Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 21 Ekim 2026 tarihinde İktisadi Yönelim İstatistikleri ve Reel Kesim güven endeksi ile İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı verilerini yayımladı.
İmalat sanayinde faaliyet gösteren 1.965 işyerinin katılımıyla hazırlanan ekim ayı anketi, sanayicilerin ekonomik görünüme ilişkin güveninde gerileme yaşandığını ortaya koydu.Mevsim etkilerinden arındırılmamış Reel Kesim Güven Endeksi (RKGE), eylül ayındaki 102 seviyesinden 2,2 puan azalarak ekimde 99,8'e düştü.Mevsimsellikten arındırılmış Reel Kesim Güven Endeksi (RKGE-MA) ise bir önceki aya göre 1,4 puan gerileyerek 101,1 seviyesinde gerçekleşti.
Arındırılmamış endeksin 100 puanın altına inmesi, imalat sanayi temsilcilerinin ekonomik faaliyetlere ilişkin değerlendirmelerinde kötümser görünümün öne çıktığını gösterdi. Buna karşılık mevsimsellikten arındırılmış endeks 100 puanın üzerinde kalmayı sürdürdü.
Siparişlerdeki zayıflama güven endeksini aşağı çekti
TCMB'nin anket sonuçlarına göre, genel ekonomik gidişat, gelecek üç aydaki üretim hacmi, son üç ayda alınan toplam sipariş miktarı ve mevcut toplam sipariş miktarına ilişkin değerlendirmeler güven endeksini düşüş yönünde etkiledi.Özellikle mevcut siparişlerin mevsim normallerinin altında olduğunu belirten işletmelerin ağırlığı bir önceki aya göre arttı.Son üç aya ilişkin değerlendirmelerde, iç piyasa sipariş miktarında artış bildirenlerin ağırlığı yerini azalış bildirenlere bıraktı.İhracat siparişlerinde de son üç aylık döneme ilişkin değerlendirmelerde zayıflama görüldü.Bu sonuçlar, sanayicilerin mevcut talep koşullarına ilişkin değerlendirmelerinde olumsuzlaşma yaşandığını gösterdi.
İşletmelerin yüzde 12,8'i talep yetersizliğinden şikâyetçi
Merkez Bankasının anketinde üretimi kısıtlayan faktörler de araştırıldı.Ekim ayında işletmelerin yüzde 55,6'sı üretimlerini kısıtlayan herhangi bir faktör bulunmadığını bildirdi.Buna karşılık işletmelerin yüzde 12,8'i talep yetersizliğini üretimi kısıtlayan en önemli faktör olarak gösterdi.Talep yetersizliğini mali imkânsızlıklar, hammadde ve ekipman yetersizliği ile işgücü yetersizliği izledi.Bu sonuç, imalat sanayindeki işletmelerin tamamının üretim güçlüğü yaşamadığını, ancak talep koşullarının bazı işletmeler açısından önemli bir sorun oluşturduğunu ortaya koydu.
Üretim beklentileri zayıflarken ihracat beklentileri güçlendi
Sanayicilerin gelecek üç aya ilişkin değerlendirmelerinde farklı yönlü gelişmeler yaşandı.Gelecek üç aydaki üretim hacminde ve iç piyasa sipariş miktarında artış bekleyenlerin ağırlığı önceki aya göre zayıfladı.Buna karşılık gelecek üç aydaki ihracat siparişlerinde artış bekleyenlerin ağırlığı güçlendi.İstihdam ve sabit sermaye yatırımlarına ilişkin beklentiler de endeksi olumlu etkileyen unsurlar arasında yer aldı.
Gelecek üç aydaki toplam istihdam beklentilerinde artış yönlü görünüm güçlenirken gelecek 12 aylık sabit sermaye yatırım harcamalarına ilişkin değerlendirmelerde de iyileşme görüldü.Bu tablo, sanayicilerin mevcut siparişler ve yakın dönem üretim beklentilerinde daha temkinli davranmasına rağmen ihracat, istihdam ve yatırım beklentilerinin aynı yönde kötüleşmediğini gösterdi.
