Kırgızistan'daki BDT Liderler Zirvesi'nde Putın'nden İsrail Hamas Arasında Arabuluculuk Teklifi
13 Ekim: BDT ülkelerinin liderleri Bişkek'te bir araya geldi. Zirvede üye ülkeler çerçevesindeki güncel konular, uluslararası ilişkiler ve örgütün geleceği tartışıldı.
Zirveye Kazakistan, Özbekistan, Tacikistan, Türkmenistan, Azerbaycan, Rusya ve Belarus cumhurbaşkanları katıldı. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan zirveye katılmadı.
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadyr Japarov, BDT ülkelerinin liderlerini devlet konutu "Ala-Archa"nın kongre salonunda karşıladı.
Ortak fotoğraf çekiminin ardından devlet başkanları toplantıya katıldı.
BDT Zirvesi: Su, yaptırımlar ve işbirliği öne çıktı
BDT Zirvesi'nde öne çıkan maddeler:
Su kaynakları: Bölgedeki su kaynaklarının etkin bir şekilde kullanılması ve iklim değişikliğine uyumun sağlanması konusunda işbirliği vurgusu yapıldı.
İklim değişikliği: Bölgede iklim değişikliğinin etkilerinin arttığına dikkat çekildi ve ortak bir politikanın uygulanması için proje ofisinin oluşturulması önerildi.
Ekonomi: Bölge ülkeleri arasındaki ticaret hacminin artırılması ve ortak yatırım projelerinin geliştirilmesi hedefi vurgulandı.
Güvenlik: Afganistan'daki durumun daha da kötüleştiğine dikkat çekildi ve bölge ülkelerinin güvenliğinin güçlendirilmesi için iş birliği önerildi.
Gençlik: Genç yeteneklerin desteklenmesi ve bölgesel işbirliğinin güçlendirilmesi için kültür, spor ve sanat alanlarında ortak etkinlikler düzenlenmesi önerildi.
Zirve kapsamında BDT ülkelerinin liderleri, Başkan Sadyr Japarov'un bölgedeki su konusunu gündeme getirdiği küçük formatlı bir toplantı gerçekleştirdi. Japarov, bölgedeki su kaynaklarının yaklaşık yüzde 40'ının ülke sularından oluştuğunu belirterek, bölgeye su temini konusunda sorumluluklarının büyük olduğunu söyledi. İklim değişikliğine uyumun sağlanması ve su kaynaklarının etkin bir şekilde kullanılmasının önemine değinen Japarov, ilgili projelerin uygulanmasının devamını desteklediklerini kaydetti.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, BDT örgütünün hâlâ bir geleceği olduğunu belirterek, diğer dost ülkelerle ilişkilerin geliştirilmesi gerektiğini kaydetti. Batı'nın ikinci seviye yaptırımlarına rağmen bazı BDT ülkelerinin Rusya ile ikili ilişkiler ve ticaret yürüttüğünü söyledi. Putin,
"Batılı ülkelerin dolaylı yaptırım uygulama tehdidine rağmen BDT ülkeleriyle ikili ticaret iyi gidiyor. Elbette Rusya'nın ortaklarına baskı yapıyorlar, bazı yerlerde emirler de veriyorlar. Ancak BDT liderlerinin, her şeyden önce ulusal çıkarlarını koruyan liderler ve insanlar olduğunu düşünüyorum." dedi.
Putin, İsrail-Filistin barış süreciyle ilgili olarak yaptığı açıklamada,
"İsrail'in kendi güvenliğini sağlama hakkı kesinlikle vardır. Ancak, İsrail'in Gazze'ye yönelik askeri saldırısının sivillere verdiği zarardan duyduğum endişeyi de dile getirmek istiyorum. İsrail ve Filistinli liderler, bölgeye barış ve istikrarı getirmek için birlikte çalışmalı." dedi.
Rusya'nın hem İsrail hem de Filistinlilerle uzun süredir ilişkileri olduğunu ve anlaşma müzakerelerine yardımcı olabileceğini vurguladı.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev de dünya ticaretinde yaptırımların kullanılmasının yanlış olduğunu, bunun tüm dünyada ekonomik krize yol açacağını söyledi. Tokayev,
"Kazakistan, küresel ticareti ve devletlerin refahını olumsuz yönde etkileyecek ekonomik yaptırımların kullanılmasına temelden karşı çıkıyor. Kazakistan, mevcut uluslararası sorunların çözümünde terör yöntemlerinin kullanılmasına şiddetle karşı çıkıyor. Barışçıl vatandaşlara karşı şiddete başvurmak, onlarca yıldır çözülemeyen görevleri gerçekleştirmek için terör eylemlerine başvurmak kabul edilemez." ifadelerini kullandı.
Bişkek'teki BDT zirvesine başkanlık eden Kırgızistan'ın kararıyla Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev'e özel nişan verildi. Mirziyoyev, ödülün sorumluluğunu artırdığını belirterek, BDT ülkeleri ile Özbekistan arasındaki ilişkilerin daha da iyi olacağına söz verdi. Özellikle Kırgızistan ve Özbekistan'ın 30 yıldır çözülemeyen sorunları çözdüğünü söyledi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Azerbaycan'ın 2025 yılında üçüncü BDT Oyunlarına ev sahipliği yapma adaylığını desteklediği için şükranlarını dile getirerek, ortak ülkelerle işbirliğinden bahsetti. Aliyev,
"Ekonomik ilişkilerimizin güçlenmesi iyi sonuçlar veriyor. Geçen yıl Azerbaycan ile BDT ülkeleri arasındaki ticaret hacmi neredeyse yüzde 30 arttı. Bu yıl da yüzde 20'nin üzerinde bir artış yaşandı. Azerbaycan, birçok BDT ülkesi için transit ve taşımacılık sektöründe güvenilir bir ortaktır. Birçok BDT üyesi ülke, Azerbaycan'ın Doğu-Batı ve Kuzey-Güney ulaşım koridorlarındaki transit fırsatlarını aktif olarak kullanıyor. Bu iki ulaştırma koridorunun taşıma kapasitesinin artırılmasına yönelik devam eden ve gelecek vaat eden projeler, ülkelerimizin ulaştırma güvenliğinin güçlendirilmesine ve ticaretin artırılmasına hizmet edecektir." dedi.
Belarus Devlet Başkanı Alexander Lukashenko, ortaklığın asıl amacından bahsederek bazı ülkelerin bundan uzaklaştığını söyledi. Lukashenko,
"Ortaklığın kurulmasındaki asıl amacın, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra ilişkilerin kopmasını önlemek olduğunu hatırlatmak isterim. Bu, rakiplerimiz için geçerli değildi ve hâlâ da geçerli değil. Batı bugüne kadar bizi yozlaştırmaya, zayıflatmaya ve kendi çıkarlarına tabi kılmaya devam ediyor. Birincisi Gürcistan derneğimizden ayrıldı, Ukrayna bizimle değil. Moldova ile ilgili büyük sorular var. Ne yazık ki Ermenistan her zaman yanımızda değil." ifadelerini kullandı.
BDT liderlerinin bir sonraki toplantısı Ekim 2024'te Moskova'da yapılacak. BDT'nin başkanlığı Rusya'ya devredildi.