TCMB açıkladı: Kamunun finansal yükümlülükleri 21,8 trilyon TL'ye yükseldi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2026 yılının ikinci çeyreğine ilişkin Finansal Hesaplar Raporu'nda kamu kesiminin finansal varlık ve yükümlülüklerini açıkladı.

Rapora göre, merkezi yönetim, yerel yönetimler ve sosyal güvenlik kuruluşlarını kapsayan genel yönetimin finansal yükümlülükleri yılın ikinci çeyreğinde bir önceki döneme göre 1 trilyon 118 milyar TL arttı.

Böylece kamunun toplam finansal yükümlülükleri 21 trilyon 776 milyar TL'ye yükseldi.

Aynı dönemde finansal varlıklar ise 540 milyar TL artışla 16 trilyon 791 milyar TL düzeyinde gerçekleşti.

Finansal yükümlülüklerin varlıklardan daha hızlı artması sonucunda genel yönetimin net finansal pozisyonu eksi 4 trilyon 985 milyar TL oldu.

Kamu yükümlülükleri varlıklardan daha hızlı arttı

TCMB verilerine göre, 2026 yılının ikinci çeyreğinde genel yönetimin finansal varlıklarındaki 540 milyar TL'lik artışın büyük bölümü finansal işlemlerden kaynaklandı.

Raporda varlıklardaki değişimin 464 milyar TL'si işlem, 88 milyar TL'si ise değerleme kaynaklı olarak açıklandı.

Finansal yükümlülüklerdeki 1 trilyon 118 milyar TL'lik artışın ise 726 milyar TL'si işlemlerden, 392 milyar TL'si değerleme değişimlerinden oluştu.

Bu veriler, kamunun finansal yükümlülüklerindeki artışın tamamının yeni borçlanmadan kaynaklanmadığını gösteriyor. Finansal araçların kur ve fiyat değişimlerine bağlı değerleme etkileri de dönem sonu yükümlülük stokunu etkiliyor.

Yükümlülüklerin yüzde 72,8'i borçlanma senetlerinden oluşuyor

Genel yönetimin finansal yükümlülükleri içerisinde en büyük payı borçlanma senetleri aldı.

TCMB'nin yayımladığı dağılıma göre, kamu yükümlülüklerinin yüzde 72,8'ini borçlanma senetleri oluşturdu.

Bunu yüzde 16,8 ile diğer borçlar, yüzde 8,5 ile krediler ve yüzde 1,5 ile para ve mevduat yükümlülükleri izledi.

Sigorta ve emeklilik sözleşmelerinin payı ise yüzde 0,4 olarak kaydedildi.

Borçlanma senetlerinin ağırlığı, genel yönetimin finansal yükümlülüklerinde tahvil ve benzeri menkul kıymetlerin belirleyici konumda olduğunu ortaya koydu.

Kamunun finansal varlıkları hangi kalemlerde bulunuyor?

Raporda genel yönetimin 16 trilyon 791 milyar TL düzeyindeki finansal varlıklarının dağılımı da yer aldı.

Finansal varlıklar içerisinde hisse senedi ve özkaynaklar yüzde 31,7 ile ilk sırada bulunurken diğer alacaklar yüzde 30,9'luk pay aldı.

Para ve mevduatların payı yüzde 19,6, kredilerin payı yüzde 10,3, borçlanma senetlerinin payı ise yüzde 7,5 olarak hesaplandı.

Bu tablo, kamu kesiminin finansal varlıklarının yalnızca nakit ve mevduattan oluşmadığını; iştirakler, finansal yatırımlar ve diğer alacakların da kamu bilançosunda önemli yer tuttuğunu gösteriyor.

Devletin finansal yükümlülüklerini kimler taşıyor?

TCMB'nin sektörler arası finansal ilişkileri gösteren "Kimden-Kime" tabloları, kamu tarafından ihraç edilen borçlanma senetlerinin hangi ekonomik kesimlerin elinde bulunduğunu da ortaya koydu.

