Demokrasi Komisyonu'nda Milli İstihbarat Akademisi Başkanı Köse: İçinde bulunduğumuz uluslararası ortam böylesi bir adımı zorunlu kılmıştır

(TBMM) - Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'un başkanlığında toplandı. Toplantıda, ''çatışma-çözümü alanında'' çalışmaları bulunan akademisyenler dinleniyor. Son konuşmacı olan Milli İstihbarat Akademisi Başkanı Talha Köse, "Türkiye'nin kendine has bir çözüm modeli olduğunu düşünüyorum. Türkiye'nin bu konudaki özgünlüğü ve günümüzde ortaya çıkan bölgesel ve küresel dönüşümler alanında da ele alınmalıdır" diyerek konuşmasında şunları söyledi:

"40 yılı geçen çatışmaların çok istisnai olduğunu görüyoruz"

"Gelinen noktada Ortadoğu'da yaşanan jeopolitik dönüşüm Türkiye için yeni güvenlik riskleri ortaya koyuyor. Bölgemiz ciddi tehditlerle karşı karşıya. Yüz yıl önce oluşturulan sınırların tasfiye olduğu bunun yerine yeni sınırlar oluşturulmaya çalışıldığı bir dönemdeyiz. İç savaş, ayaklanma gibi çatışmalar genelde 15-20 sene sürüyor. Türkiye için bakıldığında 40 yılı geçen çatışmaların çok istisnai olduğunu görüyoruz. Hem Türkiye'nin kendi içerisinde bulunduğu konjontür hem bölgesel konjonktür hem de dünyadaki değişim bu sorunun çözülmesini dayatıyor. 

Bu sürecin en önemli ayırt edici özelliği silahların bırakılmasının hayata geçirilmesidir. Kısmı olarak olabilir ama en nihayetinde bu sürecin arka planında şu ana kadar eşlik edilen bir örnek olmamıştır. Dolayısıyla barış çalışmaları alanında güvenlikçi perspektiften farklı olarak çatışmanın sonlandırılması nihai hedef değildir. Bugünkü noktadan bakıldığında negatif barış silahların susmasıdır ancak pozitif barış sadece çatışmasızlık hali değil aynı zamanda adaletin tesisi, toplumsal güvenin inşası, farklı kimliklerin bir arada yaşamasını net bir şekilde ortaya koymasıdır. Şu anda içinde bulunduğumuz durum negatif barıştır. Ancak pozitif barışın inşası için daha etkili adımların atılması ve barışın kalıcı hale getirilmesi gerekmektedir.

"Pozitif barış noktasında adım atılması gerekiyor"

Türkiye özelinde kendine has bir modelin oluştuğunu belirten Köse, şunları söyledi:

"Barışın bu aşamada sürdürülebilir hale gelmesi için pozitif barış noktasında adım atılması gerekiyor. Sürecin bir diğer özgün yönü dış aktörlerin devre dışı bırakılmış olmasıdır. Bu sürecin devlet sahipliğiyle ve siyasi iradeyle yürütüldüğünü göstermektedir. Ayrıca taraflar arasında güven inşası ve etkin iletişim stratejileri sürecin yönetiminde belirleyici faktörlerdir. Dolayısıyla güven inşasına yönelik adımlar arttırılmak durumundadır. Sürecin bir diğer boyutu da toplumun farklı kesimlere doğru ve zamanında aktarılmasıdır. Kamuoyunun desteği zamanla artacaktır henüz sürecin üzerinden kademe kademe toplum bilgilendirilmekte ve süreç içerisinde bu destek artacaktır. Hızlı bir kamusal açılım yerine beklentilerin doğru biçimde karşılandığı, aktörlerin kademeli olarak sürece dahil edildiği bir yapı inşa edilmektedir. Bu yaklaşımlar uzun vadede meşruiyet ve toplumsal kabulün daha sağlam bir temelde inşa edilmesini sağlayacaktır. 

"Bölgesel barış mimarisine de katkı sunma niyetini de göstermektedir"

Bu Büyük Türkiye Uzlaşısı aşamalı bir yapıya sahiptir. Dolayısıyla bu komisyonun kurulması, silah bırakmaya yönelik çağrı önemli aşamalardır. Bu sayede süreç, stratejik planlama aşamasında yapılan tasarım ile oyun bozucu faktörlere karşı dirençli hâle getirilmeye çalışılmıştır. TBMM'nin süreçteki kritik rolü uzlaşının kurumsal temsiline olanak tanımaktadır. Bu durum meşruiyet açısından önemli bir güvencedir. Muhalefetin sürece katkı sağlaması, sürecin daha katılımcı hale dönüşmesi çok önemli stratejik bir adımdır. Meselenin komşu ülkeler ve ve bölgesel yönetimlerle yürütülen temaslar sürecin dikkat çeken yönlerinden biridir. Ortadoğu'da yaşanan güvenlik sorunları ve istikrarsızlık göz önünde bulundurulduğunda terör örgütleri ve devlet dışı silahlı aktörlerin bölgedeki varlıkları oldukça kritiktir. Dolayısıyla Suriye ve Irak merkezli bölgesel dinamiklerin kontrolü ve eşgüdümünün sağlanması sürecin sahadaki etkisini arttıracaktır. İstikrar ve rızaya dayalı işbirliği anlayışı Türkiye'nin yalnızca iç değil aynı zamanda bölgesel barış mimarisine de katkı sunma niyetini de göstermektedir. 

