Kod 46 ile işten çıkarılan işçinin hakları neler? İşverenin bildirimi suçun kanıtı değil

İşten çıkarılan çalışanların SGK kayıtlarında yer alan Kod 46, işverenin güveni kötüye kullanma, hırsızlık veya doğruluk ve bağlılığa aykırı davranış gerekçesiyle iş sözleşmesini feshettiğini gösteriyor. Ancak işverenin bu kodu bildirmesi, çalışanın suç işlediğini veya feshin hukuka uygun olduğunu kanıtlamıyor. İşçiler, haksız fesihlere karşı dava açabiliyor, koşulları varsa işe iade ve tazminat talebinde bulunabiliyor.

İnsan Hakları / İşçi Hakları / Hukuk

Türkiye'de işten çıkarılan çalışanların karşılaşabildiği en önemli hukuki sorunlardan biri, Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirilen işten ayrılış nedeninin gerçeğe aykırı olduğu iddiası.

Özellikle Kod 46 ile yapılan işten ayrılış bildirimleri, çalışanın mesleki itibarı, tazminat hakları ve işsizlik ödeneğinden yararlanması bakımından ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

Peki Kod 46 tam olarak ne anlama geliyor? İşveren bu kodu istediği gibi kullanabilir mi? İşçi haksız yere bu gerekçeyle işten çıkarıldığını düşünüyorsa hangi yollara başvurabilir?

Kod 46 nedir?

SGK'nin işten ayrılış nedenleri listesinde bulunan Kod 46, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25'inci maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendine dayanıyor.

Bu hüküm; işçinin işverenin güvenini kötüye kullanması, hırsızlık yapması, işverenin meslek sırlarını açıklaması veya benzeri doğruluk ve bağlılığa aykırı davranışlarda bulunması nedeniyle işveren tarafından haklı nedenle fesih yapılmasını düzenliyor.

Kod 46, 2021 yılında eski Kod 29'un alt nedenlere ayrılması sonucunda oluşturulan kodlardan biri.

Ancak bu kodun SGK'ye bildirilmesi, işçinin hırsızlık yaptığına veya başka bir suç işlediğine ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararı anlamına gelmiyor.

İşverenin bildirdiği gerekçe doğru olmak zorunda mı?

İşveren, iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiğini ileri sürüyorsa uyuşmazlık hâlinde dayandığı olguları hukuken ortaya koymak zorunda.

İşten ayrılış bildirgesine Kod 46 yazılmış olması, işverenin iddiasını kendiliğinden ispatlamıyor.

Bu nedenle çalışan, işten çıkarılma gerekçesinin gerçeği yansıtmadığını düşünüyorsa iş mahkemesinde veya ilgili hukuki süreçlerde buna itiraz edebiliyor.

Mahkeme değerlendirmesinde işyeri kayıtları, belgeler, yazışmalar, tanık anlatımları ve diğer hukuka uygun deliller önem taşıyabiliyor.

Kod 46 ile çıkarılan işçi tazminat alabilir mi?

İşverenin İş Kanunu'nun 25/II-e maddesine uygun biçimde haklı fesih yaptığı bir durumda, işçi kural olarak kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanamıyor.

Ancak işverenin ileri sürdüğü haklı neden ispatlanamazsa durum değişebiliyor.

Feshin hukuka aykırı olduğu belirlenirse, işçinin çalışma süresi ve diğer yasal koşullara göre kıdem veya ihbar tazminatı talep etmesi mümkün olabiliyor.

Ayrıca işçinin hak kazandığı ancak ödenmemiş ücretleri ve kullanılmayan yıllık izin karşılığı gibi alacakları, Kod 46 bildirimi yapılmış olması nedeniyle kendiliğinden ortadan kalkmıyor.

İşçi işe iade davası açabilir mi?

İş Kanunu'nun iş güvencesi hükümlerinden yararlanma koşullarını sağlayan çalışanlar, feshin geçersizliğini ileri sürerek işe iade talebinde bulunabiliyor.

Genel kurala göre bunun için işyerinde en az 30 işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışması gerekiyor. Kanunda bazı istisnalar da bulunuyor.

