Irak kritik seçim için sandık başına gidiyor, anketlerde mevcut Başbakan Sudani önde gözüküyor

Haber: Narin Diri

(ANKARA) - Irak, 329 sandalyeli Temsilciler Meclisi için yapılacak kritik parlamento seçimine hazırlanıyor. Güvenlik güçleri ve kamplarda yaşayan yerinden edilmiş Iraklıların yarın oy kullanacağı genel seçim salı günü yapılacak. Seçimin sonucuna göre, Başbakan Muhammed Şiya Sudani'nin ikinci bir dönem için görevde kalıp kalamayacağı da netleşecek.

Seçim yarışı, İsrail ile İran arasında yeni bir çatışma ihtimalinin konuşulduğu, ABD'nin Irak'taki İran bağlantılı gruplara yönelik baskısını artırdığı ve Bağdat'ın ABD ve İran arasında hassas bir denge tutturmaya çalıştığı bir atmosferde gerçekleşiyor.

Seçim sistemi ve siyasi yapı

Irak'ın 2005 Anayasası ile şekillenen parlamenter sisteminde meclis 329 üyeden oluşuyor ve sandalyelerin yüzde 25'i kadınlara, dokuzu ise Hristiyanlar, Yezidiler ve diğer azınlıklara ayrılıyor. Cumhurbaşkanı parlamentoda seçiliyor; başbakan ise seçimden sonra oluşacak en büyük koalisyon tarafından belirleniyor.

Bu nedenle Irak'ta en çok oyu alan parti hükümeti kuramayabiliyor; belirleyici olan koalisyon aritmetiği oluyor. Ülkede 2003 sonrası gayriresmi siyasi bir gelenek haline gelen güçler ayrılığı kuralı gereği Cumhurbaşkanlığı Kürtlerden, Başbakanlık Şiilerden, Meclis Başkanlığı ise Sünnilerden seçilen temsilcilere veriliyor.

Bu seçimde 7 bin 700'den fazla aday yarışacak. Son yıllarda artan seçmen ilgisizliğinin bu seçimde de etkili olmasından endişe duyuluyor. Seçmen kartını güncelleyenlerin sayısı 21,4 milyonda kalırken ülkede oy kullanma yetkinliğine sahip 32 milyon kişi bulunuyor. Bu seçimlerde yurt dışında sandık kurulmayacak.

Yarışan başlıca bloklar ve boykot

Şii siyaseti, Sudani'nin Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Koalisyonu, Nuri el-Maliki'nin Hukuk Devleti Koalisyonu ve İran'la bağlantılı gruplarla ilişkilendirilen Sadiqun'un listeleri etrafında şekilleniyor.

Sünni cephede eski Meclis Başkanı Muhammed Halbusi'nin Takaddum Partisi ile Azm İttifakı öne çıkıyor.

Kürt partileri arasında Kürdistan Demokrat Partisi (KDP), Yurtseverler Birliği Partisi (PUK) ve 2022'de PUK'tan ayrılan Halk Cephesi yarışa katılıyor.

Bu seçimin en dikkat çekici unsurlarından biri, 2021'de birinci çıkan Mukteda es-Sadr'ın tamamen sahadan çekilmesi. İran'dan bağımsız Şii siyasi çizgiyi temsil eden Sadr, hükümet kurma girişimlerinin başarısız olmasının ardından siyaseti boykot etti ve destekçilerine sandığa gitmeme çağrısı yaptı.

Ekim ayında Irak merkezli Al-Bayan Center'ın yaptığı ankete göre Sudani'nin koalisyonu yüzde 16,7 ile birinci sırada. Sudani'nin koalisyonunu 7,6 puanla KDP, daha sonra ise Takaddum, Maliki, Sadiqun izliyor.

