Reuters’ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre Çinli düzenleyiciler, bazı insansı robot üreticilerinin halka arz süreçlerini gayriresmî olarak yavaşlatmaya başladı.
Uygulama Çin piyasalarında “window guidance” olarak bilinen yöntemle yürütülüyor. Düzenleyiciler şirketlere resmî bir yasak getirmek yerine yatırım bankaları ve şirketlere halka arz onayında çıtanın yükseltildiği mesajını iletiyor.
Reuters’a konuşan kaynaklardan biri insansı robot halka arzlarının şimdilik fiilen dondurulduğunu söylerken, başka bir kaynak resmî bir yasak bulunmadığını ve uygulamanın sektöre özgü bir yavaşlama olduğunu belirtti.
Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu (CSRC) Reuters’ın konuya ilişkin sorularına yanıt vermedi.
Unitree’nin halka arzı dönüm noktası oldu
Düzenleyicilerin daha temkinli davranmasındaki başlıca gelişmelerden biri Unitree Robotics’in borsa performansı oldu.
İnsansı ve dört ayaklı robotlarıyla tanınan Unitree, 19 Ağustos’ta Şanghay STAR Market’te işlem görmeye başladı.
Şirketin hisseleri 150,80 yuanlık halka arz fiyatından açılışta 1.100 yuana kadar yükseldi. Böylece hisse ilk işlemlerde yüzde 629’a varan artış gösterirken şirketin piyasa değeri yaklaşık 66 milyar dolara ulaştı. Gün sonunda hisse 845 yuandan kapanmasına rağmen hâlâ halka arz fiyatının yüzde 460 üzerindeydi.
Ancak coşku uzun sürmedi.
Reuters’ın 21 Eylül tarihli haberine göre Unitree hisseleri ulaştığı zirveden yaklaşık yüzde 55 geriledi.
Bu sert hareket, düzenleyicilerin robot şirketlerinin değerlemelerinin gerçek ekonomik performanstan ne ölçüde koptuğunu sorgulamasına yol açtı.
Unitree, birçok robot girişiminin aksine hâlihazırda kâr eden bir şirket. Ancak Reuters’ın şirketin halka arzı sırasında aktardığına göre Unitree robotlarının hâlâ yalnızca sınırlı bir bölümü gerçek ticari uygulamalarda kullanılıyor.
Asıl soru: Robotları gerçekten kim satın alıyor?
Düzenleyicilerin odaklandığı en önemli konu şirketlerin toplam gelirinden çok gelirin kaynağı.
Reuters’a konuşan sektöre yakın bir kaynağa göre bazı robot şirketlerinin gelirlerinde yerel yönetimler tarafından desteklenen projeler önemli yer tutuyor.
Bunların arasında robotların yapay zekâ eğitimi için veri topladığı merkezler ile yerel yönetimlerin başlangıç yatırımının yüzde 80-90’ını karşılayabildiği ortak girişimler bulunuyor.
Bu projeler robot şirketlerine yüksek siparişler sağlayabiliyor ve şirketlerin halka arz için gereken gelir seviyelerine ulaşmasına yardımcı olabiliyor.
Ancak düzenleyicilerin sorduğu soru şu:
Bu robotları bağımsız müşteriler gerçekten satın almak istiyor mu?
Reuters’a konuşan aynı kaynak, veri toplama merkezlerinden gelen gelirler hesaptan çıkarıldığında bazı robot şirketlerinin değerlemelerinin yüzde 60 ila 70 düşebileceğini tahmin etti.
“İlgili şirketler birbirlerine satış mı yapıyor?”
Sektörde eleştiriler yalnızca düzenleyicilerden gelmiyor.
Robotik şirketi Mech-Mind Robotics’in CEO’su Shao Tianlan, bu ay WeChat üzerinden yaptığı paylaşımda bazı yüksek değerlemeli “embodied AI” şirketlerinin gelirlerini veri toplama merkezleri, ilişkili taraf işlemleri ve sürdürülebilirliği tartışmalı yöntemlerle artırdığını ileri sürdü.
Shao’nun kendi şirketi Mech-Mind’in hisseleri de 1 Eylül’deki halka arz gününde ulaştığı zirveden yaklaşık yüzde 20 geriledi.
Bu gelişmeler sektörün temel sorununu daha görünür hale getiriyor:
Robotların koşması, dans etmesi, dövüşmesi veya karmaşık hareketleri göstermesi yatırımcıların ilgisini çekiyor; ancak bu yeteneklerin fabrikalarda ve işletmelerde para kazandıran ürünlere dönüşüp dönüşmediği henüz aynı ölçüde kanıtlanmış değil.
Deep Robotics ve AGIBOT da sırada
Unitree yalnız değil.
Reuters’a göre Çin’de en az altı insansı robot şirketi halka açılmaya hazırlanıyor.
