Kamu yatırımlarında aslan payı TPAO'ya: BOTAŞ'ın 312 milyar liralık finansman ihtiyacı dikkat çekiyor

Türkiye'nin kamu işletmelerine ilişkin 2027 yılı yatırım ve finansman hedefleri belli oldu.

20 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 11898 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında, kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT) ve ilgili kamu kuruluşlarının gelecek yıl toplam 754 milyar 196 milyon 990 bin liralık yatırım yapması öngörüldü.

Programda enerji ve ulaştırma alanındaki kamu işletmeleri öne çıkarken, bazı kuruluşların yatırım hedeflerini aşan finansman ihtiyaçları dikkat çekti.

Kamu yatırımlarının yaklaşık yarısı TPAO'ya

2027 yılı yatırım programında en yüksek tutar, 353,8 milyar lirayla Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına ayrıldı.

TPAO'nun yatırım hedefi, program kapsamındaki toplam tutarın yaklaşık yüzde 46,9'unu oluşturuyor.

İkinci sırada 122,7 milyar lirayla Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD), üçüncü sırada ise 75,7 milyar lirayla Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) bulunuyor.

BOTAŞ için 70 milyar liralık, TCDD Taşımacılık için 45 milyar liralık, Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) için ise 26 milyar liralık yatırım hedefi belirlendi.

Böylece yatırım programının büyük bölümünün petrol, doğal gaz, elektrik iletim altyapısı ve demiryolu gibi alanlarda yoğunlaştığı görülüyor.

BOTAŞ'ın 312 milyar liraya yaklaşan borçlanma gereği

Programın dikkat çeken başlıklarından biri de kamu işletmelerinin finansman ihtiyacı oldu.

Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ'nin (BOTAŞ) 2027 yılı borçlanma gereği 311 milyar 869 milyon lira olarak öngörüldü.

BOTAŞ'ın yatırım hedefi 70 milyar lira olmasına rağmen borçlanma gereğinin bu tutarın oldukça üzerinde bulunması, kuruluşun yalnızca yeni yatırımlarının değil, genel finansman dengesinin de değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

BOTAŞ'ın ardından 246,2 milyar lirayla Elektrik Üretim AŞ (EÜAŞ), 238,7 milyar lirayla TCDD geliyor.

TPAO için ise yaklaşık 120,1 milyar liralık borçlanma gereği öngörülüyor.

Bu tutarlar, söz konusu kuruluşların 2027 yılı için hesaplanan finansman ihtiyacını ifade ediyor. Henüz gerçekleşmiş borçlanma veya kamu bütçesinden yapılmış ödeme anlamına gelmiyor.

Yatırım hedefleri ile borçlanma ihtiyacı arasındaki fark

Kamu işletmelerinin yatırım tutarı ile borçlanma gereği aynı ekonomik göstergeyi ifade etmiyor.

Yatırım hedefi, bir kuruluşun belirli dönemde gerçekleştirmeyi planladığı sermaye harcamalarını gösterirken borçlanma gereği, faaliyet gelirleri, giderler, yatırımlar ve diğer finansman kalemleri dikkate alınarak hesaplanan kaynak ihtiyacını yansıtıyor.

Bu nedenle BOTAŞ'ın 70 milyar liralık yatırım hedefi bulunmasına karşın 311,9 milyar liralık borçlanma gereği öngörülmesi, aradaki farkın tamamının yatırım harcamalarından kaynaklandığı anlamına gelmiyor.

Finansman ihtiyacının hangi bölümünün işletme faaliyetlerinden, enerji alım maliyetlerinden, mevcut yükümlülüklerden veya yeni yatırımlardan doğduğunun anlaşılması için kuruluşun ayrıntılı mali tablolarının incelenmesi gerekiyor.

Üç kamu işletmesinin finansman ihtiyacı 796 milyar lirayı aşıyor

BOTAŞ, EÜAŞ ve TCDD için açıklanan borçlanma gereği toplamı yaklaşık 796,7 milyar liraya ulaşıyor.

Bu büyüklük, enerji ve demiryolu sektöründeki kamu işletmelerinin yalnızca yatırım hedefleriyle değil, faaliyetlerinin sürdürülebilir finansmanıyla da değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Bununla birlikte farklı kuruluşların borçlanma gereklerinin toplamı, merkezi yönetim bütçesinin doğrudan aynı miktarda borçlanacağı veya bu tutarın tamamını Hazine'nin karşılayacağı anlamına gelmiyor.

Finansmanın öz kaynak, kredi, sermaye transferi veya diğer yöntemlerle nasıl sağlanacağı, kamu üzerindeki gerçek mali yükün belirlenmesi açısından önem taşıyor.

Kamu kaynaklarının kullanımı nasıl denetlenecek?

2027 programı, kamu işletmelerinin verimliliğinin artırılması, kaynakların etkin kullanılması ve finansal risklerin yönetilmesine ilişkin hükümler de içeriyor.

Kamu işletmelerinin borçlarını zamanında ödemesi, alacaklarını tahsil etmesi ve mali hedefleri gözeterek faaliyet göstermesi öngörülüyor.

Ancak programda hedeflenen yatırım ve finansman büyüklüklerinin kamu yararına ne ölçüde dönüşeceği, uygulama sonuçlarıyla değerlendirilebilecek.

Özellikle yüksek finansman ihtiyacı bulunan kuruluşlarda borçlanma koşulları, faiz yükü, kamu kaynaklarından sağlanan destekler ve yatırım projelerinin gerçekleşme oranları önem taşıyor.

2027 sonunda hangi sorular yanıt bulacak?

Açıklanan hedefler, kamu kaynaklarının gelecek yıl hangi sektörlerde yoğunlaşacağını gösterirken bazı soruları da beraberinde getiriyor.

TPAO'ya ayrılan 353,8 milyar liralık yatırımın hangi projelerde kullanılacağı, BOTAŞ'ın yaklaşık 312 milyar liralık finansman ihtiyacının nasıl karşılanacağı ve TCDD'nin yatırım ile borçlanma hedeflerinin ne ölçüde gerçekleşeceği, kamu maliyesi açısından izlenmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor.

Kamu işletmelerinin mali performansını değerlendirmek için yalnızca açıklanan yatırım tutarlarına değil, yıl sonunda gerçekleşen harcamalara, borçluluğa, finansman maliyetlerine ve vatandaşlara sunulan hizmetlerin sonuçlarına da bakılması gerekiyor.

Karşı Sav Haber Merkezi