ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen görüşmelerin yeniden çıkmaza girmesinin ardından Hürmüz Boğazı’na ilişkin yeni kararlarını duyurdu.
Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını yeniden devreye alacağını belirtti. Açıklamaya göre abluka, boğazdan geçen bütün gemileri değil, İran limanlarına giriş yapan veya bu limanlardan ayrılan gemileri hedefleyecek. Diğer ülkelere ait ticari gemilerin geçişine ise devam edilmesi öngörülüyor.
“Boğazın koruyucusu olacağız”
Fox News’in “Fox & Friends” programına telefonla katılan Trump, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nın güvenliğini sağlayacağını ve bunun karşılığında ödeme alması gerektiğini savundu.
Trump, boğazdan geçen uygun yüklerden yüzde 20 oranında ücret alınacağını ifade ederek ABD’nin bölgedeki güvenlik maliyetlerinin diğer ülkeler tarafından karşılanması gerektiğini söyledi. Ancak ücretin yükün toplam değeri üzerinden mi hesaplanacağı, kim tarafından ve hangi mekanizmayla tahsil edileceği konusunda ayrıntı paylaşılmadı.
Trump’ın açıklaması, İran’ın boğazdaki geçişleri yeniden askıya aldığını duyurması ve hafta sonu ABD ile İran güçleri arasında füze ve insansız hava aracı saldırılarının yaşanmasının ardından geldi. Tahran yönetimi, normal deniz trafiğinin başlamasını ABD’nin bölgedeki askerî müdahalelerini sonlandırmasına bağladı.
IMO: Uluslararası boğazlardan ücret alınamaz
Birleşmiş Milletler bünyesinde faaliyet gösteren Uluslararası Denizcilik Örgütü, Trump’ın açıklamasının ardından uluslararası boğazlardan geçen gemilere ücret uygulanmasına karşı olduğunu bildirdi.
Örgüt, uluslararası deniz yollarında serbest geçiş ilkesinin korunması gerektiğini ve böyle bir ücretin mevcut deniz hukukunda açık bir dayanağının bulunmadığını belirtti. Denizcilik sektörü temsilcileri de yüzde 20’lik bedelin nasıl uygulanacağı ve güvenli geçiş için nasıl bir garanti sağlayacağı konusunda belirsizlik bulunduğuna dikkat çekti.
Deniz trafiği yarıdan fazla azaldı
ABD ile İran arasındaki gerilimin yeniden yükselmesi, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi hareketlerini de etkiledi. Gemi takip şirketi Kpler’in verilerine göre hafta sonu boğazdan geçtiği doğrulanan gemilerin sayısı, bir önceki hafta sonuna kıyasla yarıdan fazla azalarak 19’a geriledi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı ise son 24 saat içerisinde yaklaşık 20 geminin boğazdan geçebildiğini bildirdi. Bu veriler, İran’ın kapatma açıklamasına rağmen geçişlerin tamamen durmadığına, ancak ciddi biçimde yavaşladığına işaret ediyor.
Petrol fiyatları yeniden yükseldi
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim enerji piyasalarında da etkisini gösterdi. Trump’ın abluka ve geçiş bedeli açıklamalarının ardından petrol fiyatları gün içinde yüzde 5’e varan oranda yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı 80 dolar seviyesine yaklaştı.
Dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki uzun süreli bir aksama; petrol ve doğal gaz sevkiyatının yanı sıra navlun, sigorta ve taşıma maliyetlerinin de yükselmesine neden olabileceği için küresel enflasyon açısından risk oluşturuyor.
ABD yönetiminin yüzde 20’lik bedeli hangi hukuki ve idari mekanizmayla hayata geçireceği henüz netleşmezken, açıklamanın Washington ile Tahran arasındaki gerilimi ve uluslararası deniz hukukuna ilişkin tartışmaları daha da büyütmesi bekleniyor.
