Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos 2026'da imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın Türkiye'deki onay sürecinde yeni bir aşamaya geçildi.
Anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna ilişkin kanun teklifi, 27 Ekim Salı günü TBMM Dışişleri Komisyonunda kabul edildi.AK Parti Ankara Milletvekili Fuat Oktay başkanlığında gerçekleştirilen toplantıya Dışişleri Bakan Yardımcısı Büyükelçi Levent Gümrükçü de katıldı.Komisyon görüşmelerinde, anlaşmanın Türkiye'ye sağlayabileceği askerî ve diplomatik kazanımların yanı sıra olası savaş ve çatışma durumlarında doğurabileceği yükümlülükler ele alındı.
İran görüşmesi komisyonun gündemindeydi
Komisyon Başkanı Fuat Oktay, konuşmasında Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın üst düzey temsilcilerinin önceki gün İran'ın başkenti Tahran'da gerçekleştirdiği görüşmelere değindi.Oktay, görüşmelerin bölgesel sorunların diplomasiyle çözülmesi bakımından önemli olduğunu belirterek Mekke Anlaşması'nın üçüncü ülkelere yönelik saldırgan bir ittifak olarak değerlendirilmemesi gerektiğini savundu.Anlaşmanın Orta Doğu'da ortak caydırıcılığı artırmayı hedeflediğini belirten Oktay, Türkiye'nin bölgesel istikrar için iş birliği mekanizmalarını geliştirmeye çalıştığını ifade etti.
Hükümet: Anlaşma hiçbir ülkeyi hedef almıyor
Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü, komisyona yaptığı sunumda Mekke Anlaşması'nın Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki köklü ilişkilerin devamı niteliğinde olduğunu belirtti.Gümrükçü, anlaşmanın yalnızca üç ülkenin güvenliğini değil, bölgesel iş birliğini de geliştirmeyi amaçladığını söyledi.Anlaşmanın herhangi bir ülkeyi hedef almadığını vurgulayan Gümrükçü, ortak eğitim ve tatbikatlar, askerî personel değişimi, savunma sanayisinde ortak üretim ve teknoloji paylaşımı, terörle mücadele ve lojistik destek gibi alanlarda iş birliği öngörüldüğünü açıkladı.
Gümrükçü ayrıca Mekke Anlaşması'nın Türkiye'nin NATO üyeliğinden kaynaklanan yükümlülüklerinin yerine geçmediğini belirtti.
Türk askeri otomatik olarak savaşa katılacak mı?
Komisyon görüşmelerindeki başlıca tartışmalardan biri, ortak savunma hükümlerinin Türkiye'yi otomatik olarak askerî çatışmalara dâhil edip etmeyeceği oldu.Toplantı sonrasında gazetecilere açıklama yapan Fuat Oktay, ittifak kapsamında askerî bir adım atılabilmesi için üç ülkenin mutabakatının gerektiğini belirtti.Oktay, Türkiye'nin onaylamadığı bir faaliyete katılmayacağını savunarak yurt dışına asker gönderilmesi konusunda Anayasa'nın 92'nci maddesinde düzenlenen TBMM yetkisinin devam ettiğini söyledi.Muhalefet milletvekilleri ise anlaşmanın yalnızca savaş ilanı ve asker gönderme açısından değil, lojistik destek, askerî konuşlanma ve ortak operasyon hazırlıkları bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Millî Savunma Komisyonunun görüşü alınması talebi reddedildi
Görüşmeler sırasında anlaşmanın daha ayrıntılı incelenmesi için alt komisyon kurulması ve tali komisyon olan Millî Savunma Komisyonundan görüş alınması yönündeki önergeler kabul edilmedi.Muhalefet milletvekilleri, anlaşmanın askerî boyutu nedeniyle Millî Savunma Komisyonunun değerlendirmesinin önemli olduğunu savundu.Bu tartışma, anlaşmanın Meclisteki denetim süreci ve ileride doğurabileceği yükümlülükler bakımından öne çıktı.
On yıllık çekilme hükmü tartışıldı
Anlaşmanın 16'ncı maddesindeki çekilme düzenlemesi de komisyonun gündemindeydi.
Düzenlemeye göre anlaşma süresiz olacak ancak tarafların anlaşmadan çekilmesi, yürürlüğe girişinden itibaren ilk on yıl geçtikten sonra ve diplomatik bildirim koşulları yerine getirilerek mümkün olabilecek.CHP İstanbul Milletvekili Oğuz Kaan Salıcı, on yıllık sürenin gerekçesini sorarak gelecekteki hükümetlerin uluslararası yükümlülüklerinin bu kadar uzun süreyle sınırlandırılmasını eleştirdi.Muhalefetin gündeme getirdiği diğer sorular arasında ortak savunmanın hangi koşullarda devreye gireceği, maliyetlerin nasıl karşılanacağı ve taraf ülkelerin güvenlik öncelikleri farklılaştığında nasıl hareket edileceği yer aldı.
