Araştırması sonuçlarına göre, orta yaş ve üzeri iş arayanların iş bulma oranları, genç iş arayanlara göre daha düşük. İş arayanların yaklaşık yarısı, iş bulamama nedeni olarak yaş faktörünü işaret ediyor. İşverenler ise orta yaş ve üzeri bireyleri istihdam etmekte tereddüt ediyor.
Araştırma kapsamındaki orta yaş ve üzerindeki iş arayanların yaklaşık yüzde 90'ının daha önce iş tecrübesi olduğu, bu kişilerin de yaklaşık yarısının en son çalıştığı işyerinde 1 yıldan az süreyle tecrübesi olduğu tespit edildi. İş arayanların son çalıştıkları işten ayrılma sebepleri arasında ilk sırada geçici bir iş olması, daha sonra ise işten çıkarılma nedeni yer alıyor. Bunun dışında ücretle ilgili problemler, işyerinin küçülmesi/kapanması, işverenle ilgili problemler, maaş, çalışma ortam ve koşulları gibi nedenler işten ayrılma nedenleri olarak sıralandı.
Orta yaş ve üzeri iş arayanların yaklaşık 10'undan 7'si 1 yıldan kısa süreli işsizlerden oluşuyor. Özellikle işsizlerin yaşı arttıkça daha uzun süreli işsiz olma ihtimalinin arttığı sonucuna ulaşıldı. Yaş arttıkça işsizlerin yeni bir iş bulma ihtimali, işgücü piyasasına uyum ve motivasyon konularında sorunlar yaşayabileceği değerlendiriliyor. Ayrıca kısa dönemli iş arayanlarda kısmi süreli çalışma tercihi daha düşükken; işsizlik süresi arttıkça kısmi zamanlı çalışmaya eğilimi de artıyor.
Orta yaş ve üzeri iş arayanların yaklaşık yarısı yaş sebebiyle işe kabul edilmediğini düşünüyor. Eğitim düzeyi arttıkça yaş sebebiyle işe kabul edilmediğini düşünenlerin oranı nispeten azalmakladır.
Orta yaş ve üzeri iş arayanların iş bulamama sebepleri arasında en fazla ücret anlaşmazlığı daha sonra çalışma koşulları anlaşmazlığı bulunuyor. Yükseköğretim düzeyindeki kadın işsizlerde ise çoğunlukla çalışma koşulları sebebiyle iş bulamadığı belirtilirken, erkeklerde ise ücret anlaşmazlığı sebebi daha fazla görülmektedir.
Yeni teknolojiye ayak uyduramama nedeniyle iş bulamadığını belirten kişilerin yüzde 44'ü aynı zamanda eğitim düzeyi yetersizliğinden dolayı da iş bulamadığını düşünüyor. Çalışma koşulları anlaşmazlığı nedeniyle iş bulamadığını belirtenlerin ise yüzde 42'si aynı zamanda ücret anlaşmazlığı nedenini de belirtmiştir. Çalışma koşulları ve ücret anlaşmazlıkları orta yaş ve üzeri bireylerin iş bulamama hali için en önemli nedenler arasında olduğu görülüyor.
Özellikle iş arayanların tecrübe süreleri arttıkça çalışma koşulları anlaşmazlığı sebebiyle iş bulamama durumu artıyor. Eğitim düzeyi yetersizliğinden dolayı iş bulamama durumu da tecrübe süresi arttıkça azalıyor. Tecrübe süresi arttıkça iş arayanların ücret beklentileri de arttığından ücret anlaşmazlığı sebebiyle iş bulamama oranı da artıyor. Tecrübe süresi arttıkça mesleki becerilerin de geliştiği değerlendirildiğinde, tecrübe sahibi kişilerde mesleki beceri eksikliğinden ötürü iş bulamama durumu nispeten daha azdır.
Orta yaş döneminde işsizlikle mücadele eden kişilerin yaşadığı zorluklar
Bu süreçte; işverenlerin olumsuz algılarından, mevcut becerilerinin işgücü piyasasında yeterli bulunmamasından, yeni teknolojilere ayak uyduramayışı ya da yüksek ücret beklentileri gibi muhtelif sebeplerden dolayı zorluklarla karşılaşabiliyor. İşverenlerin 10'da 1'i sektörlerinde orta yaş ve üzeri bireyleri istihdam etme noktasında engeller bulunduğunu düşünüyor.
