Antalya'da 9–20 Kasım tarihleri arasında düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), Türkiye'nin öncülük ettiği küresel elektrikleşme hedefi kapsamında yeni uluslararası girişimlere sahne oluyor.
COP31 Başkanlığı, 10 Kasım'da yayımladığı açıklamayla ulaşım, binalar ve sanayide elektrik kullanımının yaygınlaştırılmasını amaçlayan girişime şirketlerin, uluslararası kuruluşların ve finans kurumlarının desteğini duyurdu.“COP31 Küresel Elektrikleşme Taahhüdü” kapsamında elektriğin dünya genelindeki nihai enerji tüketimindeki payının, mevcut yaklaşık yüzde 23 seviyesinden 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarılması hedefleniyor.Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ve Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansının (IRENA) analizlerine dayandırılan hedefin, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelere göre 1,5 dereceyle sınırlandırma çabalarını desteklemesi amaçlanıyor.
Kurum: “Elektrik çağı şekilleniyor”
COP31 Başkanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, küresel elektrikleşmenin hızlandırılması gerektiğini belirterek enerji ithalatına bağımlılığın ülkeler açısından oluşturduğu risklere dikkat çekti.Kurum, yüzde 35 hedefinin elektrikleşme konusunda açık bir küresel hedef oluşturmayı amaçladığını ifade etti.Enerji güvenliğinin güçlendirilmesi, emisyonların azaltılması ve ekonomik büyümenin desteklenmesi için elektrikleşmenin gerekli olduğunu savunan Kurum, “Elektrik çağı şekilleniyor. COP31, düğmeye bastığımız an olarak hatırlanacak” dedi.Kurum, konferansın ülkeler, şirketler ve uluslararası kuruluşlar arasında iş birliğini güçlendirmesini hedeflediklerini belirtti.
180'den fazla şirketten elektrikleşmeye destek
COP31 Başkanlığının açıklamasına göre We Mean Business Coalition tarafından yürütülen girişim kapsamında 180'den fazla şirket, elektrikleşmenin hızlandırılmasına destek verdi.Bu şirketlerin toplam yıllık gelirlerinin 1,69 trilyon doları aştığı belirtildi.
Destek veren şirketler arasında Volvo, Uber, IKEA ve Siemens de bulunuyor.Koalisyonun Üst Yöneticisi Maria Mendiluce, elektrikleşmenin küresel ekonomideki önemli dönüşümlerden biri hâline geldiğini söyledi.Mendiluce, elektrikleşmeyi ekonomik açıdan uygulanabilir ve erişilebilir hâle getiren ülkelerin yeni sanayi yatırımlarını çekebileceğini savundu.Açıklanan
1,69 trilyon dolarlık tutar, şirketlerin toplam yıllık gelirini ifade ediyor. COP31 kapsamında bu miktarda yeni yatırım yapılacağına ilişkin bir taahhüt anlamına gelmiyor.
Enerji şirketlerinden yıllık 156 milyar dolarlık yatırım taahhüdü
Elektrikleşme girişimi kapsamında Utilities for Net Zero Alliance (UNEZA) da yatırım taahhüdünü artırdığını duyurdu.Enerji şirketlerinden oluşan ittifak, elektrik şebekeleri, yenilenebilir enerji ve enerji depolama alanlarına yönelik yıllık yatırım taahhüdünü 148 milyar dolardan 156 milyar dolara çıkardı.Böylece ittifakın açıkladığı yıllık yatırım taahhüdü 8 milyar dolar artırılmış oldu.UNEZA Eş Başkanı ve SSE şirketinin Üst Yöneticisi Martin Pibworth, temiz elektrikleşmenin yalnızca emisyonların azaltılması açısından değil, enerji maliyetleri ve arz güvenliği bakımından da önemli olduğunu belirtti.Pibworth, enerji şirketlerinin siyasi hedeflerin somut yatırımlara dönüştürülmesinde rol üstlenmeye hazır olduğunu söyledi.
Bununla birlikte açıklanan 156 milyar dolarlık tutar, enerji şirketlerinin yıllık yatırım taahhüdünü gösteriyor. Tamamı gerçekleştirilmiş yatırım veya yeni oluşturulmuş bir finansman fonu olarak değerlendirilmemeli.
Dünya Bankası ve Afrika Kalkınma Bankasından yeni finansman koalisyonu
COP31 kapsamında gelişmekte olan ülkelerin elektrikleşme yatırımlarına finansman sağlanmasını kolaylaştırmak amacıyla yeni bir uluslararası koalisyon oluşturuluyor.“Electrify Now Finance Coalition” adı verilen girişimde Dünya Bankası ve Afrika Kalkınma Bankası, 2027 yılında ilk eş başkanlar olarak görev yapacak.Koalisyonun hükümetleri, kalkınma bankalarını ve özel finans kuruluşlarını bir araya getirmesi hedefleniyor.Girişimin özellikle gelişmekte olan ekonomilerin elektrikleşme projelerine kaynak bulmasını kolaylaştırması amaçlanıyor.Ancak COP31 Başkanlığının açıklamasında bu koalisyon için kesinleşmiş toplam finansman tutarı belirtilmedi.
Fatih Birol: Elektrikleşme için ilerleme izlenecek
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), elektrikleşme girişiminin teknik izleme çalışmalarında da görev üstlenecek.IEA tarafından yürütülecek Küresel Elektrikleşme İzleme Mekanizması ile dünya genelinde ve bölgesel ölçekte elektrikleşme eğilimleri takip edilecek.IEA Başkanı Fatih Birol, elektrikli teknolojilerin birçok durumda maliyet açısından rekabetçi olduğunu ve enerji ithalatçısı ülkelerin enerji güvenliğini güçlendirebileceğini belirtti.Birol, IEA'nın yüzde 35 hedefinin teknik temelini oluşturan veri analizlerine katkıda bulunduğunu ifade ederek COP31 sonrasında da gelişmelerin izlenmesini destekleyeceklerini söyledi.
