Karadeniz'de yeni ateşkes girişimi çıkmazda: Tahıl gemileri için anlaşma sağlanamadı

Rusya-Ukrayna savaşında Karadeniz üzerinden yapılan tarım ve gıda ihracatını güvence altına almayı amaçlayan yeni ateşkes girişiminde uzlaşma sağlanamadı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Kiev’in Karadeniz’de tarım ürünleri taşıyan gemilere yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulmasını istediğini ancak Rusya’nın bu formüle hazır olmadığını açıkladı.

Zelenskiy’e göre Moskova, Ukrayna’nın tahıl koridoruna yönelik saldırıları durdurması karşılığında Kiev’in Rus petrol rafinerileri, boru hatları ve diğer enerji altyapısına yönelik saldırılarına son vermesini istiyor.

Ukrayna ise bu iki başlığın aynı kapsamda değerlendirilmesine karşı çıkıyor. Zelenskiy, Rus enerji tesislerine yönelik saldırıların durdurulacağı herhangi bir anlaşmanın, Rusya’nın da Ukrayna enerji sistemine yönelik saldırılarını durdurmasını içermesi gerektiğini belirtti.

Rusya daha önce “yarım tedbir” diyerek karşı çıkmıştı

Kiev’in Karadeniz’deki sivil hedeflere yönelik saldırıları karşılıklı durdurma önerisini üçüncü bir taraf aracılığıyla Moskova’ya ilettiği daha önce basına yansımıştı.

Rusya Dışişleri Bakanlığı ise 14 Ağustos’ta Karadeniz’de sınırlı bir ateşkes fikrine mesafeli yaklaşarak, karşı tarafa nefes aldıracak “yarım tedbirler” için zemin görmediğini açıklamıştı. Moskova ayrıca o tarihte Türkiye tarafından resmi bir teklif almadığını bildirmişti.

Zelenskiy’nin son açıklamalarına Kremlin’den doğrudan ayrıntılı bir yanıt gelmedi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise Rus tahıl ihracatına yönelik Ukrayna saldırılarının etkisini azaltmak için önlemler alındığını söyledi.

Karadeniz’de ticari gemiler de hedef oluyor

Son haftalarda Rusya ve Ukrayna, birbirlerini Karadeniz’de gıda ihracatında kullanılan gemiler ve liman altyapısını hedef almakla suçluyor.

Ukrayna, Rusya’nın Karadeniz üzerinden yaptığı tahıl ihracatında önemli yere sahip Novorossiysk bölgesindeki hedeflere saldırırken Rus saldırıları da Ukrayna’nın limanları ve tahıl ihracat hatlarında hasara yol açtı.

Saldırılar küresel tahıl ticaretine de yansımaya başladı. Reuters’a göre Karadeniz’deki saldırıların ardından bazı yüklemeler gecikirken veya iptal edilirken, Chicago buğday vadeli işlemleri temmuz başından bu yana yüzde 17’den fazla yükseldi.

Türkiye’den moratoryum çağrısı

Karadeniz’deki gerilim Türkiye açısından da doğrudan önem taşıyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 8 Ağustos’ta Rusya ve Ukrayna’nın Karadeniz’deki saldırılarını durdurmasını sağlayacak bir moratoryum mekanizması kurulması çağrısında bulundu.

Fidan, çatışmanın liman ve askeri gemilerden ticari gemilere doğru genişlediğine dikkat çekti. Türkiye Dışişleri Bakanlığı da 4 Ağustos’ta Türk sahipli “Yaşar” ve “Nadezhda” adlı sivil gemilerin saldırıya uğramasının ardından seyrüsefer güvenliğini sağlayacak somut önlemler alınmasını istemişti.

Önceki Tahıl Girişimi ile aynı anlaşma değil

Yeni girişim, 2022’de Türkiye ve Birleşmiş Milletler arabuluculuğunda kurulan Karadeniz Tahıl Girişimi’nin yeniden başlatılması anlamına gelmiyor.

Önceki anlaşma, Ukrayna’nın Odesa, Çornomorsk ve Yujni/Pivdennyi limanlarından güvenli ihracat yapılmasını sağlamıştı. BM verilerine göre Temmuz 2022-Temmuz 2023 döneminde bu mekanizma üzerinden yaklaşık 32,9 milyon ton tahıl ve diğer gıda ürünleri dünya pazarlarına taşındı. Rusya Temmuz 2023’te girişimden çekilmişti.

Şu anda görüşülen formül ise çok daha dar kapsamlı: temel olarak Karadeniz’de tarım ve gıda ihracatı yapan sivil gemilerin karşılıklı saldırılardan korunmasını amaçlıyor.

Bu nedenle mevcut durumu “yeni Karadeniz Tahıl Anlaşması reddedildi” şeklinde tanımlamak yerine, “tarım ürünü taşıyan gemilere yönelik sınırlı ateşkes girişiminde uzlaşma sağlanamadı” şeklinde ifade etmek daha doğru.

Yayın tarihi: 25 Ağustos 2026