Yaklaşık olarak her 3 işverenden 2'si gelecek dönem işe alımlarında orta yaş ve üzeri bireyleri istihdam etmeye sıcak baktıklarını belirtmiştir. Orta yaş ve üzeri bireyleri tercih edebileceğini belirten işverenler, tercih nedeni olarak daha çok tecrübe faktörünü öne çıkarmışlardır. Daha sonra ise mesleki beceri ve yönetsel kabiliyet seçenekleri tercih nedeni olarak gösterilmiştir.
Gelecek dönem işe alımlarında orta yaş ve üzeri bireyleri istihdam etmek istemeyen işverenler ise tercih etmeme sebebi olarak fiziksel ve bedensel yetersizlik faktörünü belirtmiştir. Bu gerekçeyi yeni teknolojiye ayak uyduramama ve öğrenmeye kapalı olmaları takip etmektedir. Bu sebeplerin yanında çalışma şartları, orta yaş üstünün uzun vadeli yatırım için uygun olmaması, gençlerin işe daha uygun ve enerjik olması, sektörel kısıtlar gibi hususlar da belirtilmiştir. Bu sonuçlar göstermektedir ki, orta yaş ve üzeri bireyler işsiz kaldıklarında tekrar işgücü piyasalarına dönüşlerinde gençlerle rekabet etmek zorunda kalmaktadır.
İş Arayan Araştırması sonuçlarına göre;
Yaş Aralığı: Görüşme yapılan iş arayanların yüzde 53,5’i erkek, yüzde 46,5’i ise kadındır. Tüm yaş gruplarında erkek iş arayan sayısı kadın iş arayan sayısından fazladır.
Eğitim: Araştırma kapsamında görüşme yapılan iş arayanların yüzde 51,1’i ilkokul mezunu iken, yüzde 19,3’ü ortaokul/ilköğretim, yüzde 16,9’u lise ve dengi, yüzde 6,2’si ise ön lisans ve üzeri mezuniyet durumuna sahiptir. İş arayanların geneline bakıldığında erkeklerin sayısının kadınlardan daha fazla olduğu ancak Okuryazar ve Okuryazar Olmayan eğitim düzeylerinde kadın iş arayanların oranının daha fazla olduğu görülmektedir.
İş Arama Nedeni: Görüşme yapılan iş arayanların yüzde 76,7’sinin bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmakta ve yüzde 65’inin ise herhangi bir geliri bulunmamaktadır. İş arayanlar öncelikli olarak gelirlerini artırma isteğiyle ve emekli olabilmek için prim tamamlama amacıyla çalışmak istemektedir.
Meslek Grubu: Araştırma kapsamında 582 farklı meslekte toplam 3 bin 110 iş arayan bulunmaktadır. En fazla Temizlik Görevlisi, Aşçı ve Şoför-Yük Taşıma mesleklerinde iş arayan bulunmaktadır. Her üç iş arayandan birinin mesleğine ait bir belgesi olduğu görülmektedir. Eğitim düzeyi arttıkça mesleğe ilişkin belge sahibi olma oranı yükselmektedir.
Tecrübe: İş arayanların yüzde 45,1’i 10 yıldan fazla iş tecrübesine sahipken yüzde 8,7’si hiç iş tecrübesi olmadığını, yüzde 6,9’u ise 1 yıldan az iş tecrübesine sahip olduğunu belirtmiştir. İş arayanların son çalıştıkları işten ayrılma sebepleri arasında geçici bir iş olması, işten çıkarılma durumu ve işten memnun olmama sebepleri öne çıkmaktadır. İş arayanların yüzde 57,9’u 0-6 aydır, yüzde 14,2’si 6 ay-1 yıldır ve 13,8’i 1-3 yıldır iş aradıklarını belirtmişlerdir.
Tam/Kısmi Zamanlı İşler: İş arayanların yüzde 45,7’si kısmi zamanlı çalışmayı tercih edebileceklerini belirtmişlerdir. İş arama süresi arttıkça kısmi çalışma isteği artmaktadır. Karar ağaçları analizine göre, iş arama süresi 1 yıl ve üzerinde olan işsizlerin yüzde 60’ından fazlası kısmi zamanlı çalışmayı tercih etmektedir.
