AB'de göçmenlerin geri gönderilmesine ilişkin yeni kurallarda anlaşma

Avrupa Komisyonu’nun Mart 2025’te sunduğu öneriye dayanan düzenleme, geri dönüş süreçlerinin hızlandırılmasını, AB içinde izinsiz hareketlerin önlenmesini ve geri gönderme kararlarının üye ülkeler arasında daha etkin uygulanmasını amaçlıyor.

Yeni kurallara göre, bir AB üyesi ülkede yasa dışı kaldığı tespit edilen üçüncü ülke vatandaşları hakkında verilen geri gönderme kararı, ilgili kişinin ülkeyi derhal ya da belirlenen süre içinde terk etme yükümlülüğünü beraberinde getirecek.

Geri gönderme kararına tabi kişiler, yetkililerle işbirliği yapmakla yükümlü olacak. Kişinin işbirliği yapmaması, kaçma riski taşıması ya da güvenlik riski oluşturması durumunda, bireysel değerlendirmeye dayalı olarak geri dönüş öncesi gözaltı kararı verilebilecek.

Düzenleme kapsamında gözaltı süresi bir üye devlette 24 aya kadar uygulanabilecek. Koşulların değişmesi, yeni bilgilerin ortaya çıkması veya ilgili üçüncü ülkeyle işbirliğinin gelişmesi halinde bu süreye 6 aylık ek uzatma yapılabilecek.

Üye ülkeler, gözaltı yerine belirli bir adreste ikamet etme, düzenli bildirimde bulunma, mali güvence ya da elektronik izleme gibi alternatif tedbirler de uygulayabilecek. Refakatsiz çocuklar ve çocuklu aileler için gözaltı, çocuğun üstün yararı dikkate alınarak son çare olarak ve mümkün olan en kısa süreyle uygulanabilecek.

Yeni kurallar, refakatsiz çocuklar hariç olmak üzere, geri gönderilecek kişilerin AB dışındaki üçüncü ülkelere transfer edilmesine de imkân tanıyacak. Bu transferler, ilgili üçüncü ülkenin kişiyi kabul etmesine dayanan bir anlaşma kapsamında yapılabilecek. Bu kapsamda “geri dönüş merkezleri” olarak adlandırılan yapılar da gündeme gelebilecek.

Söz konusu anlaşmaların yalnızca insan haklarına, uluslararası hukuka ve geri göndermeme ilkesine bağlı üçüncü ülkelerle yapılabileceği belirtildi. Üye devletler, bu tür anlaşmalar yürürlüğe girmeden önce Avrupa Komisyonu’nu ve diğer üye ülkeleri bilgilendirmek zorunda olacak.

Düzenlemeyle geri gönderme kararları “Avrupa geri dönüş emri” kapsamına alınacak ve Schengen Bilgi Sistemi üzerinden Schengen bölgesindeki ülkelerin erişimine açılacak. Böylece bir üye ülkede verilen geri gönderme kararının başka bir üye ülke tarafından tanınması ve uygulanması kolaylaştırılacak.

Avrupa Komisyonu, sistemin işleyişini iki yıl içinde değerlendirecek. Gerekli görülmesi halinde, geri gönderme kararlarının AB genelinde zorunlu olarak tanınmasına yönelik yeni düzenleme önerileri gündeme gelebilecek.

Düzenlemenin bazı hükümleri, özellikle geri dönüş merkezleri, küçüklerin yaş tespiti ve geri dönüşlerin dış boyutuna ilişkin maddeler, yönetmeliğin yayımlanmasının ardından hemen uygulanacak. Hazırlık gerektiren diğer hükümler ise yürürlüğe girişten 12 ay sonra uygulanmaya başlanacak.

Avrupa Parlamentosu raportörü Malik Azmani, yaklaşık 20 yıl sonra AB’nin geri gönderme kurallarının reforma ihtiyaç duyduğunu belirterek, amaçlarının “etkili, adil ve uygulanabilir” bir sistem kurmak olduğunu söyledi.

Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için Avrupa Parlamentosu ve Konsey tarafından resmen onaylanması gerekiyor.