Pamuk üretiminde yüzde 38 düşüş bekleniyor: Kuraklık ve maliyetler çiftçiyi farklı ürünlere yöneltiyor

TÜİK'in 2026 yılı ikinci üretim tahminine göre Türkiye'de kütlü pamuk üretiminin yüzde 38 azalarak 1,2 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Aydın'ın Söke ilçesinde pamuk ekim alanları yaklaşık yüzde 60 daralırken çiftçiler, artan sulama ve girdi maliyetleri nedeniyle daha az su isteyen ürünlere yöneliyor.

Türkiye'de kuraklık, sulama suyu sıkıntısı ve artan üretim maliyetleri, pamuk üreticilerinin ekim tercihlerini değiştirmeye başladı. Tarımsal üretimde su kullanımının sürdürülebilirliği tartışılırken, ülkenin önemli pamuk üretim bölgelerinde ekim alanlarının daralması dikkat çekiyor.

Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 23 Ekim'de yayımladığı 2026 yılı ikinci bitkisel üretim tahminine göre kütlü pamuk üretiminin geçen yıla kıyasla yüzde 38 azalarak 1 milyon 200 bin tona düşmesi öngörülüyor.

2025 yılında yaklaşık 1 milyon 935 bin ton olan üretim dikkate alındığında, bir yıllık düşüşün yaklaşık 735 bin tona ulaşması bekleniyor. Ancak söz konusu rakamlar kesinleşmiş hasat sonuçlarını değil, TÜİK'in üretim tahminlerini yansıtıyor.

Söke'de pamuk ekim alanları yüzde 60 daraldı

Reuters'ın 9 Kasım'da yayımladığı saha araştırmasına göre, Aydın'ın Söke ilçesinde kuraklık ve artan üretim maliyetleri nedeniyle çiftçiler pamuktan uzaklaşmaya başladı.

Bölgedeki bir üretici kuruluşunun aktardığı verilere göre pamuk ekim alanları 2026 yılında yaklaşık yüzde 60 azalarak 120 bin dekara geriledi.

Uzun yıllardır Söke'de pamuk yetiştiren 59 yaşındaki Mehmet Kabak da üretim tercihini değiştiren çiftçiler arasında yer alıyor.

Yaklaşık 900 dekar arazide tarım yapan Kabak, su ihtiyacı ve üretim maliyetleri nedeniyle pamuk yerine buğday ve ayçiçeği yetiştirmeye yöneldi.

Sulama giderleri artmasına rağmen ürün kaybı yaşadıklarını belirten Kabak, mazot ve diğer tarımsal girdilerdeki maliyet artışlarının dönem dönem yüzde 40 ila 60 düzeyine ulaştığını söyledi.

Üreticilerin karşı karşıya bulunduğu sorun, yalnızca kuraklıkla sınırlı kalmıyor. Enerji, gübre, akaryakıt ve sulama maliyetlerindeki yükseliş, özellikle su tüketimi yüksek ürünlerde üretimin ekonomik sürdürülebilirliğini zorlaştırıyor.

Türkiye'de kullanılan suyun yüzde 79'u tarıma gidiyor

Reuters'ın hükümet verilerine dayandırdığı bilgilere göre tarım sektörü Türkiye'nin ekonomik üretiminin yaklaşık yüzde 5'ini oluştururken toplam su kullanımının yüzde 79'unu gerçekleştiriyor.

Aynı verilere göre tarım amacıyla kullanılan suyun neredeyse yarısı, sulama altyapısındaki ve uygulamalarındaki verimsizlikler nedeniyle kaybediliyor.

2025 yılında Türkiye'de yağışların uzun yıllar ortalamasının yüzde 27 altında kalması, tarımsal üretim üzerindeki baskıyı artırdı. Ülke, son 50 yılı aşkın dönemin en şiddetli kuraklıklarından birini yaşadı.

Baraj doluluk oranlarında kısmi toparlanma görülmesine rağmen uzmanlar, bunun uzun vadeli su sorununu ortadan kaldırmadığına dikkat çekiyor.

Reuters'ın çevresel veri analizine göre Türkiye'nin pamuk üretim havzalarında ekosistemlerin sürdürülebilirliği için su kullanımının bölgelere göre yüzde 25 ila 60 arasında azaltılması gerekiyor.

Damla sulama çözüm olabilir ancak çiftçinin yatırım gücü sınırlı

Su tüketimini azaltmak amacıyla damla ve yağmurlama sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması öneriliyor. Ancak bu teknolojilerin kurulumu, özellikle küçük ve orta ölçekli üreticiler açısından yüksek başlangıç maliyetleri gerektiriyor.