"Oyunbozucu davranışlarına karşı önleyici mekanizmalar geliştirilmiştir"

Burada belli bir pastayı paylaşmak yerine birlikte daha büyük bir gelecek vizyonu ortaya koyan belki bundan sonraki yüz yılı hedefleyen bir yaklaşım zeminini oluşturmaktadır. Emperyalizm yüz yıl önce bu toprakları bölerek yönetmeye çalıştı. Buradaki vizyon hem Türkiye'de hem bölgedeki aktörleri devreye sokarak daha bütüncül bir gelecek vizyonuna dayanmaktadır. Dolayısıyla süreçlerin pazarlık ve karşılıklı taviz mantığını aşan bir toplumsal birliktelik zeminini kurmayı amaçlamaktadır. Yalnızca barış için değil aynı zamanda milli kimliğin daha kuşatıcı ve bütünleştirici bir anlayışla tanımlanması açısından bu yaklaşım çok önemlidir. 

Örgüt bileşenlerinin sürece farklı kanallar üzerinden kontrollü biçimde dahil edilmesi sürecin dikkat çekici bir yönüdür. Örgüt lideri Abdullah Öcalan'ın yanı sıra Avrupa, Suriye, Irak uzantılarıyla yürütülen temaslar bütüncül bir çözüm arayışının yansımasıdır. Bu temaslarda duraksama olmadığını, sadece sahadaki şiddetin durdurulması değil aynı zamanda örgütün çok katmanlı yapısının gönüllü şekilde çözülmesini hedefleyen derinlikli bir stratejinin yansımasıdır.

Bir diğer konu muhtemel oyunbozanlara yönelik tedbirlerdir. Sürece zarar verme potansiyeli taşıyan aktörlerin oyunbozucu davranışlarına karşı önleyici mekanizmalar geliştirilmiştir. Hem içeride hem de dışarıda süreci sabote etme niyeti taşıyanlara karşı titiz ve dikkatli takip süreçleri yürütülmektedir. Birçok süreci aslında bu oyunbozanlar bozmuştur. Türkiye'de karmaşık bir kurgu ile karşılaştığı için buna yönelik adımları tasarlamaktadır.

"Şiddet ihtimali her zaman vardır bu konuda tedbir alınması gerekir"

Terörsüz Türkiye süreci yalnızca Türkiye'nin iç güvenliğin ve toplumsal barışın değil aynı zamanda Ortadoğu'da kalıcı bir barış ve uzlaşıyı sağlama potansiyeline sahiptir. Bugünün şartlarında bakıldığında 'Ortadoğu'da barışa varılabilir mi' sorusu elbette zor bir sorudur ancak süreçte yürütülen diplomatik temaslar, işbirliği zemini sadece Türkiye için değil çevresindeki çatışmaların da azaltılmasına ve ortak güvenlik vizyonunun geliştirilmesine katkı sağlamaya adaydır. Bölgedeki ülkeler bu bölünmüşlüğün ne kadar büyük bir maliyet getirdiğini görmekteler. Dolayısıyla Terörsüz Türkiye süreci başarılı olursa bu aynı zamanda Terörsüz Bölge hedefine de katkı sağlayacaktır. Birçok barış sürecinde olduğu gibi bu süreçte de bazı riskler mevcuttur dolayısıyla bu süreç tasarımları yapılırken bu yol kazaları ve muhtemel sorunlara karşı da tedbirler alınmak durumundadır. Barışın kalıcılığı aslında risklerin doğru teşhis edilmesi, bu risklere karşı etkili önlemler alınması, toplumsal ve siyasi direncin de arttırılması ile mümkün olabilir. Bu noktada sabotajlar olacaktır, şiddet ihtimali her zaman vardır bu konuda tedbir alınması gerekir. 

Sonuç olarak Türkiye'nin yürüttüğü bu barış süreci diğer örneklerden gerçekten farklıdır. Türkiye'nin hem iç dinamikleri hem bölgesel dinamikleri hem de içinde bulunduğumuz uluslararası ortam böylesi bir adımı zorunlu kılmıştır. Bu modelin negatif ve pozitif barışı bütünleştiren bir karakteri söz konusudur. Hedef yalnızca Türkiye'de barışa ulaşılması değil, terörsüz bölge vizyonuna da katkı sağlamasıdır. Yalnızca güvenlik hedefi değil aynı zamanda bu toplumsal sözleşmenin yeniden inşası, siyasal mutabakatın kurumsallaşması ve uluslararası modelin geliştirilmesinde bu yaklaşım çok önemlidir."