Türkiye'den yeni Karadeniz tahıl planı: Rusya moratoryuma mesafeli

Türkiye, Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz’de ticari deniz taşımacılığını giderek daha fazla etkilemesi üzerine tahıl sevkiyatlarının güvenliği için yeni bir diplomatik girişim yürütüyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Türkiye’nin Karadeniz üzerinden tahılın güvenli biçimde dünya piyasalarına ulaştırılmasını amaçlayan bir çalışma hazırladığını ve hem Rusya hem de Ukrayna ile temas halinde olduklarını açıkladı.

Fidan, İstanbul’da yaptığı açıklamada, gerekli koşulların oluşması halinde 2022’de Türkiye ve Birleşmiş Milletler’in arabuluculuğunda hayata geçirilen Karadeniz Tahıl Girişimi’ne benzer yeni bir mekanizmanın kurulmasını hedeflediklerini söyledi.

“Bizim hazırladığımız bir çalışma var. Her iki tarafla da temas halindeyiz” diyen Fidan, Karadeniz’de seyrüsefer güvenliğinin sağlanmasının küresel gıda güvenliği açısından da önem taşıdığına dikkat çekti.

Ancak gelinen aşamada Rusya ve Ukrayna’nın kabul ettiği yeni bir tahıl koridoru anlaşması bulunmuyor. Türkiye’nin önerisi taraflarla yürütülen diplomatik görüşmeler aşamasında.

Rusya’dan moratoryum önerisine olumsuz mesaj

Türkiye’nin girişimi sürerken Moskova’dan Karadeniz’de saldırılara ara verilmesine yönelik moratoryum fikrine olumsuz bir açıklama geldi.

Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Aleksandr Gruşko, 1 Eylül’de yaptığı açıklamada Karadeniz’de saldırıların durdurulmasını öngören bir moratoryuma sıcak bakmadıklarını söyledi.

Gruşko, bu tür moratoryumların savaşın barışçıl çözümüne katkıda bulunmayacağını savundu.

Rus yetkilinin açıklaması, Türkiye’nin Karadeniz’de seyrüsefer güvenliğini yeniden sağlamaya yönelik girişiminin önündeki anlaşmazlıkların devam ettiğini gösteriyor.

Bununla birlikte Moskova’nın açıklaması, Türkiye’nin Hakan Fidan tarafından duyurulan yeni tahıl planının tamamının resmen reddedildiği anlamına gelmiyor. Gruşko’nun açıklaması doğrudan Karadeniz’de askeri faaliyetlere yönelik bir moratoryum seçeneğine ilişkin.

Eski tahıl anlaşmasıyla 32,8 milyon ton ürün taşındı

Türkiye ve Birleşmiş Milletler’in arabuluculuğunda Temmuz 2022’de imzalanan Karadeniz Tahıl Girişimi, savaş devam ederken Ukrayna’nın Karadeniz limanlarından dünya piyasalarına gıda ürünlerinin ulaştırılmasını sağlamıştı.

Birleşmiş Milletler verilerine göre mekanizma kapsamında 32,8 milyon tonun üzerinde tahıl ve diğer gıda ürünleri yaklaşık 45 ülkeye gönderildi.

Rusya, Temmuz 2023’te anlaşmadan çekildi. Moskova, kendi gıda ve gübre ihracatının önündeki engellerin kaldırılmasına ilişkin taleplerinin karşılanmadığını savundu.

Karadeniz’de ticari gemiler de risk altında

Yeni diplomatik girişimin gündeme geldiği dönemde Karadeniz’deki güvenlik riski de yükseldi.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı, ağustos ayında Novorossiysk Limanı’ndan ayrılan Yaşar ve Nadezhda adlı Türk sahipli iki sivil geminin insansız hava araçlarıyla saldırıya uğradığını açıklamıştı. Olaylarda Türk vatandaşlarının da aralarında bulunduğu bazı mürettebat üyeleri yaralandı.

Bakanlık, çatışmaların Karadeniz’e daha fazla yayılmasının seyrüsefer güvenliğinin yanı sıra küresel gıda güvenliği açısından da ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu.

Karadeniz ve Azak Denizi çevresinde son dönemde artan karşılıklı saldırılar, hem Rusya hem Ukrayna’nın ihracat güzergâhlarını etkiliyor.

Odesa’daki ihracat altyapısı yeniden hedef alındı

Karadeniz’deki gerilim 1 Eylül’de de devam etti.

Ukraynalı yetkililer, Rusya’nın Odesa bölgesine yönelik hava saldırılarında liman ve ihracat altyapısının yanı sıra enerji tesisleri ile Romanya sınırındaki bir geçiş noktasının zarar gördüğünü açıkladı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de saldırılar nedeniyle binlerce hanenin elektriksiz kaldığını ve ihracat altyapısının zarar gördüğünü bildirdi.

Öte yandan Karadeniz ve Azak Denizi çevresindeki saldırılar Rus tahıl ihracatını da etkiliyor. Reuters’a göre bazı Rus tahıl ihracatçıları, artan güvenlik riskleri nedeniyle sevkiyatlarının bir bölümünü Baltık Denizi limanlarına yönlendirmeye başladı.

Ankara iki tarafla temaslarını sürdürüyor

Rusya’nın moratoryum önerisine mesafeli yaklaşmasına rağmen Türkiye’nin daha geniş kapsamlı tahıl ve seyrüsefer güvenliği girişimi konusunda diplomatik temasların sürdüğü belirtiliyor.

Ankara’nın hedefi, savaş devam ederken ticari gemiler ve tahıl sevkiyatları için tarafların kabul edebileceği güvenli bir mekanizma oluşturmak.

Ancak yeni planın hangi limanları kapsayacağı, gemilerin güvenliğinin nasıl sağlanacağı ve Rusya ile Ukrayna’dan ne tür garantiler isteneceği henüz kamuoyuna açıklanmadı.