Rusya-Ukrayna savaşında Karadeniz, yeniden yalnızca askerî çatışmanın değil,
küresel gıda ticaretinin de kritik cephelerinden biri haline geliyor.Reuters’ın sürece yakın bir kaynağa dayandırdığı haberine göre Ukrayna, üçüncü bir taraf üzerinden Rusya’ya
Karadeniz’de sivil hedeflere yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulmasını önerdi. Kiev’in teklifi ilettiği sırada Moskova’dan henüz yanıt alınmamıştı.Ancak Rusya, takip eden açıklamasında Karadeniz’de ateşkes fikrine mesafeli yaklaştı.
Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, Moskova’nın mevcut koşullarda Ukrayna’ya geçici bir rahatlama sağlayacağını savunduğu “yarım önlemler” için gerekçe görmediğini söyledi. Rusya ayrıca Türkiye’den moratoryumun koşullarını içeren resmî bir başvuru almadığını bildirdi.Dolayısıyla şu aşamada
Karadeniz’de üzerinde anlaşılmış bir ateşkes veya saldırmazlık düzenlemesi bulunmuyor.Türkiye iki tarafa da moratoryum çağrısı yaptı
Türkiye de Karadeniz’de artan saldırıları durdurmak amacıyla diplomatik girişimde bulunuyor.Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Türkiye’nin hem Rusya hem Ukrayna’ya Karadeniz’de saldırılara ara verilmesini sağlayacak bir mekanizma kurulması çağrısını ilettiğini açıkladı.Fidan, Ukrayna tarafının da bu yönde talebi bulunduğunu ve konunun Rus muhataplara aktarıldığını söyledi. Ticari gemilerin giderek daha fazla hedef haline gelmesinin Türkiye açısından da ciddi endişe oluşturduğunu belirtti.Rusya ise Türkiye’nin barış girişimlerini dikkate aldığını ancak moratoryumun ayrıntılarını içeren resmî bir Türk teklifinin kendilerine ulaşmadığını ifade ediyor.
Ukrayna’nın tahıl ihracatı yüzde 76 geriledi
Karadeniz’deki çatışmanın ekonomik etkisi şimdiden hissediliyor.Reuters’a göre Rus saldırılarının ardından temmuz sonundan itibaren çok sayıda armatör Odesa bölgesindeki limanlara uğramaktan kaçınmaya başladı.Bu durum ve Karadeniz’de oluşan fiilî abluka nedeniyle Ukrayna’nın
ağustos ayındaki tahıl ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 76 geriledi.Alternatif olarak kullanılan Tuna Nehri ve demiryolu güzergâhlarının ise Karadeniz limanlarının kapasitesini tamamen karşılaması mümkün görünmüyor. Ukrayna bu nedenle Moldova üzerinden Romanya’nın Köstence Limanı’na uzanabilecek yeni demiryolu güzergâhları üzerinde de çalışıyor.
Ateşkes tartışılırken liman saldırıları devam ediyor
Diplomatik girişimlere rağmen sahada gerilim azalmış değil.Rusya,
17 Ağustos’ta Ukrayna’nın İzmail bölgesindeki liman altyapısını hedef aldı. Rusya Savunma Bakanlığı askerî kargo ve ekipman kullanılan tesislerin vurulduğunu savunurken Reuters bu iddiayı bağımsız olarak doğrulayamadı.Odesa’daki ayrı bir saldırıda ise Togo bayraklı sivil bir geminin hasar gördüğü ve dört kişinin yaralandığı Ukraynalı yetkililer tarafından açıklandı.İzmail, Ukrayna’nın Tuna Nehri üzerindeki en büyük limanı ve Karadeniz rotalarının aksadığı dönemlerde ülkenin tahıl ihracatı açısından önemli alternatiflerden biri konumunda.
Rusya’nın ihracatı da saldırılardan etkileniyor
Saldırılar yalnız Ukrayna’nın ticaretini etkilemiyor.
Ukrayna’nın 12 Ağustos’ta Rusya’nın önemli Karadeniz ihracat merkezi
Novorossiysk’e düzenlediği saldırı, büyük tahıl terminallerinde operasyonların durmasına yol açmış ve dünya buğday piyasalarında arz endişesini artırmıştı.Novorossiysk aynı zamanda Rusya ve Kazakistan petrolünün dünya piyasalarına taşındığı önemli bir enerji merkezi.Son saldırı sonrasında durdurulan petrol yüklemeleri ise yeniden başladı. Reuters’ın 17 Ağustos tarihli haberine göre limandaki petrol operasyonları pazar günü tekrar devreye girdi.Bu durum kesintinin kalıcı olmadığını gösterse de Karadeniz’deki liman ve gemilerin saldırılara açık hale gelmesi, hem enerji hem tarım ürünlerinin ihracatını kırılganlaştırıyor.
Türkiye neden kritik aktör?
Türkiye, Karadeniz’de ticari seyrüseferin güvenliği açısından doğrudan ilgili ülkelerden biri.Ankara ile Birleşmiş Milletler, 2022’de Rusya ve Ukrayna arasında imzalanan
Karadeniz Tahıl Girişimi’nin kurulmasında arabuluculuk yapmıştı. Anlaşma Ukrayna tahılının Karadeniz üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılmasını sağlamış, Rusya ise 2023 yılında anlaşmayı uzatmamıştı.Bugün tartışılan öneri eski Tahıl Koridoru Anlaşması’nın doğrudan yeniden kurulması değil. Daha sınırlı biçimde
ticari gemiler, limanlar ve diğer sivil hedeflere yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulması üzerinde yoğunlaşıyor.Rusya ise eski tahıl anlaşmasına mevcut şartlarda geri dönmenin mümkün olmadığını belirtiyor.
Gıda fiyatları açısından neden önemli?
Rusya ve Ukrayna dünya tahıl piyasasının önemli ihracatçıları arasında bulunuyor. Son haftalarda ticari gemilere ve ihracat altyapısına yönelik saldırıların artması, dünya tahıl fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı yarattı.Sorun yalnızca ihraç edilecek tahıl miktarı değil.Gemilerin bölgeye girmek istememesi, savaş sigortası primlerinin yükselmesi, limanların geçici olarak kapanması ve alternatif rotaların kullanılması
navlun ve lojistik maliyetlerini de artırabiliyor.Bu nedenle Karadeniz’de sağlanabilecek sınırlı bir saldırmazlık düzenlemesi dahi ticari gemilerin güvenliği ve tahıl sevkiyatlarının normalleşmesi açısından önemli olabilir.Ancak 17 Ağustos itibarıyla tablo bunun tersine işaret ediyor:
Ukrayna’dan saldırılara ara verme önerisi var, Türkiye iki tarafa moratoryum çağrısı yapıyor, Rusya ise mevcut şartlarda buna sıcak bakmıyor ve limanlara yönelik saldırılar sürüyor.Karadeniz’de yeni bir güvenlik mekanizmasının kurulup kurulamayacağı, önümüzdeki dönemde yalnız
Rusya-Ukrayna savaşının değil, küresel gıda ticaretinin de kritik başlıklarından biri olmaya devam edecek.