Bazı bölgelerde sulama suyunun yeterince filtrelenmemesi, damla sulama sistemlerinde tıkanma ve bakım sorunlarına yol açabiliyor.

Kiralık arazilerde çalışan çiftçiler ise uzun vadeli yatırımların ekonomik riskleri nedeniyle yeni sulama altyapılarına geçmekte zorlanıyor.

Reuters'ın çiftçiler, finans kuruluşları, şirketler ve sivil toplum temsilcilerinden oluşan 30'u aşkın kişiyle yaptığı görüşmeler, teknik destek ve uygun finansmana erişimin üreticiler açısından temel sorunlar arasında bulunduğunu ortaya koydu.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) Türkiye Temsilcisi Ayşegül Selışık da iklim değişikliğine uyumun çiftçiler için artık kaçınılmaz olduğunu, ancak dönüşüm maliyetinin büyük ölçüde üreticiler tarafından karşılandığını belirtti.

Sulama yatırımlarına 174 milyar lira ayrılması planlanıyor

Hükümetin 2027 yılı bütçe hazırlıklarında, toprak ve su kaynaklarının yönetimine ayrılan kaynağın yüzde 40,5 artırılması öngörülüyor.

Bu kapsamda tarımsal sulama yatırımları için 174 milyar lira kaynak planlanıyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı, Reuters'a yaptığı açıklamada kamu kaynaklarına ek olarak özel sektör finansmanının da gerekli olduğunu belirtti.

İş Bankası'nın tarımsal faaliyetlere yönelik uzmanlaşmış 56 şube açtığı, damla ve yağmurlama sulama yatırımları için hasat dönemlerine göre geri ödeme imkânı sunan krediler sağladığı bildirildi.

Şekerbank da 2026 yılının ilk dokuz ayında sürdürülebilir finansman çerçevesinde kullandırdığı kredilerin yaklaşık dörtte birinin tarımsal su yönetimi ve iklim değişikliğine uyum projelerine yönlendirildiğini açıkladı.

Bununla birlikte teminat yetersizliği, borç ödeme kapasitesinin sınırlı olması ve bazı desteklerde harcamaların çiftçi tarafından önceden karşılanması, finansmana erişimi güçleştiriyor.

Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD) Türkiye Direktörü Liam Chicca, ülkedeki çiftçilerin yaklaşık yüzde 5 ila 10'unun büyük yatırımları kendi kaynaklarıyla finanse edebilecek durumda olmadığını belirtti.

Su kıtlığının ekonomiye maliyeti büyüyebilir

Dünya Bankasının 2022 tarihli analizine göre su arzında yüzde 10'luk azalma, tarımsal üretim üzerindeki etkileri nedeniyle Türkiye'nin gayrisafi yurt içi hasılasında yaklaşık yüzde 6'lık kayba yol açabilir.

Bu hesaplama gerçekleşmiş bir ekonomik kaybı değil, belirli koşullar altında ortaya çıkabilecek olası ekonomik riski ifade ediyor.

Pamuk üretimindeki gerileme, tarımsal gelirlerin yanı sıra Türkiye'nin önemli sanayi alanlarından biri olan tekstil sektörünün ham madde ihtiyacı açısından da önem taşıyor.

Üretimin azalması, yerli pamuk arzı ve ithalat ihtiyacının geleceği konusunda yeni soruları gündeme getiriyor.

COP31'de çiftçinin iklim değişikliğine uyumu gündemde

Antalya'da 9 Kasım'da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), tarımda su yönetimi ve iklim değişikliğine uyum finansmanının tartışıldığı bir döneme denk geldi.

Türkiye'deki üreticilerin yaşadığı sorunlar, iklim değişikliğine karşı alınacak önlemlerin yalnızca ulusal hedeflerle değil, doğrudan tarım arazilerinde uygulanabilecek ekonomik ve teknik desteklerle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Söke'de pamuk yerine daha az su isteyen ürünlere yönelen çiftçiler, bu dönüşümün sahadaki örneklerinden birini oluşturuyor.

Ancak uzmanlara göre tarımsal üretimde sürdürülebilirliğin sağlanması için sulama altyapısının iyileştirilmesi, üreticilerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması ve bölgesel su kaynaklarına uygun üretim planlamasının birlikte ele alınması gerekiyor.

FAO Türkiye Temsilcisi Ayşegül Selışık, Antalya'daki görüşmelerin başarısının yalnızca verilen taahhütlerle değil, sağlanan finansmanın çiftçilere ve su havzalarına ne ölçüde ulaştığıyla değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.