2026 yılının ikinci çeyreği itibarıyla yurt içi yerleşikler tarafından ihraç edilmiş toplam 20 trilyon 542 milyar TL'lik borçlanma senedinin 15 trilyon 733 milyar TL'lik bölümünü genel yönetim tarafından ihraç edilen senetler oluşturdu.

Genel yönetim tarafından ihraç edilen borçlanma senetlerinin 10 trilyon 779 milyar TL'lik bölümü finansal kuruluşların, 2 trilyon 923 milyar TL'lik bölümü ise yurt dışı yerleşiklerin elinde bulunuyordu.

Böylece kamu borçlanma senetlerinin önemli bölümünün finansal kuruluşlar tarafından tutulduğu görüldü.

Bu dağılım, kamu borçlanması ile bankalar ve diğer finansal kuruluşlar arasındaki ilişkiyi göstermesi bakımından önem taşıyor.

Genel yönetim verileri belediyeleri de kapsıyor

TCMB'nin Finansal Hesaplar istatistiklerinde kullanılan genel yönetim tanımı, yalnızca merkezi yönetim bütçesiyle sınırlı değil.

Genel yönetim sektörü; merkezi yönetim, yerel yönetimler ve sosyal güvenlik kuruluşlarını kapsıyor.

Dolayısıyla açıklanan 21 trilyon 776 milyar TL'lik finansal yükümlülük, yalnızca merkezi yönetimin ya da belediyelerin borcu olarak değerlendirilemiyor.

Belediyelerin finansal yükümlülüklerinin toplam içerisindeki payını belirlemek için yerel yönetimlere ilişkin ayrıntılı mali istatistiklerin ayrıca incelenmesi gerekiyor.

Düşük borçluluk oranına karşın negatif finansal pozisyon

TCMB'nin uluslararası karşılaştırma verilerine göre, Türkiye'de genel yönetimin kredi ve borçlanma senetlerinden oluşan borcunun gayrisafi yurt içi hasılaya oranı yüzde 24 düzeyinde bulunuyor.

Bu oran raporda karşılaştırılan Fransa'da yüzde 112, ABD'de yüzde 121, Almanya'da yüzde 62 ve Polonya'da yüzde 63 olarak gösteriliyor.

Türkiye'nin kamu borçluluk oranının söz konusu ülkelerin altında kalmasına karşın genel yönetimin finansal yükümlülükleri, finansal varlıklarının üzerinde bulunuyor.

Ancak net finansal pozisyon ile borcun millî gelire oranı farklı göstergeleri ifade ediyor. Net finansal pozisyon bütün finansal varlık ve yükümlülükleri dikkate alırken borçluluk oranı kredi ve borçlanma senetleri üzerinden hesaplanıyor.

Kamu maliyesinin değerlendirilmesinde ayrıntılı veriler önem taşıyor

TCMB'nin yayımladığı sonuçlar, kamu kesiminin finansal yükümlülüklerinin ikinci çeyrekte varlıklarından daha hızlı arttığını ortaya koydu.

Bununla birlikte kamu maliyesinin sürdürülebilirliği yalnızca finansal varlık ve yükümlülüklerin toplamından değerlendirilemiyor.

Borçların vadesi, faiz maliyetleri, para birimi, bütçe gelirleri ve kamu kesiminin finansal olmayan varlıkları da genel mali tablonun değerlendirilmesinde önem taşıyor.

Merkezi yönetim, belediyeler ve sosyal güvenlik kuruluşlarına ilişkin ayrıntılı mali verilerin birlikte incelenmesi, kamu kesimindeki finansal yükümlülüklerin hangi alanlarda yoğunlaştığının anlaşılmasına olanak sağlayabilir.

Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Finansal Hesaplar Raporu, 2026-II; Genel Yönetim, Kimden-Kime Tabloları ve Borçluluk Oranları bölümleri.

Karşı Sav Haber Merkezi