risk oluşturduğunu belirtti.

Raporda da erken yaşta alkol kullanımı önemli bir risk faktörü olarak değerlendiriliyor; araştırmada erkeklerin kadınlara kıyasla daha erken yaşta alkol kullanmaya başladığı sonucuna ulaşıldı. 

Yeşilay, alkol kullanım sorunu yaşayan kişilere Türkiye’nin 81 ilindeki Yeşilay Danışmanlık Merkezleri (YEDAM) aracılığıyla destek vermeyi sürdürdüğünü bildirdi.