ABD Başkanı Donald Trump, New York'ta düzenlenen BM 81. Genel Kurulu'ndaki konuşmasının önemli bölümünü İran'a ayırdı.Trump, İran'ın nükleer silah edinmesine izin vermeyeceğini tekrarlarken diğer ülkelere de Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı artırma çağrısı yaptı.“Bütün ülkeleri İran'ın tamamen ekonomik olarak izole edilmesine yardımcı olmaya çağırıyorum” diyen Trump,
İran yönetiminin önünde anlaşma ile çatışmanın daha da büyümesi arasında bir tercih bulunduğunu savundu.
Trump: Anlaşmanın seçimden sonra geleceğine inanıyorum
Konuşmanın piyasalarda en fazla dikkat çeken bölümlerinden biri ise Trump'ın diplomasi takvimine ilişkin sözleri oldu.Trump, İran'la bir anlaşmanın ABD'de 3 Kasım'da yapılacak ara seçimlerin ardından gerçekleşebileceğini düşündüğünü belirterek, Tahran yönetiminin seçim sonuçlarını görmek istediğini öne sürdü.Trump'ın açıklaması, BM Genel Kurulu sırasında ABD ile İran arasında hızlı bir diplomatik ilerleme sağlanabileceği yönündeki beklentiyi zayıflattı. İranlı bir üst düzey yetkili daha önce BM toplantılarını diplomasiye dönüş açısından “altın fırsat” olarak nitelendirmiş, İran'ın belirli şartlar karşılığında Hürmüz Boğazı'nı yeniden açabileceğini açıklamıştı.ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Washington'ın sonuç verecek bir görüşmeye açık olduğunu söylemişti.
Petrol piyasası Trump'ın sözlerine odaklandı
İran ve Hürmüz Boğazı çevresindeki diplomasi beklentileri son günlerde petrol fiyatlarında aşağı yönlü baskı oluşturmuştu.Brent petrol pazartesi günü 100 dolar civarına kadar gerilerken, salı sabahı yeniden 102 dolar seviyesinin üzerine çıktı. Trump'ın anlaşmanın ABD ara seçimlerinden sonraya kalabileceği yönündeki açıklamalarının ardından piyasanın yakın vadeli çözüm beklentisi yeniden zayıfladı.
Reuters, Trump'ın konuşmasının ardından yatırımcıların küresel petrol arzına ilişkin endişelerinin yeniden arttığını bildirdi. Brent ve WTI gün içinde sert şekilde dalgalanırken, piyasanın ana odağı Hürmüz'den petrol akışının ne ölçüde normale dönebileceğine çevrildi.Savaş öncesinde Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik güzergâhlardan biriydi.
“İran'ın nükleer silahı var mı?” tartışması
Trump konuşmasında İran konusunda “nükleer silaha sahip olmasına asla izin vermeyeceğim” mesajını verdi.Ancak bu ifade İran'ın halihazırda nükleer silaha sahip olduğunun doğrulandığı anlamına gelmiyor.ABD istihbaratının kamuoyuna açıklanan 2025 değerlendirmesinde İran'ın nükleer silah üretmediği ve İran lideri Ayetullah Ali Hamaney'in 2003'te durdurulan nükleer silah programını yeniden yetkilendirmediği belirtilmişti. Trump daha önce bu istihbarat değerlendirmesine katılmadığını söylemişti.Buna karşılık Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın son açıklamaları İran'ın nükleer faaliyetleri konusunda önemli bir belirsizlik bulunduğunu gösteriyor.UAEA Başkanı Rafael Grossi, ajansın saldırılardan etkilenen önemli nükleer tesislere ve daha önce yüzde 60'a kadar zenginleştirilmiş uranyum stoklarına ilişkin doğrulama yapamadığını belirterek mevcut durumu nükleer yayılma açısından ciddi bir endişe olarak tanımladı.Dolayısıyla Washington ile Tahran arasındaki tartışmanın merkezinde İran'ın mevcut bir nükleer silahından çok, zenginleştirme kapasitesinin gelecekte silaha dönüştürülme ihtimali bulunuyor.
Sert konuşmanın ardından yeni diplomasi mesajı
Trump'ın BM kürsüsündeki sert açıklamalarından birkaç saat sonra ise Washington'dan daha yumuşak bir mesaj geldi.
İngiltere Başbakanı Andy Burnham ile BM Genel Kurulu kapsamında yaptığı görüşmenin ardından konuşan Trump, ABD ile İran'ın temas halinde olduğunu söyledi.Trump, İranlı yetkililerin ABD ile konuşmak istediğini, görüşmelerin “bugün bile” sürdüğünü belirterek iki ülke arasında sonunda bir uzlaşmaya varılacağını düşündüğünü ifade etti. Bununla birlikte İran'ın nükleer silah edinmesine izin verilmeyeceği şartını tekrar vurguladı.Bu açıklamalar, Washington'ın İran üzerindeki askeri ve ekonomik baskıyı sürdürürken diplomasi kanalını tamamen kapatmadığını gösteriyor.
Trump'ın BM konuşmasında İran dışında neler vardı?
Trump'ın yaklaşık 37 dakika süren konuşması yalnızca İran'la sınırlı değildi.ABD Başkanı, Rusya-Ukrayna savaşının beklenenden daha kısa sürede çözülebileceğini düşündüğünü söyledi.
Yapay zekâ konusunda ABD'nin “artificial intelligence” yerine “super intelligence” ifadesini kullanacağını açıkladı ve yapay zekânın gelişimini aşırı düzenlemelerle sınırlamayacağını belirtti.Trump ayrıca
Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni sert biçimde eleştirdi; Venezuela'daki Amerikan politikasını savundu, Küba yönetiminin geleceğine ilişkin açıklamalarda bulundu, Meksika'daki
uyuşturucu kartellerini hedef aldı ve Birleşmiş Milletler'de daha küçük bütçe ve bürokrasi istediğini söyledi.BM'deki günün en yakından takip edilen başlığı ise İran, Hürmüz Boğazı ve petrol piyasaları olmaya devam ediyor. Trump'ın bir yandan ekonomik ve askeri baskıyı artıran açıklamalar yapması, diğer yandan İran'la görüşmelerin sürdüğünü söylemesi nedeniyle piyasalarda gözler Washington-Tahran temaslarından gelecek somut adımlara çevrildi.Karşı Sav Haber Merkezi