Sanayicinin üretici enflasyonu beklentisi yüzde 30,4
TCMB anketinde imalat sanayi işletmelerinin maliyet ve fiyat beklentileri de değerlendirildi.Gelecek üç aylık dönemde ortalama birim maliyetlerin artacağını bekleyen işletmelerin ağırlığı bir önceki aya göre güçlendi.Buna karşılık gelecek üç aydaki satış fiyatlarının artacağı yönündeki beklentiler zayıfladı.Sanayicilerin gelecek 12 aylık dönem sonuna ilişkin yıllık üretici fiyatları enflasyonu beklentisi ise bir önceki aya göre 0,6 puan azalarak yüzde 30,4'e geriledi.Bu sonuç, üretici enflasyonu beklentisinde sınırlı düşüş yaşanmasına rağmen işletmelerin maliyet artışlarına ilişkin beklentilerinin devam ettiğini ortaya koydu.
Güven geriledi, kapasite kullanımı arttı
Sanayicilerin güvenindeki gerilemeye karşın imalat sanayinde kapasite kullanım oranı ekim ayında sınırlı yükseliş gösterdi.TCMB verilerine göre, mevsimsel etkilerden arındırılmış kapasite kullanım oranı bir önceki aya göre 0,2 puan artarak yüzde 74,3 oldu.Mevsimsel etkilerden arındırılmamış kapasite kullanım oranı ise 0,3 puan yükselerek yüzde 74,5 seviyesine ulaştı.Böylece imalat sanayinde mevcut üretim kapasitesinden yararlanma oranı artarken işletmelerin ekonomik koşullara ilişkin güveninde düşüş yaşandı.Reel kesim güven endeksi işletmelerin mevcut koşullara ve geleceğe ilişkin değerlendirmelerini ölçerken kapasite kullanım oranı, üretim tesislerinin mevcut fiziksel kapasitelerinden ne ölçüde yararlandığını gösteriyor.Bu nedenle güven endeksindeki gerileme, sanayi üretiminin aynı oranda düştüğü anlamına gelmiyor.
Sanayi kollarında kapasite kullanımı farklılaştı
TCMB'nin sektörel verileri, kapasite kullanım oranlarının imalat sanayinin alt kollarında önemli farklılıklar gösterdiğini ortaya koydu.Ekim ayında tütün ürünleri imalatında kapasite kullanım oranı yüzde 84,7, ağaç ürünlerinde yüzde 84,5 ve kâğıt ürünlerinde yüzde 82,8 olarak gerçekleşti.Buna karşılık deri ürünlerinde yüzde 59,3, makine ve ekipman imalatında yüzde 64,7, diğer imalatlarda ise yüzde 67,1 düzeyinde kaldı.Tekstil sektöründe kapasite kullanım oranı yüzde 69,4, giyim eşyası imalatında yüzde 76,8, motorlu kara taşıtlarında yüzde 75,9 olarak kaydedildi.Bu farklılıklar, imalat sanayindeki kapasite kullanımının sektörler arasında aynı düzeyde gerçekleşmediğini gösterdi.
Sanayide talep ve üretim beklentileri izlenecek
TCMB'nin ekim ayı verileri, sanayicilerin mevcut siparişler ve üretim beklentileri konusunda daha temkinli bir görünüm sergilediğine işaret etti.Talep yetersizliği üretimi kısıtlayan faktörler arasında öne çıkarken, işletmelerin ihracat, istihdam ve yatırım beklentilerinde olumlu gelişmeler kaydedildi.Kapasite kullanım oranındaki sınırlı yükseliş de güven endeksindeki düşüşün üretim kapasitesinin kullanımına aynı yönde yansımadığını gösterdi.Ancak tek bir aylık anket sonucu, sanayi üretiminde kesin bir daralma veya istihdamda düşüş yaşanacağı anlamına gelmiyor.İmalat sanayinin gelecek dönem performansının değerlendirilmesinde siparişler, gerçekleşen üretim, kapasite kullanımı ve istihdam göstergelerinin birlikte izlenmesi önem taşıyor.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), İktisadi Yönelim İstatistikleri ve Reel Kesim Güven Endeksi ile İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı, Ekim 2026, 21 Ekim 2026.