Araştırma kapsamındaki iş arayanların yarısından fazlasının eğitim düzeyi ilkokul düzeyindedir. Bu eğitim düzeyine sahip olan erkeklerin yüzde 55,2’si, kadınların ise yüzde 51,9’u yaş sebebiyle işe kabul edilmediğini belirtmişlerdir. Ücret anlaşmazlığı yüzde 32,6 ile iş arayan tarafından iş bulamama sebepleri arasında ilk sırada yerini almıştır. İkinci sırada yüzde 31,3 ile çalışma koşulları anlaşmazlığı ve üçüncü sırada ise yüzde 27 ile fiziksel ve bedensel yetersizlik gelmektedir.
İş bulamama sebepleri birliktelik analizi ile incelenmiş olup, “Yeni Teknolojiye Ayak Uyduramama” nedeniyle iş bulamadığını belirten kişilerin yüzde 44’ü aynı zamanda “Eğitim Düzeyi Yetersizliği” seçeneğini de işaretlemiştir. Çalışma koşulları anlaşmazlığı nedeniyle iş bulamadığını belirtenlerin ise yüzde 42’si aynı zamanda ücret anlaşmazlığı nedenini de belirtmiştir.
İşveren Araştırması sonuçlarına göre;
81 ilde toplam 5 bin 840 işveren ile görüşme gerçekleştirilmiş olup bu işyerlerinde toplam 848 bin 687 çalışan bulunmaktadır.
İşverenlerin yüzde 83,3’ü 45-64 yaş arası birey istihdam ettiklerini belirtmişlerdir. 45-64 yaş arası bireylerin istihdam edildiği işyerlerinin en fazla olduğu sektör yüzde 87,5 ile Eğitim sektörü olurken; en az işyerinin bulunduğu sektör ise yüzde 73,9 ile fiziksel yeterlilik durumunun ön plana çıktığı İnşaat sektörü olmuştur.
İşverenlerin yüzde 10,4’ü sektörlerinin 45 yaş ve üzeri bireyleri istihdam etmeye uygun olmadığını belirtmişlerdir.
İş arayanın 45 yaş ve üzeri olmasının işe alım kararını olumlu etkileyebileceği mesleklerde Şoför-Yük Taşıma, Aşçı ve Şoför (Yolcu Taşıma) meslekleri ilk sıralarda yer almaktadır.
İşverenler, iş arayanın 45 yaş ve üzeri olmasının işe alım kararını olumsuz etkileyebileceği mesleklerin Garson (Servis Elemanı), Temizlik Görevlisi ve İnşaat İşçisi olduğunu belirtmiştir.
Her üç işverenden ikisi gelecek dönem işe alımlarında 45 yaş ve üzeri bireyleri istihdam etmeye olumlu yaklaşmaktadır.
İşverenlerin orta yaş ve üzeri kişileri tercih etme durumları karar ağaçları yöntemi ile analiz edilmiştir. Sektörlerinde orta yaş ve üzeri bireylerin istihdamını kısıtlayan bir durum olmadığını ve hali hazırda orta yaş ve üzeri bireyleri istihdam eden işverenlerin ise yüzde 73’ü yeni işe alımlarında orta yaş üzeri kişileri tercih edebileceklerini belirtmiştir.
İşverenlerin 45 yaş ve üzeri bireyleri tercih etme nedeni olarak tecrübe faktörü; tercih etmeme nedeninde ise fiziksel ve bedensel yetersizlik faktörü öne çıkmaktadır. İşverenler yeni teknolojilere uyum sağlayamama ve ücret beklentisinin yüksek oluşunu bu kişilerin istihdamında dezavantaj olarak görmektedir.
Birliktelik analizi ile tercih etmeme sebepleri incelenmiş olup, tercih etmeme sebebi olarak “Öğrenmeye Kapalı Olması” nedenini belirten işverenlerin yüzde 67’si aynı zamanda “Yeni Teknolojiye Ayak Uyduramaması” seçeneğini de işaretlemiştir.
Her üç işverenden biri esnek çalışma modellerinin yaygınlaşmasının işyerinde 45 yaş ve üzeri kişilerin istihdamını artıracağını düşünmektedir. Bu yaş grubunda esnek çalışmanın istihdamı artıracağı düşünülen sektörler öncelikli olarak Diğer Hizmet Faaliyetleri sektörü, Finans ve Sigorta Faaliyetleri ve Eğitim sektörüdür.