Gelişmekte olan ülkelerin elektrik şebekelerine destek
Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) ise gelişmekte olan ülkelerin elektrik dağıtım altyapısını güçlendirmesine yardımcı olmak amacıyla yeni bir program yürütecek.“D-GRIDS” adı verilen program kapsamında ülkelerin şebeke yatırım ihtiyaçlarının belirlenmesi, projelerin hazırlanması ve finansmana erişimin kolaylaştırılması hedefleniyor.IRENA Genel Direktörü Francesco La Camera, elektrikleşmenin hızlandırılması için dağıtım şebekelerinin geliştirilmesi ve yenilenebilir kaynakların sisteme entegrasyonunun önemli olduğunu söyledi.Programın, yeni elektrik talebinin karşılanması için gereken altyapı yatırımlarını desteklemesi amaçlanıyor.
Chris Bowen: “Hedefler yatırım ve altyapıyla desteklenmeli”
COP31 Müzakereler Başkanı ve Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, elektrikleşmenin iklim hedeflerine katkısının temiz enerji üretimi ve altyapı yatırımlarıyla bağlantılı olduğunu vurguladı.Bowen, elektrikleşmenin temiz elektrik, güçlü şebekeler ve depolama sistemleriyle desteklenmesi hâlinde hanelerde, ulaşımda ve sanayide emisyonları azaltabileceğini söyledi.Hedeflerin tek başına yeterli olmayacağını ifade eden Bowen, yatırımların, altyapının ve uygulama süreçlerinin önemine dikkat çekti.Bu açıklama, COP31'de tartışılan temel sorulardan birine de işaret ediyor: Elektrik kullanımını artırırken bu elektriğin düşük karbonlu kaynaklardan üretilmesi nasıl sağlanacak?
OECD ve uluslararası kuruluşlardan destek
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) de COP31 Başkanlığıyla stratejik ortaklık kurdu.OECD, elektrikleşmenin finansmanı ve hızlandırılmış enerji dönüşümünün ekonomik fırsatları konusunda iki çalışma hazırlıyor.OECD Genel Sekreteri Mathias Cormann, artan elektrik talebinin karşılanabilmesi için üretim, şebeke ve depolama yatırımlarının önemli ölçüde artırılması gerektiğini belirtti.Cormann, özel sermayenin bu alanlara yönelmesi için öngörülebilir politikalar, etkin düzenlemeler ve yatırım yapılabilir projeler gerektiğini ifade etti.Ayrıca Türkiye ve Avustralya'nın Sustainable Energy for All (SEforALL) kuruluşuyla yürüttüğü çalışma kapsamında, gelişmekte olan ülkeler için elektrikleşmenin fırsatlarını ve karşılaşılabilecek güçlükleri ele alan “The Electrification Opportunity” raporu da kamuoyuna sunuldu.
Elektrikleşme hedefi emisyonları azaltmaya yeter mi?
COP31 Başkanlığının açıklamasında elektrikleşmenin enerji güvenliğini artırması, maliyetleri düşürmesi ve emisyonları azaltması bekleniyor.Ancak bu sonuçların ne ölçüde gerçekleşeceği, elektrik üretiminde kullanılan kaynaklara ve yeni altyapı yatırımlarının niteliğine bağlı olacak.Elektrikli araçlar, ısı pompaları ve elektrikli sanayi teknolojileri, fosil yakıtla çalışan alternatiflere kıyasla daha yüksek enerji verimliliği sağlayabiliyor.Bununla birlikte yeni elektrik talebinin ağırlıklı olarak kömür ve doğal gaz santralleriyle karşılanması, emisyon azaltımından elde edilebilecek faydayı sınırlandırabilir.COP31 Başkanlığının basın açıklaması da bu nedenle yalnızca elektrik kullanımının artırılmasına değil, yenilenebilir enerji üretimi, şebeke yatırımları ve depolama kapasitesinin geliştirilmesine odaklanıyor.
COP31'de hedeflerin uygulanması gündemde
Türkiye'nin öncülük ettiği elektrikleşme girişimi kapsamında Avrupa Birliği ile birlikte ilk Elektrikleşme Forumu da 10 Kasım'da gerçekleştiriliyor.Forumun COP31 sonrasında da hükümetleri, finans kuruluşlarını, şirketleri ve uluslararası kurumları bir araya getiren düzenli bir platform olarak devam etmesi planlanıyor.COP31 Başkanlığı ayrıca Uluslararası Ulaştırma Forumu ile birlikte daha çevreci ve dayanıklı yük taşımacılığı koridorları oluşturmak amacıyla Küresel Yeşil Yük Koridorları Girişimi'ni başlatıyor.Konferansın 12 Kasım'daki dayanıklı şehirler, 13 Kasım'daki finans ve 16 Kasım'daki sanayi tematik günlerinde yeni girişimlerin duyurulması bekleniyor.COP31'in 20 Kasım'a kadar sürmesi planlanıyor.Türkiye'nin yüzde 35 elektrikleşme hedefi ve açıklanan uluslararası destekler, enerji dönüşümünde yeni bir iş birliği sürecine işaret ederken hedeflerin ne ölçüde uygulanacağı, yatırımların gerçekleşmesi ve elektrik üretiminin düşük karbonlu kaynaklara yönelmesiyle değerlendirilebilecek.
