İran ile ABD arasında aylardır devam eden çatışmaların ardından diplomasi trafiği yeniden hızlandı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD merkezli Fox News’e yaptığı açıklamada ülkesinin savaş istemediğini belirterek Washington ile daha önce varılan mutabakat temelinde anlaşmaya ilerlemek istediklerini söyledi. Pezeşkiyan, “Savaşı seçmiyoruz. Savaş bize dayatıldı. Biz savaş istemiyoruz” ifadelerini kullandı.
İran'dan Hürmüz için 7 günlük teklif
Diplomasi mesajının en somut bölümünü ise Hürmüz Boğazı oluşturuyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin açıkladığı plana göre, ABD'nin Tahran'ın bazı koşullarını kabul etmesi halinde bölgedeki çatışmaların yedi gün içinde sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden daha serbest deniz trafiğine açılması öngörülüyor. İran'ın talepleri arasında ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması, dondurulan İran fonlarının serbest bırakılması ve İran petrolüne yönelik yaptırımlarda muafiyet sağlanması bulunuyor.
Tahran yönetimi, teklifin ABD'ye arabulucular üzerinden iletildiğini bildirdi. İranlı yetkililer, koşulların yerine getirilmesi halinde görüşmelerin yeniden başlayabileceğini belirtiyor. Pezeşkiyan da çatışmaların sona erdirilmesine yönelik bir anlaşmanın ABD'deki 3 Kasım ara seçimlerinden önce sağlanmasını umduğunu söyledi.
Ancak nükleer konuda geri adım yok
İran'ın anlaşma mesajına rağmen tarafların önünde önemli anlaşmazlıklar bulunuyor.
Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, ABD'nin Hürmüz planını kabul etmesi durumunda dahi İran'ın nükleer programındaki haklarından geri adım atmayacağını söyledi. Tahran, uranyum zenginleştirme hakkından vazgeçmeyeceğini ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun ülke dışına çıkarılmasını kabul etmeyeceğini belirtiyor.
ABD ve bazı Batılı ülkeler İran'ın yüzde 60 seviyesine kadar uranyum zenginleştirmesini nükleer silah geliştirme riski açısından değerlendirirken İran, nükleer programının barışçıl olduğunu ve nükleer silah üretmeyi hedeflemediğini savunuyor.
Hürmüz'de gemi trafiği tamamen durmuş değil
Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği savaş öncesine göre ciddi şekilde azalmış durumda ancak tamamen durmuş değil.
Kpler verilerine göre 20 Eylül ile başlayan haftada Hürmüz üzerinden yaklaşık 33,7 milyon varil ham petrol taşındı. Savaş öncesinde boğazdan günde yaklaşık 125 büyük ticari gemi geçerken son dönemde gemi geçişlerinin bunun oldukça altında seyrettiği bildiriliyor.
Boğaz, savaş öncesinde küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği en önemli enerji koridorlarından biriydi.
Husiler Suudi Arabistan'a saldırıları artırdı
İran'ın Washington'a diplomasi mesajı verdiği sırada Yemen cephesindeki çatışmalar ise yoğunlaştı.
İran'la yakın ilişkileri bulunan Husiler, Suudi Arabistan'daki hedeflere onlarca füze ve insansız hava aracı gönderdiklerini açıkladı. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon ise 24 Eylül'de Taif ve Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu bölgesine yönelen altı balistik füzenin engellendiğini bildirdi.
Husiler birkaç gün önce de Riyad'daki “hassas noktaları” ve Yanbu'daki bir Aramco tesisini hedef aldıklarını açıklamıştı. Suudi hava savunması Riyad'a gönderilen bir füzenin imha edildiğini bildirmiş, başkent yakınlarında patlama sesleri duyulmuş ve havalimanı çevresinden yükselen yoğun duman Reuters görüntülerine yansımıştı.
Pezeşkiyan ise Husilerin eylemlerinden İran'ı doğrudan sorumlu tutan değerlendirmelere karşı çıkarak grubun kendi kararlarından sorumlu olduğunu söyledi.
Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan askeri koordinasyonu artırdı
Sahadaki son gelişmelerden biri de Riyad'da yaşandı.
Türkiye Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu, Suudi Arabistan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Fayyad bin Hamed el-Ruveyli ve Pakistan Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir, 25 Eylül'de Riyad'da bir araya geldi.
Pakistan ordusunun açıklamasına göre görüşmede istihbarat paylaşımının artırılması, askeri koordinasyon ve ortak kabiliyetlerin geliştirilmesi ele alındı. Taraflar ayrıca Suudi Arabistan'ın karşı karşıya bulunduğu güvenlik tehditlerini değerlendirdi ve Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamındaki iş birliğinin uygulanmasını görüştü.
80 ülkeden Hürmüz çağrısı
Bölgedeki gelişmeler Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na da taşındı.
Yaklaşık 80 ülkenin desteklediği ortak açıklamada Hürmüz Boğazı'nın acilen yeniden açılması istendi. Açıklamada İran'ın boğazdaki faaliyetlerinin uluslararası seyrüseferi tehdit ettiği savunulurken Husilerin Suudi Arabistan'a ve Kızıldeniz'deki deniz trafiğine yönelik saldırıları da kınandı. İran ve Husiler ise bölgedeki askeri faaliyetlerini savunma amaçlı olarak nitelendiriyor.
Petrol fiyatları diplomasi haberleriyle geriledi
Sahadaki askeri gerilim ile New York'taki diplomatik temaslar petrol piyasasında da sert hareketlere yol açtı.
Husi saldırılarının ardından Brent petrol 24 Eylül'de yüzde 3'ün üzerinde yükselerek 106,60 dolardan kapanırken, İran ile ABD'nin Hürmüz konusunda aşamalı bir anlaşmayı görüştüğü haberleri sonrasında 25 Eylül'de yaklaşık yüzde 2 gerileyerek 104,32 dolara indi.
Son tablo, bir tarafta İran ile ABD arasında Hürmüz üzerinden yürütülen yeni bir diplomatik pazarlığa, diğer tarafta Yemen-Suudi Arabistan hattında devam eden askeri tırmanmaya işaret ediyor. İran anlaşmaya açık olduğunu bildirirken nükleer programındaki temel taleplerinden geri adım atmayacağını söylüyor; Suudi Arabistan ise Husi saldırıları karşısında Türkiye ve Pakistan'la savunma koordinasyonunu güçlendiriyor.
Karşı Sav Haber Merkezi
