TBMM'den Engelli Bireyler İçin Kapsamlı Rapor: Erişim, Eğitim ve İstihdamda Yapısal Değişiklik Şart

Esen, milyonlarca engelli bireyin yıllardır biriken sorunlarına dikkat çekerek, komisyonun 5 aylık çalışmayla 10 maddelik kanun teklifi ve yaklaşık 50 sayfalık bir rapor hazırladığını söyledi. Bu belgelerin “teknokratik” değil, engelli vatandaşların acılarını ve çözüm taleplerini yansıtan bir çağrı olduğunu vurguladı.

Esen, engellilik alanındaki en büyük problemlerden birinin sistemin bütüncül işlememesi olduğunu ifade ederken Ulusal Engelli Veri Sistemi’nin (UEVS) dağınık yapısı nedeniyle mükerrer raporlar, tutarsız veri akışı ve hizmet kesintileri yaşandığını söyledi. Bakanlık sistemlerinin entegre olmadığını, RAM verilerinin UEVS’e tam yansımadığını ve İŞKUR–SGK–UEVS arasında uyumsuzluklar bulunduğunu belirtti. Engelli bireylerin kendi verilerine dahi çoğu zaman erişemediğine dikkat çekerek, sağlık, eğitim, sosyal hizmet ve istihdam verilerini birleştiren yeni bir “Engelli Dostu Ulusal Veri Sistemi” kurulmasının zorunlu olduğunu ifade etti.

Engelliler için A’dan Z’ye Bir Kanun Teklifi

Kanun teklifi; sağlık, istihdam, erişilebilirlik, ulaştırma ve yerel hizmetler gibi birçok alanda somut düzenlemeler içeriyor. Teklifin öne çıkan maddeleri şöyle:

• Tıbben zorunlu ortez–protez, tekerlekli sandalye, sonda, hasta bezi ve işitme cihazlarında fark ücretinin kaldırılması,
• Büyükşehir ve il belediyelerinde ortez–protez atölyeleri kurulması,
• Engelli park alanı ihlallerinde cezaların artırılması ve mobil denetim yetkisi,
• %90 ve üzeri raporlar için Engelli Sağlık Yüksek Kurulu oluşturulması,
• Engelli araç alımında ÖTV istisnasının sadeleştirilmesi,
• 2028’den itibaren 50 bağımsız bölüm üzerindeki projelerde en az %2 erişilebilir daire zorunluluğu,
• Tüm belediyelerde başkana bağlı Engelli Hizmet Birimleri kurulması,
• Kamu ve özel sektörde engelli istihdam kotasının %6’ya çıkarılması ve kotanın üçte birinin kadın engellilerden oluşması.

Esen, sosyal desteklerde muhtaçlık kriterinin gerçekçi olmadığını, gelirdeki küçük artışlarla bakım ödemelerinin kesildiğini ve ailelerin yoksulluğa itildiğini belirtti. Raporda, engelli aylığı ile evde bakım desteğinin asgari ücret tabanına çekilmesi ve bakım verenlerin SGK sistemine dahil edilmesi öneriliyor. Eğitim alanında ise ÇÖZGER raporlarından RAM gecikmelerine, gölge öğretmen eksikliğinden STEM ve bilim atölyelerine erişim sorunlarına kadar çeşitli başlıklar detaylandırılıyor. Toplu taşıma ve dijital kamu hizmetleri için yeni bir erişilebilirlik standardı öneriliyor.

Sözlerini “Engellilik bir kader değildir. Kader, devletin ne yaptığıdır” şeklinde tamamlayan Esen, hak temelli, şeffaf ve hesap verebilir bir sistemin inşa edilebileceğini belirtirken “Bu kapı, engelli bireye engel olmayan yaşam şartlarıyla açılacak” dedi.

TBMM Engelli Bireylerin Sorunlarını Araştırma Komisyonu Öneri Raporu

Raporda, engelli bireylerin yaşam kalitesini artırmaya yönelik kısa, orta ve uzun vadeli çözüm önerilerine yer verildi.

1️⃣ Erişilebilirlik Hâlâ En Temel Sorun

Raporda en çok vurgulanan başlıklardan biri erişilebilirlik oldu.
Buraya rapordan madde ekle:
– Örneğin: Kamu binaları, toplu taşıma ve açık alanlarda standartlara uyulmaması…
– Denetim mekanizmasının çalışmaması…
– Belediyelere bağlayıcı yaptırım önerileri…

2️⃣ Eğitimde Destek Hizmetlerine İhtiyaç Artıyor

Komisyon, engelli çocukların eğitim hakkına erişimde önemli eksikler bulunduğunu belirtti.
Buraya rapordan madde ekle:
– Kaynaştırma eğitimi için özel eğitim öğretmeni ve destek personel yetersizliği…
– Ulaşım, materyal, rehberlik eksiklikleri…
– Okullarda erişilebilir altyapı…

3️⃣ Sağlık ve Rehabilitasyon Süreçleri Zorlayıcı

Raporda sağlık ve rehabilitasyon hizmetlerinin hem erişim hem kalite açısından sorunlu olduğu vurgulandı.
Buraya madde ekle:
– Engelli raporu süreçlerinin karmaşıklığı…
– Rehabilitasyon merkezlerine erişim…
– Ailelere psikososyal destek ihtiyacı…

4️⃣ İstihdamda Kota Doldurulmuyor

Komisyon, engelli bireylerin çalışma hayatına katılımını artırmak için güçlü öneriler sundu.
Buraya madde ekle:
– Kamu ve özel sektörde engelli kotasının dolmaması…
– İş yerlerinde erişilebilir çalışma ortamı eksikliği…
– Esnek/uzaktan çalışma modelleri önerileri…

5️⃣ Sosyal Haklar ve Yardımlar Yetersiz

Rapor, sosyal yardım miktarlarının ve kriterlerin güncellenmesi gerektiğini vurguladı.
Buraya madde ekle:
– Engelli maaşlarının yetersizliği…
– Evde bakım kriterlerinin güncelleme ihtiyacı…
– Yerel yönetimlerde engelli dostu hizmetlerin güçlendirilmesi…