Ekonomi ve hizmetler seçmenin önceliği

Irak medyası ve Irak merkezli düşünce kuruluşlarına göre, Iraklı seçmenler için temel gündem artık güvenlikten çok ekonomi, işsizlik ve kamu hizmetlerinin yetersizliği. Dünya Bankası verileri, ülkede yoksulluk oranının yüzde 17,5'e, işsizliğin yüzde 15,5'e ulaştığını gösteriyor.

Enerji altyapısı da Irak'ın en yakıcı sorunlarından biri olmaya devam ediyor. Elektrik kesintileri ülke genelinde kronik bir hal almış durumda, çoğu bölgede devlet elektriği günün yalnızca belirli saatlerinde veriliyor ve halk özel jeneratörlere bağımlı bir şekilde yaşıyor.

Sudani kampanyasının son döneminde kalkınma vurgusunu artırarak 100 milyar dolarlık yatırım çektiğini, ekonomide petrol bağımlılığını azaltmaya başladığını ve ülkeyi bölgesel çatışmaların dışında tutmayı başardığını ifade etti. Irak son dönemde TotalEnergies ile büyük bir petrol ve gaz projesini başlatmış ve ilk sanayi ölçekli güneş enerjisi santralini Kerbala'da devreye almıştı.

Güvenlik sorunları ve siyasi şiddet

IŞİD'in büyük saldırı kapasitesi sona ermiş olsa da Irak güvenlik açısından tamamen istikrara kavuşmuş değil, örgüt kırsalda hücre tipi eylemler yapmayı sürdürüyor. Uyuşturucu kaçakçılığı, özellikle güney bölgelerinde ciddi bir tehdit haline gelmiş durumda. Basra'daki çatışmalarda bu hafta güvenlik görevlileri yaralandı. Irak ve Suriye güvenlik güçleri geçen ay ortak bir operasyonla 1,27 milyon Captagon hapını ele geçirdi.

Seçim öncesi siyasi şiddet ise sürecin en belirgin risklerinden biri olarak öne çıkıyor. 15 Ekim'de Bağdat İl Meclisi üyesi ve Sünni aday Safaa el-Meşhedani siyasi bir suikaste kurban gitti. Saldırıyla ilgili beş kişinin gözaltına alındığı açıklandı.

İran-ABD dengesi ve dış politikanın etkisi

Sudani hükümetinin dış politikası, İran ile ABD arasında kurduğu hassas denge nedeniyle seçim gündeminin önemli bir başlığını oluşturuyor. ABD, zaman zaman Irak'taki İran bağlantılı bir milis gruplara saldırılar düzenliyor. Öte yandan ABD ile 2023'te yapılan anlaşma, Amerikan güçlerinin Eylül 2025'e kadar bazı üslerden çekilmesini öngörürken buna rağmen ABD'li askeri danışmanların ülkede kalmaya devam ettiği biliniyor.

Mart ayında Trump yönetiminin Irak'ın İran'dan elektrik ithalatına izin veren muafiyeti kaldırması, yalnızca doğal gaz ithalatı için sınırlı bir muafiyetin yürürlükte kalması, enerji krizinin daha da derinleşebileceğine dair endişeleri artırdı.

Bu gelişmelerle birlikte İran destekli Haşdi Şabi'nin geleceği yeniden tartışma konusu oldu. Hükümet ağustosta bu milis güçlerinin daha resmi biçimde devlet güvenlik yapısına entegre edilmesini öngören bir yasa tasarısı sunmuştu. Tasarı ABD'nin tepkisini çekmişti.

Irak siyasetinde en çok oyu alan listenin hükümeti kuramayabileceği geçmişte çok kez görüldü. 2021 seçimlerinde Sadr Hareketi birinci gelmiş, ancak Sadr, Sünni ve Kürt partilerle hükümet kurmayı başaramayınca süreç tıkanmıştı. Bu nedenle seçimden çok, seçim sonrası koalisyon pazarlıklarının ülkenin yeni yönetimini şekillendirmesi bekleniyor.