IBS tanı kriterleri 2026'da değişti: Belirtileri neler, hangi şikâyetler IBS sayılıyor?

İrritabl bağırsak sendromu (IBS), karın bölgesindeki ağrı veya rahatsızlık hissinin bağırsak alışkanlıklarındaki değişikliklerle birlikte görülebildiği bir bağırsak-beyin etkileşimi bozukluğu.

IBS uzun yıllardır bilinen bir sağlık sorunu olmasına rağmen hastalığın tanımlanmasında kullanılan bilimsel kriterler gelişmeye devam ediyor. Bu alanda uluslararası ölçekte kullanılan Rome kriterlerinin yeni sürümü Rome V'nin 2026'da yayımlanmasıyla IBS tanımında da önemli değişikliklere gidildi.

IBS tanı kriterlerinde ne değişti?

Önceki Rome IV kriterlerinde tekrarlayan karın ağrısı IBS tanısının merkezinde yer alıyordu. Rome V ile “karında rahatsızlık hissi” de yeniden kriterlere dahil edildi.

Belirtilerin görülme sıklığına ilişkin eşik de değişti. Rome IV'te ortalama haftada en az bir gün aranan sıklık, Rome V ile ayda en az üç güne indirildi.

Değişiklikle, belirgin bağırsak şikâyetleri yaşadığı halde önceki ağrı veya sıklık şartlarını karşılamayan bazı kişilerin daha kapsayıcı biçimde değerlendirilmesi hedefleniyor.

IBS nedir, belirtileri nelerdir?

IBS günümüzde “bağırsak-beyin etkileşimi bozuklukları” arasında değerlendiriliyor. Bağırsak hareketleri, bağırsakların ağrı ve gerilmeye karşı hassasiyeti, sinir sistemi, mikrobiyota ve psikolojik faktörler dahil olmak üzere birden fazla mekanizmanın belirtilerde rol oynayabileceği düşünülüyor.

Bu nedenle IBS'yi yalnızca “stresten kaynaklanan” bir hastalık olarak tanımlamak doğru değil. Stres bazı kişilerde belirtileri tetikleyebilir veya şiddetlendirebilir ancak hastalığın mekanizması bundan daha karmaşık.

En sık görülen yakınmalar arasında karın ağrısı veya rahatsızlık hissi, şişkinlik, karında gerginlik, ishal, kabızlık, dışkılama sıklığında değişiklik, ani tuvalet ihtiyacı ve bağırsakların tam boşalmadığı hissi bulunuyor. Bazı kişilerde ishal ve kabızlık dönemleri birbirini takip edebiliyor.

IBS'nin dört tipi bulunuyor

IBS, dışkılama özelliklerine göre dört ana gruba ayrılıyor.

IBS-D: İshalin baskın olduğu tip. Gevşek veya sulu dışkılama ile acil tuvalet ihtiyacı öne çıkabiliyor.

IBS-C: Kabızlığın baskın olduğu tip. Sert dışkı, zorlanma ve tam boşalamama hissi görülebiliyor.

IBS-M: Karışık tip. Hem ishal hem de kabızlık dönemleri yaşanabiliyor.

IBS-U: Belirtilerin IBS ile uyumlu olduğu ancak dışkılama özelliklerinin diğer üç gruptan birine yerleştirmek için yeterli olmadığı durumları kapsıyor.

Her bağırsak sorunu IBS değil

Şişkinlik, ishal veya kabızlığın tek başına görülmesi IBS tanısı anlamına gelmiyor. Benzer belirtiler farklı sindirim sistemi rahatsızlıklarında da ortaya çıkabiliyor.

Çölyak hastalığı, bazı bağırsak enfeksiyonları ve inflamatuvar bağırsak hastalıkları gibi durumlar IBS ile benzer yakınmalara yol açabiliyor. Bu nedenle uzun süren veya tekrarlayan belirtilerin doğrudan IBS'ye bağlanmaması önem taşıyor.

IBS ayrıca Crohn hastalığı ve ülseratif koliti kapsayan inflamatuvar bağırsak hastalığı (IBD) ile aynı hastalık değil. IBD'de bağırsaklarda inflamasyon ve doku hasarı oluşabilirken IBS, bağırsak-beyin etkileşimi bozukluğu olarak sınıflandırılıyor.

Hangi belirtilerde doktora başvurulmalı?

Dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı, kansızlık, ateş, gece uykudan uyandıran belirgin bağırsak yakınmaları veya yeni başlayıp giderek ağırlaşan belirtiler başka hastalıkların araştırılmasını gerektirebilir.

IBS tanısı da yalnızca testlerde başka bir hastalık bulunamaması veya kişinin stres yaşaması üzerinden konulmuyor. Güncel yaklaşımda belirtilerin niteliği, süresi ve dışkılamayla ilişkisi birlikte değerlendiriliyor.

Rome V ile yapılan değişiklikler, IBS belirtilerinin gerçek yaşamda hastaların yaşadığı tabloyu daha iyi yansıtacak şekilde değerlendirilmesini amaçlıyor.

Karşı Sav Haber Merkezi