Anayasa Mahkemesi, 24 Nisan 1930 tarihinde kabul edilen 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128. maddesine ilişkin iptal kararını açıkladı.
Yüksek Mahkemenin 16 Temmuz 2026 tarihinde oy birliğiyle aldığı karar, 17 Kasım 2026 tarihli ve 33433 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.Kararla, Sağlık ve İçişleri bakanlıklarına genelevlerin işleyişini ve fuhuş nedeniyle bulaşan hastalıklara karşı alınacak önlemleri birlikte düzenleme yetkisi veren kanun hükmü yürürlükten kaldırıldı.
1930 yılında kabul edilen düzenleme neyi kapsıyordu?
Cumhuriyet'in ilk yıllarında, Mustafa Kemal Atatürk'ün cumhurbaşkanlığı ve İsmet İnönü'nün başbakanlığı döneminde kabul edilen Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, toplum sağlığının korunmasına yönelik düzenlemeler içeriyordu.
Kanunun 128. maddesi, dönemin Sağlık ve İçişleri bakanlıklarına genelevlerin tabi olacağı kuralları belirleme ve fuhuş nedeniyle yayılan hastalıkların önlenmesine ilişkin tedbirleri uygulama yetkisi veriyordu.Bu hüküm doğrultusunda 12 Kasım 1933'te Fuhuş Yüzünden Bulaşan Hastalıklarla Mücadele Nizamnamesi yürürlüğe girdi.Daha sonra 19 Nisan 1961'de yayımlanan “Genel Kadınlar ve Genelevlerin Tabi Olacakları Hükümler ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Tüzüğü” ile önceki düzenleme yürürlükten kaldırıldı.1961 tarihli tüzük; genelevlerin izin ve denetim süreçlerini, çalışanların kayıt altına alınmasını ve sağlık kontrollerini düzenledi.Dolayısıyla AYM'nin iptal ettiği hüküm, genelevlerin ilk kez 1930 yılında kurulmasını sağlayan bir yasa değil, devlet denetimindeki faaliyetlerin temel kanuni dayanağıydı.
AYM: “Devlet denetimi fuhşu insan onuruyla bağdaşır hâle getirmiyor”
Anayasa Mahkemesi, kararında fuhşun yalnızca bireyleri değil, toplum sağlığını ve insan haklarını da ilgilendiren sosyal ve ekonomik boyutları bulunduğunu belirtti.
Yüksek Mahkeme, yetişkin kişilerin kendi rızalarıyla fuhuş yapmasının Türk hukukunda tek başına suç sayılmadığını hatırlattı.Bununla birlikte kişilerin ekonomik güçlükler, çaresizlik, istismar veya insan ticareti gibi nedenlerle fuhşa yönelmesinin, rızanın özgür iradeyle oluşup oluşmadığı konusunda ciddi sorunlar doğurabileceğine dikkat çekti.AYM, devletin kamu sağlığını korumak amacıyla fuhşu düzenlemesinin, bu faaliyetin insan onuru yönünden taşıdığı sorunları ortadan kaldırmadığı sonucuna ulaştı.Mahkemeye göre devletin görevi, yalnızca faaliyetleri denetlemekle sınırlı kalmamalı; kişileri fuhşa yönelten koşullarla mücadeleyi de kapsamalı.
“Devletin görevi fuhşa yönelten yapısal nedenleri ortadan kaldırmak”
Kararda, devletin sosyal ve ekonomik sorunlar nedeniyle kişilerin sömürüye açık hâle gelmesini önlemekle yükümlü olduğu vurgulandı.AYM, yoksulluk, işsizlik, fırsat eşitsizliği, göç ve istismar gibi sorunların fuhşa yönelmede etkili olabildiğine dikkat çekti.Bu nedenle devletin etkili sosyal politikalar geliştirmesi, kişilerin insan onuruna uygun yaşam koşullarına erişimini desteklemesi ve fuhşa aracılık eden kişi ve örgütlerle mücadele etmesi gerektiği belirtildi.Mahkeme, devlet gözetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan düzenlemenin Anayasa'nın 5. maddesindeki devletin temel görevleri ile 17. maddesindeki kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkına aykırı olduğuna hükmetti.
İptal başvuruları üç ayrı yargı merciinden geldi
AYM'nin önüne gelen dosya, genelevler ve benzeri yerlerle ilgili idari işlemlere karşı açılan davalarda yapılan Anayasa'ya aykırılık itirazlarına dayanıyor.
Başvurular Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi, Mardin 3. İdare Mahkemesi ve Danıştay Dördüncü Dairesi tarafından yapıldı.Mahkemeler, kanunun 128. maddesinde genelevlerin işleyişine ve denetimine ilişkin temel sınırların yeterince açık belirlenmediğini, kapsamlı düzenleme yetkisinin idareye bırakıldığını ileri sürdü.AYM ise incelemesini özellikle insan onuru ile devletin kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma yükümlülüğü üzerinden yaptı.Yüksek Mahkeme, 128. maddenin birinci fıkrasındaki ilk cümleyi Anayasa'ya aykırı bularak iptal etti. İkinci cümlenin de ilk cümlenin iptali nedeniyle uygulanma imkânı kalmadığına karar verdi.
Genelevler kapatılacak mı, fuhuş yasaklandı mı?
Kararın ardından en önemli soru, mevcut genelevlerin faaliyetlerinin nasıl etkileneceği oldu.
AYM'nin kararı bütün genelevlerin derhâl kapatılmasına yönelik bir hüküm içermiyor. Ancak mevcut ruhsatlandırma ve denetim sisteminin temel kanuni dayanağının ortadan kalkması, uygulamanın nasıl sürdürüleceği konusunda hukuki değerlendirme yapılmasını gerektiriyor.Yetişkin kişilerin kendi rızalarıyla fuhuş yapması da kararla yeni bir suç hâline getirilmedi.Buna karşılık insan ticareti, fuhşa zorlama, fuhşa teşvik, aracılık etme ve yer temin etme gibi Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen suçlara ilişkin hükümler yürürlükte kalıyor.AYM'nin iptal kararı, 1961 tarihli tüzüğün bütün hükümlerinin doğrudan iptal edildiği anlamına da gelmiyor. Bununla birlikte tüzüğün kanuni dayanağının kaldırılması nedeniyle ilgili idari uygulamaların hukuki durumu tartışma konusu olabilir.
İptal kararı 17 Kasım'da yürürlüğe girdi
Anayasa Mahkemesinin 16 Temmuz 2026 tarihinde verdiği kararda iptal hükmünün yürürlüğü için ileri bir tarih belirlenmedi.Bu nedenle 1593 sayılı Kanun'un 128. maddesindeki iptal edilen hükümler, kararın 17 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla yürürlükten kalktı.Kararın ardından Sağlık Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve ilgili idarelerin mevcut izin, denetim ve halk sağlığı uygulamalarına ilişkin nasıl bir yol izleyeceği önem taşıyor.