Bunların arasında Deep Robotics, X Square Robot ve AGIBOT da bulunuyor.
Şirketler, düzenleyicilerin halka arz planlarını yavaşlatıp yavaşlatmadığına ilişkin Reuters’ın sorularına yanıt vermedi.
Sektördeki özel şirket değerlemelerinde de düzeltmeler başlamış durumda.
Qianchuang Capital’dan yatırımcı Leo Wang, bazı özel robot projelerinin değerlemelerinin şimdiden yüzde 30-50 oranında aşağı çekildiğini söyledi.
Wang, robot sektöründeki yatırım dalgasını Çin’de politika tarafından teşvik edilen sektörlere sermayenin hızla yığılmasını anlatmak için kullanılan “kampanya tarzı inovasyon” ifadesiyle tanımladı.
Küresel satışlar hâlâ yalnızca 7 bin civarında
Sektördeki değerlemeler ile gerçek ticari ölçek arasındaki farkı gösteren yeni bir veri de aynı gün yayımlandı.
Uluslararası Robotik Federasyonu’nun (IFR) ilk kez açıkladığı insansı robot istatistiklerine göre 2025 yılında dünya genelinde endüstriyel ve profesyonel hizmetlerde kullanılmak üzere yaklaşık 7 bin insansı robot satıldı.
Karşılaştırma için, 2024’te dünya genelinde yaklaşık 542 bin geleneksel endüstriyel robot ve 199 bin profesyonel hizmet robotu kuruldu.
Üstelik satılan insansı robotların önemli bir bölümü henüz işçi yerine çalışmak üzere değil, araştırma kurumları ve şirketler tarafından yapay zekâ geliştirme ve test çalışmaları için satın alındı.
Bu veri, insansı robot sektörünün gelecekte büyük bir pazara dönüşme potansiyeli bulunmasına rağmen bugünkü ticari ölçeğinin yatırımcıların fiyatladığı geleceğin oldukça gerisinde olduğunu gösteriyor.
Çin robot yarışından vazgeçmiyor
Pekin’in halka arzlarda frene basması, Çin’in insansı robot stratejisinden geri çekildiği anlamına gelmiyor.
Tam tersine Çin yönetimi “embodied intelligence” — fiziksel dünyayı algılayıp hareket edebilen yapay zekâ sistemlerini — stratejik teknoloji alanlarından biri olarak görüyor.
Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı ile Devlet Konseyi’ne bağlı SASAC, Haziran ayında insansı robotların gerçek fabrikalar ve hizmet ortamlarında test edilmesini amaçlayan özel bir program başlattı.
Program kapsamında 2026 sonuna kadar 100’den fazla yüksek değerli kullanım senaryosunun oluşturulması ve on binlerce robotluk ölçekli uygulama kapasitesine ulaşılması hedefleniyor.
Pekin ayrıca 2028’e kadar insansı robot sektörü için en az 100 temel ulusal standart oluşturmayı planlıyor. Standartlar performans testlerinden güvenliğe, uygulama senaryolarından temel teknolojilere kadar geniş bir alanı kapsayacak.
Dolayısıyla Çin’in verdiği mesaj “robot geliştirmeyi bırakın” değil.
Mesaj daha çok şu:
Robot yapın; ancak borsada milyarlarca dolarlık değerlemeye ulaşmadan önce robotun gerçek müşteriye satılabildiğini gösterin.
Yarış yeni aşamaya geçiyor
Reuters’a konuşan yatırımcı ve sektör yöneticilerine göre yatırımcı davranışı da değişmeye başladı.
S&P Global Market Intelligence analisti Ruiying Zhao bunu “genel coşkudan seçici rasyonelliğe geçiş” olarak tanımlıyor.
Artık şirketlerden yalnızca teknolojik gösteriler değil;
gerçek fabrika kullanımı, düzenli siparişler, yüksek adetli üretim ve sürdürülebilir gelir bekleniyor.
Bir yatırım bankacısının Reuters’a yönelttiği soru sektörün geldiği noktayı özetliyor:
Robotların dans edebilmesi etkileyici.
Ama fabrikada gerçekten çalışıyorlar mı?
Çin’de başlayan düzenleyici fren bu nedenle küresel robot yarışının önemli bir eşiğini temsil ediyor.
Sektör, “insansı robot yapılabilir mi?” aşamasından hızla “insansı robot ekonomik olarak değer üretebilir mi?” aşamasına geçiyor.
Ve Unitree’nin halka arzdan sonraki sert yükseliş ve düşüşü, bu geçişte yatırımcıların artık yalnızca robotların ne yapabildiğine değil, kimlerin bu robotlar için gerçekten para ödemeye hazır olduğuna bakacağını gösteriyor.
Karşı Sav Haber Merkezi