CHP milletvekilleri riskleri sordu, parti destek açıklaması yaptı
CHP Hatay Milletvekili Mehmet Güzelmansur, taraflardan birine yönelik silahlı saldırının bütün taraflara yönelik sayılmasının Türkiye açısından sonuçlarını gündeme getirdi.Güzelmansur, askerî destek sağlanması ihtimalinde Türkiye'nin kendi ulusal güvenlik değerlendirmesini bağımsız biçimde yapabilmesi gerektiğini söyledi.CHP İstanbul Milletvekili Oğuz Kaan Salıcı ise anlaşmanın on yıllık çekilme hükmünün yanı sıra ortak terör örgütü tanımı ve olası askerî konuşlanma hazırlıklarını sorguladı.Buna karşılık CHP Sözcüsü Müslim Sarı, yaptığı açıklamada partisinin eleştiri ve çekincelerine rağmen anlaşmaya destek vereceğini bildirdi.Sarı, anlaşmanın Türkiye'ye yeni jeopolitik imkânlar sunabileceğini savunurken asker gönderme yetkisinin TBMM'de kalması gerektiğini vurguladı.
Özgür Özel: Türkiye başka ülkelerin savaşına taraf olmamalı
YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel, partisinin il başkanları toplantısında yaptığı konuşmada Mekke Anlaşması'na karşı olduklarını açıkladı.Türkiye'nin Suudi Arabistan ve Pakistan'la savunma iş birliği yapmasına ilkesel olarak karşı olmadıklarını belirten Özel, anlaşmanın Türkiye'yi Yemen'deki çatışmalara sürükleyebileceğini savundu.Özel, Türk askerinin Yemen'e gönderilmesine destek vermeyeceklerini ifade ederek Meclisin anayasal yetkilerinin korunması gerektiğini söyledi.YENİ Parti Eskişehir Milletvekili Utku Çakırözer de komisyon görüşmelerinde benzer itirazlar dile getirdi.
DEM Parti ve İYİ Parti'den farklı güvenlik öncelikleri uyarısı
DEM Parti Bitlis Milletvekili Semra Çağlar Gökalp, bölgesel sorunların askerî ittifaklarla değil, diplomasiyle çözülmesi gerektiğini savundu.İYİ Parti Muğla Milletvekili Metin Ergun ise Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın güvenlik önceliklerinin her zaman örtüşmeyebileceğini belirterek Türkiye'nin üstleneceği yükümlülüklerle elde edeceği kazanımlar arasındaki dengenin açıklığa kavuşturulmasını istedi.Emek Partisi İstanbul Milletvekili İskender Bayhan da sosyal medya açıklamasında anlaşmaya karşı çıktı. Bayhan, anlaşmanın Türkiye'yi bölgedeki askerî ve siyasi çatışmaların parçası hâline getirebileceğini savundu.
Genel Kurul tarihi henüz kesinleşmedi
Komisyon Başkanı Fuat Oktay, toplantının ardından yaptığı açıklamada teklifin oy çokluğuyla kabul edildiğini belirtti.Muhalefet şerhlerinin alınmasının ardından komisyon raporunun TBMM Başkanlığına sunulacağını ifade eden Oktay, Genel Kurul görüşmelerinin tarihini belirleme yetkisinin kendilerinde bulunmadığını söyledi.Anlaşmanın Türkiye bakımından onay sürecinin tamamlanabilmesi için kanun teklifinin TBMM Genel Kurulunda görüşülmesi ve gerekli diğer onay işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekiyor.Mekke Anlaşması'nın bölgesel güvenliğe etkileri ve Türkiye'nin hangi koşullarda askerî destek sağlayabileceği, önümüzdeki Genel Kurul görüşmelerinin de temel tartışma başlıkları arasında yer alacak.
Kaynaklar: TBMM Dışişleri Komisyonu açıklamaları, 27 Ekim 2026; Fuat Oktay'ın toplantı sonrası basın açıklaması; Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü'nün komisyon konuşması; CHP Sözcüsü Müslim Sarı'nın açıklaması; YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel'in il başkanları toplantısı konuşması; İskender Bayhan'ın sosyal medya açıklaması.
