Mekke Anlaşması’nın kurduğu komite ilk toplantısını 31 Ağustos’ta İstanbul’da yaptı. O toplantıda üç ülke, kolektif caydırıcılık ve savunmayı güçlendirme, Suudi Arabistan’da bir sekretarya kurma, ortak savunma sanayi projeleri geliştirme ve silahlı kuvvetler arasındaki uyumu artırma konusunda mutabakata vardı. İlk Genel Sekreter’in de üç yıllığına Pakistan’dan olması kararlaştırıldı.
Anlaşma henüz TBMM’ye sunulmadı
İttifakın kurumsallaşması sürerken anlaşmanın Türkiye açısından iç hukuk süreci henüz tamamlanmış değil.TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, geçen hafta yaptığı açıklamada, Mekke Anlaşması’nın henüz Meclis’e sunulmadığını belirterek, “Bu konuda henüz TBMM’ye iletilmiş olan bir teklif yok” dedi. Kurtulmuş, mevcut çalışmaların hazırlık niteliğinde olduğunu ve anlaşmanın her ülkenin kendi yasal süreçlerinden geçtikten sonra yürürlüğe gireceğini söyledi. Bu nedenle Riyad’daki toplantı, anlaşmanın hukuken tamamlanmış bir ittifaktan çok, siyasi ve askeri çerçevesi şekillendirilmeye devam eden bir yapı olduğunu da gösteriyor.Riyad’da İran ve Husi dosyası da masada
Toplantının zamanlaması dikkat çekici. Reuters’a göre Pakistan, İran’ın Yemen’deki Husilerle siyasi diyalog kurulması yönündeki önerisinin Riyad toplantısında ele alınacağını açıkladı. Aynı dönemde Suudi Arabistan’ın Yemen’de Husilere karşı daha kapsamlı bir askeri harekât seçeneğini değerlendirdiği, ABD’nin de istihbarat desteği sağladığı bildiriliyor. Bu durum, Mekke Anlaşması’nın somut krizlerde nasıl işleyeceğine ilişkin ilk önemli testlerden biri olabilir.Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, anlaşmanın imzalanmasının hemen ardından yapının İran’ı hedef almadığını açıkça söyledi. TBMM Başkanı Kurtulmuş da benzer şekilde anlaşmanın İran’a karşı kurulmadığını, hatta ileride İran’ın da dahil olabileceği daha geniş bir bölgesel güvenlik yapısına dönüşmesini temenni etti.Buna karşılık muhalefette farklı bir değerlendirme var. Yeni Yol Partisi Hatay Milletvekili Necmettin Çalışkan, TBMM Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada anlaşmanın ABD etkisiyle İran’a karşı oluşturulan yeni bir cephe olduğunu savundu ve Türkiye’nin bölgesel çatışmalara sürüklenebileceğini öne sürdü. Bu, muhalefetin siyasi yorumu; resmi makamlar bu değerlendirmeyi reddediyor.Asıl soru: İttifak nereye kadar gidecek?
Mekke Anlaşması’nın şu an için en dikkat çekici yanı, siyasi ve askeri mekanizmalarının anlaşmanın TBMM onay süreci tamamlanmadan önce kurulmaya başlaması.5 Ekim toplantısında özellikle şu başlıkların izlenmesi gerekiyor:- ortak savunma yükümlülüğünün nasıl uygulanacağı,
- İran-Husi gerilimine karşı nasıl bir ortak tutum belirleneceği,
- sekretaryanın ve karar mekanizmasının ne kadar yetkili olacağı,
- ortak askeri planlama veya operasyonel koordinasyonun gündeme gelip gelmeyeceği,
- yeni ülkelerin ittifaka katılım şartlarının netleşip netleşmeyeceği.
