Sağlık Bakanlığı, cinsiyet uyum süreçlerinde kullanılan hormon ilaçlarına yaş sınırı getirdi  

(ANKARA)- Sağlık Bakanlığı'na bağlı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, 21 Kasım 2024'te bazı hormon ilaçlarının artık yalnızca reçete ile satılabileceğini duyurmuştu. Sağlık Bakanlığı'nın genelgesi ise kamuoyu tarafından tepkilere neden olmuştu.  

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun 25 Haziran 2025'te yayımlanan ve 81 il valiliğine gönderdiği "Cinsiyet Hormonu İlaçlarının Suistimali" konulu yeni genelgede ise cinsiyet uyum süreçlerinde kullanılan hormon ilaçlarına 21 yaş sınırı getirildiği belirtildi.  

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 2025 yılını "Aile Yılı" olarak ilan etmesinin de hatırlatıldığı genelgede "Cumhurbaşkanlığımızca 2025 yılı "Aile Yılı" ilan edilmiştir. Sağlıklı toplum yapısına, kültürel ve manevi değerlerimize yönelik gelişen tehditleri bertaraf etmek üzere Kurumumuzca tedbir alma ihtiyacı hâsıl olmuştur" denildi. 

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun 81 il valiliğine gönderdiği genelge şu şekilde:  

"Bilindiği üzere Kurumumuz görev ve yetkilerinin tanımlandığı 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 508 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde 'Görevi kapsamındaki ürünlerin; klinik araştırması, bilimsel çalışması, ruhsatlandırılması, üretimi, ulusal seri serbest bırakılması, depolanması, satışı, ithalatı, ihracatı, piyasaya arzı, dağıtımı, hizmete sunulması, kullanımı, piyasaya arz sonrası izlemi, denetlenmesi ve yaptırımları ile ilgili kural ve standartları belirlemek, gerekli düzenlemeleri ve denetimleri yapmak, gerektiğinde yaptırım uygulamak' hükmü yer almaktadır.

Bununla birlikte Anayasanın 'Ailenin Korunması ve Çocuk Hakları' başlıklı 41 inci maddesinde 'Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır' hükmü yer almaktadır. Cumhurbaşkanlığımızca 2025 yılı 'Aile Yılı' ilan edilmiştir. Sağlıklı toplum yapısına, kültürel ve manevi değerlerimize yönelik gelişen tehditleri bertaraf etmek üzere Kurumumuzca tedbir alma ihtiyacı hâsıl olmuştur. Kurumumuzca yapılan inceleme ve değerlendirmelerde hormon düzenleyici olarak kullanılan ilaçların özellikle çocuk ve gençlerin cinsiyet gelişimini bozmak suretiyle geri dönüşü olmayan sağlık sorunlarına yol açacak şekilde suistimal edildiği, kasıtlı olarak amaç dışı ilaç uygulamalarının yapıldığı tespit edilmiştir.

Bu itibarla testosteron içeren ilaçlar, gonadotropin salıverici (GnRH) analogları ve tek başına 2 mg ve üstü östrojen içeren ilaçların suistimalinin önlenmesi adına; bu ilaçların reçetelerinin sadece Reçetem Sistemi üzerinden elektronik reçete ile karşılanması ve reçete girildiğinde 'İlaç Takip Sistemi'nde (İTS) eczaneler için ecza ticarethanesinden ilaç temin kotası oluşturularak yalnızca reçete sahibi hasta için tedarik edilmesini kapsayan kısıtlamalar Kurumumuzca 21 Kasım 2024 tarihinde uygulamaya alınmıştır.

Bahse konu ilaçların suiistimallerinin önlenmesi için ilave olarak testosteron içeren ilaçlar, gonadotropin salıverici (GnRH) analogları ve tek başına 2 mg ve üstü östrojen içeren ilaçların 21 yaş altında kullanımı ile ilgili olarak; bu ilaçlar cinsiyet değiştirmek amacıyla hiç bir şekilde reçete edilemeyip raporlanamayacaktır. Bu karar, hasta güvenliğine yönelik riskleri elimine etmek ve aile yapısını korumak amacıyla dünya genelinde bilimsel veriye dayalı olarak benzer idari karar alan ülkelerin uygulamaları ve Sağlık Bakanlığı Denetim ve Değerlendirme Bilimsel Komisyonlarından 'Cinsiyet Değişikliği Denetim ve Değerlendirme Bilimsel Komisyonu'nun kararları dikkate alınarak verilmiştir. İş bu karar ile Türkiye'de 21 yaşın altındaki çocuk ve gençlere 'ergenlik engelleyicileri' olarak bilinen ergenliği baskılayıcı hormonların cinsiyet disforisi veya uyumsuzluğu yaşayanlarda ergenlik bastırma amacıyla reçete edilmesini ve tedarik edilmesini kısıtlamak üzere düzenlemeler getirilmektedir. Diğer taraftan söz konusu ilaçlar; hali hazırda kanser, infertilite, erken ergenlik, endometriyozis, postmenopoz, uterin fibrosis tanılarında reçete ile dağıtım olacak şekilde karşılanabilecektir. Bilgilerinizi ve gereğini rica ederim"