Türkiye'den Pakistan ve Suudi Arabistan ile ortak savunma adımı: Bir ülkeye saldırı üçüne yapılmış sayılacak
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasını uygun bulan kanun Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Anlaşmaya göre taraflardan birine yönelik silahlı saldırı, üç ülkeye yönelik saldırı sayılacak. Düzenleme, Türkiye'nin askerî yükümlülükleri ve Meclis denetimi konusunda da tartışmalara neden oldu.
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki savunma iş birliğinde yeni bir aşamaya geçildi. Üç ülke arasında 7 Ağustos 2026'da Mekke'de imzalanan Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair 7597 sayılı Kanun, 14 Kasım tarihli ve 33430 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.
TBMM Genel Kurulunda 5 Kasım'da kabul edilen kanun, yayımlandığı tarihte yürürlüğe girdi. Kanun hükümlerinin Cumhurbaşkanı tarafından yürütülmesi öngörüldü.
Bir ülkeye saldırı üç ülkeye yapılmış sayılacak
Cumhurbaşkanlığının anlaşmanın imzalandığı 7 Ağustos'ta yaptığı açıklamaya göre, düzenlemenin temel amacı üç ülkenin ortak güvenliğini güçlendirmek ve olası saldırılara karşı caydırıcılık oluşturmak.
Anlaşmanın en dikkat çeken hükmü, taraflardan herhangi birine yönelik silahlı saldırının üç ülkeye birden yapılmış sayılması.
Düzenleme ayrıca askerî koordinasyonun geliştirilmesini, savunma sanayii alanındaki iş birliğinin artırılmasını ve güvenlik konularında ortak hareket edilmesini hedefliyor.
Türkiye otomatik olarak savaşa mı girecek?
Anlaşmadaki ortak savunma hükmü, Türkiye'nin askerî yükümlülüklerinin kapsamı açısından önem taşıyor.
Ancak onay kanununun yürürlüğe girmesi, Türkiye'nin doğrudan başka bir ülkeye asker gönderme kararı aldığı veya belirli bir askerî operasyona katılacağı anlamına gelmiyor.
Yurt dışına asker gönderilmesi ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelerde görevlendirilmesi gibi kararların, Anayasa'nın ilgili hükümleri ve Türkiye'nin uluslararası yükümlülükleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Anlaşmanın uygulama mekanizmaları ve ortak savunma yükümlülüğünün hangi koşullarda nasıl yerine getirileceği ise önemini koruyor.
Mecliste askerî yükümlülük ve denetim tartışması
Mekke Anlaşması'nın onaylanmasına ilişkin teklif, TBMM Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında siyasi partilerin farklı değerlendirmelerine konu oldu.
AK Parti Konya Milletvekili Ziya Altunyaldız, anlaşmanın bölgede güvenlik iş birliğini artırmayı amaçladığını belirtti. Düzenlemenin herhangi bir üçüncü ülkeyi hedef almadığını savunan Altunyaldız, amacın çatışmaları büyütmek değil, önlemek olduğunu ifade etti.
CHP Hatay Milletvekili Mehmet Güzelmansur ise anlaşmanın Türkiye'nin mevcut uluslararası yükümlülükleriyle çelişmemesi için açık kurallara ihtiyaç bulunduğunu söyledi.
Güzelmansur, kamu kaynaklarının kullanıldığı ve Türkiye adına güvenlik kararlarının hazırlandığı mekanizmaların TBMM denetimi dışında bırakılmaması gerektiğini vurguladı.
İYİ Parti Sözcüsü Buğra Kavuncu da anlaşmanın içeriğine ve Meclisin onayına sunulma sürecine yönelik eleştirilerde bulundu.
DEM Parti Van Milletvekili Gülcan Kaçmaz Sayyiğit ise Türkiye'nin belirsiz askerî müdahalelere sürüklenmesi ihtimaline ilişkin itirazlarını dile getirdi.
NATO üyeliği ve bölgesel güvenlik açısından ne anlama geliyor?
Türkiye'nin NATO üyesi olması, Pakistan ve Suudi Arabistan ile yapılan yeni savunma anlaşmasının mevcut uluslararası yükümlülüklerle ilişkisini de gündeme getiriyor.
Üç ülkenin savunma ve güvenlik alanlarında daha yakın koordinasyon kurması hedeflenirken yeni düzenlemenin bölgesel krizlerde nasıl uygulanacağı henüz somut bir olay üzerinden ortaya çıkmış değil.
Anlaşmanın özellikle askerî koordinasyon, savunma sanayii, güvenlik iş birliği ve ortak caydırıcılık alanlarında etkili olması amaçlanıyor.
Bundan sonra ne olacak?
14 Kasım'da yayımlanan kanunla TBMM'nin anlaşmanın onaylanmasını uygun bulmasına ilişkin yasama süreci tamamlandı.
Bununla birlikte onay kanununun yürürlüğe girmesi ile anlaşmanın uluslararası hukuk bakımından yürürlüğe girmesi aynı işlem değil. Gerekli onay ve bildirim süreçlerinin anlaşma hükümlerine göre tamamlanması gerekiyor.
Bundan sonraki süreçte üç ülkenin ortak savunma yükümlülüklerini nasıl uygulayacağı, askerî koordinasyonun hangi mekanizmalarla yürütüleceği ve Türkiye açısından yeni yükümlülüklerin nasıl şekilleneceği izlenecek.