İnsan Kontrolü Olmadan Hedef Vuran Silahlar Masada: ABD, Rusya ve İsrail Bağlayıcı Kurallara Karşı
İnsan müdahalesi olmadan hedef seçip saldırabilen otonom silahlar, Birleşmiş Milletler'in Cenevre'deki toplantısında gündeme geldi. Çok sayıda ülke bu sistemlerin uluslararası hukukla sınırlandırılmasını isterken ABD, Rusya ve İsrail bağlayıcı yeni kurallara karşı çıkıyor.
Yapay zekânın savaş alanlarında kullanımına ilişkin kritik görüşmeler, 16 Kasım 2026'da İsviçre'nin Cenevre kentinde başladı.
Birleşmiş Milletler çatısı altında düzenlenen Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi'nin (CCW) Yedinci Gözden Geçirme Konferansı'nda, insanın her hedef için ayrı karar vermesine gerek kalmadan hedef seçebilen ve saldırı gerçekleştirebilen ölümcül otonom silah sistemleri ele alınıyor.
Bu sistemler, uzaktan insan tarafından yönetilen klasik insansız hava araçlarından farklı olarak belirli koşullarda hedef seçme ve saldırı işlevlerini otomatik gerçekleştirebiliyor.
ABD, Rusya ve İsrail neden karşı çıkıyor?
Reuters'ın 16 Kasım tarihli haberine göre sözleşmeye taraf 128 ülkenin büyük bölümü, otonom silahlara yönelik uluslararası düzenleme müzakerelerinin başlatılmasını destekliyor.
Ancak ABD, Rusya ve İsrail, yeni ve hukuken bağlayıcı kurallar getirilmesine karşı çıkıyor. Bu ülkeler, mevcut uluslararası insancıl hukuk hükümlerinin yeterli olduğunu savunuyor.
ABD, bağlayıcı bir anlaşma yerine rehber ilkeler geliştirilmesini ve beş yıllık çalışma süreci oluşturulmasını öneriyor.
Konferans başkanlığının önerisi ise iki yıl içerisinde bağlayıcı bir protokol hazırlanması yönünde.
İngiltere, Almanya ve Fransa müzakerelerin başlatılmasını destekliyor ancak hazırlanacak düzenlemenin hukuki niteliğinin görüşmeler sırasında belirlenmesini istiyor.
Yapay zekânın hedef seçmesinden kim sorumlu olacak?
Otonom silahların yaygınlaşması, savaşlarda ölümcül güç kullanma kararının ne ölçüde insan kontrolünde kalacağı sorusunu gündeme getiriyor.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi, Birleşmiş Milletler yetkilileri ve insan hakları kuruluşları, insan denetiminin yetersiz olduğu sistemlerin siviller açısından ciddi risk oluşturabileceği uyarısında bulunuyor.
Özellikle yanlış hedef belirlenmesi, sivillerin zarar görmesi ve saldırı kararının sorumluluğunun kime ait olacağı konuları tartışılıyor.
Ukrayna, Sudan ve Ortadoğu'daki çatışmalarda yapay zekâ destekli ve yarı otonom silahların kullanılması, bu teknolojilere ilişkin uluslararası düzenleme ihtiyacını yeniden gündeme taşıdı.
Cenevre'de kritik karar haftası
16–20 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilen konferansta ülkeler, ölümcül otonom silahlara yönelik bağlayıcı bir uluslararası düzenleme hazırlanması için resmî müzakerelerin başlatılıp başlatılmayacağını değerlendirecek.
Sözleşme kapsamında kararların uzlaşı yoluyla alınması, büyük askerî güçlerin itirazlarını belirleyici hâle getiriyor.
Türkiye açısından da görüşmeler önem taşıyor. İnsansız hava araçları ve savunma teknolojilerinde faaliyet gösteren ülkelerin gelecekte bu sistemleri hangi uluslararası kurallara göre geliştireceği ve kullanacağı tartışılıyor.
Cenevre'deki temel anlaşmazlık, yapay zekânın savaşta kullanılıp kullanılmamasından çok, ölümcül saldırı kararlarında insan kontrolünün ne ölçüde zorunlu olacağı ve bunun bağlayıcı hukuk kurallarıyla düzenlenip düzenlenmeyeceği üzerinde yoğunlaşıyor.