İran protestolarında 12'nci gün: Reformist hükümet itidal çağrısı yapıyor, yargı erki sert önlem sinyali veriyor

İlam eyaletine bağlı Malekşahi kasabasında yaşanan ölümcül çatışmaların ardından, bölge yakınlarındaki Abdanan kentinde protestolar düzenlendi. İlam’da pazar gecesi yaşanan olaylarda güvenlik güçlerinin İmam Humeyni Hastanesi çevresinde ateş açtığı iddiaları gündeme geldi. Aktivistler, hedefin Malekşahi’den tedavi için hastaneye getirilen protestocular olduğunu ileri sürdü. Sağlık Bakanlığı ise 5 Ocak’ta yaptığı açıklamada olayın “ciddi ve titiz bir soruşturma” kapsamında incelendiğini duyurdu.

Abdanan’daki bir başka protestoda göstericiler, Devrim Muhafızları’yla bağlantılı olduğu belirtilen bir süpermarket zincirinin şubesine girerek pirinçleri sokaklara saçtı. Pirinçlerin havaya fırlatıldığı görüntüler sosyal medyada viral oldu.

Öte yandan dün Fars Eyaleti’ne bağlı Çenarşahican kentinde protestocuların, İranlı komutan Kasım Süleymani’nin heykelini devirerek parçaladığı görüntüler de sosyal medyada yayıldı. Gonabad kentinde protestocuların bir Şii/dini medreseyi hedef aldığı ana ait olduğu ileri sürülen görüntüler de paylaşıldı. 

Hükümetten ılımlı yaklaşım, yargıdan “sıfır tolerans” mesajı

İran’ın katmanlı yönetim yapısının diğer unsurlarına nazaran, Pezeşkiyan hükümeti protestolara karşı görece yumuşak bir tutum sergiledi. İçişleri Bakanı İskender Momeni, önceki gün Cumhurbaşkanı’nın talimatıyla İlam’a özel bir heyet gönderildiğini, olayların araştırılacağını ve yerel kanaat önderleriyle diyalog kurulacağını açıkladı.

Cumhurbaşkanlığı İcra İşleri Başkan Yardımcısı Muhammed Cafer Kaem-Penah ise dün yaptığı açıklamada, Pezeşkiyan’ın güvenlik güçlerine, ulusal güvenlik tehdit edilmediği sürece protestocularla çatışmadan kaçınılması talimatı verdiğini söyledi. Kaem-Penah, artan fiyatlar ve geçim sıkıntısına yönelik tepkilerin meşru olduğunu, ancak bunların silahlı eylemler ya da askeri hedeflere saldırılarla karıştırılmaması gerektiğini söyledi.

Buna karşın Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhseni-Ejei ile Emniyet Genel Komutanı Ahmed Rıza Radan, dün yaptıkları ortak açıklamada, “ayaklanma ve güvenliği zayıflatma” suçlamasıyla gözaltına alınanların hızla yargılanması için özel mahkemeler kurulacağını duyurdu ve “hiçbir müsamaha gösterilmeyeceğini” ifade etti.

Medya ve sosyal medyada kutuplaşma

İran medyasında 12. gününe giren protestolara ilişkin haberler temkinli bir dille veriliyor. Sertlik yanlısı yayın organları olayları yabancı destekli girişimler olarak yorumlarken, reformist gazeteler protestoları derinleşen ekonomik ve siyasi krizlerin sonucu olarak ele alıyor.

Sürgündeki muhalefetten çağrılar

Protestolar sürerken, yurt dışındaki muhalif isimler de eylem çağrıları yaptı. Sürgündeki eski veliaht Rıza Pehlevi, 8-9 Ocak akşamları ülke genelinde protestolar düzenlenmesi çağrısında bulundu ve güvenlik güçlerine saf değiştirme çağrısı yaptı. Bu çıkışlar, sosyal medyada hem destek hem de tepkiyle karşılandı.

Kürt nüfus yoğunluklu bölgelerde genel grev

Öte yandan Irak merkezli yedi Kürt siyasi hareket, Kürt nüfus yoğunluklu İlam, Kirmanşah ve Lorestan’daki baskıları gerekçe göstererek İran’ın batısındaki bu bölgelerde genel grev çağrısı yaptı.

Uzmanlar, İlam Eyaleti’nin sosyoekonomik kırılganlığı ve Kürt nüfusun yoğun olduğu bölgelere yakınlığının, eyaleti protestolara daha açık hale getirdiğine dikkati çekiyor.

İran’ın 20’den fazla eyaletine yayılan protesto dalgası, 28 Aralık’ta riyalin sert değer kaybı ve artan enflasyon ile tetiklendi. Ardından Tahran’daki protestolar İran’ın geneline yayıldı. İnsan hakları örgütü HRANA’ya göre, 6 Ocak itibarıyla protestolarda en az 36 kişi hayatını kaybetti.