İşe iade talebinde bulunacak işçinin, fesih bildiriminin kendisine tebliğ edilmesinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurması gerekiyor.

Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabiliyor.

Bu sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabiliyor.

Mahkeme işçiyi haklı bulursa ne olur?

Mahkeme işten çıkarmanın geçersiz olduğuna karar verirse işçi, kararın kesinleşip kendisine tebliğ edilmesinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlatılmak üzere işverene başvurmalı.

İşveren ise usulüne uygun başvurunun ardından işçiyi bir ay içinde işe başlatmakla yükümlü.

İşçinin işe başlatılmaması hâlinde, kanuni koşullar çerçevesinde dört ila sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı söz konusu olabiliyor.

Ayrıca en çok dört aya kadar boşta geçen süreye ilişkin ücret ve diğer haklar da gündeme gelebiliyor.

Kod 46 işsizlik maaşını etkiler mi?

İşsizlik ödeneği alabilmenin temel şartlarından biri, çalışanın kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalması.

Bu nedenle Kod 46 ile yapılan bir işten ayrılış bildirimi, işsizlik ödeneğine erişimi olumsuz etkileyebiliyor.

Ancak kodun hatalı olduğunun tespit edilmesi veya fesih gerekçesinin hukuken değişmesi, işçinin ödenek hakkının yeniden değerlendirilmesini sağlayabiliyor.

İşsizlik ödeneğine ilişkin başvurularda, hizmet akdinin sona ermesinden itibaren 30 günlük genel başvuru süresine dikkat edilmesi gerekiyor.

İşçi SGK çıkış koduna itiraz edebilir mi?

İşçi, bildirilen işten ayrılış nedeninin gerçeğe aykırı olduğunu düşünüyorsa öncelikle SGK işten ayrılış bildirgesini ve fesih belgelerini incelemeli.

İşverenden yanlış bildirimin düzeltilmesini talep edebilir.

İşverenle uyuşmazlık sürüyorsa arabuluculuk ve dava yollarıyla fesih gerekçesinin ve buna bağlı işçilik haklarının değerlendirilmesini isteyebilir.

Kod düzeltme işleminin hangi belgelerle gerçekleştirilebileceği somut olaya göre değişebileceğinden, ilgili SGK biriminden bilgi alınması ve hukuki destek sağlanması önem taşıyor.

Sendikal faaliyet nedeniyle işten çıkarma yapılabilir mi?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 18'inci maddesi, sendika üyeliğini, kanuna uygun sendikal faaliyetlere katılmayı ve çalışanın yasal haklarını aramasını tek başına geçerli fesih nedeni olarak kabul etmiyor.

Sendikal nedenle işten çıkarma iddiası ortaya çıktığında, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun sendikal güvencelere ilişkin hükümleri de gündeme gelebiliyor.

Bir işçinin işyerindeki sorunları yetkili kurumlara bildirmesi, sendikaya üye olması veya yasal haklarını kullanması, gerçekte bulunmayan bir Kod 46 gerekçesiyle cezalandırılmasını hukuka uygun hâle getirmiyor.

İşten çıkarılan çalışan ne yapmalı?

Haksız şekilde Kod 46 ile işten çıkarıldığını düşünen çalışanların öncelikle fesih bildirimini, SGK işten ayrılış kaydını, ücret bordrolarını ve çalışma hayatına ilişkin belgelerini saklaması önem taşıyor.

İşyeri yazışmaları, hukuka uygun elde edilmiş kayıtlar ve tanık bilgileri de olası uyuşmazlıkta önem taşıyabiliyor.

Özellikle işe iade talebinde bir aylık arabuluculuk başvuru süresi bulunduğundan, işçinin gecikmeden hukuki danışmanlık alması gerekiyor.

Kod 46, işverenin bildirdiği fesih gerekçesidir; çalışanın suçluluğuna ilişkin kesin bir hüküm değildir. Feshin hukuka uygun olup olmadığı ve işçinin hangi haklara sahip bulunduğu, somut olayın özellikleri ve yürürlükteki hukuk kuralları çerçevesinde belirlenir.

Kaynaklar: Sosyal Güvenlik Kurumu 2021/9 sayılı Genelgesi; 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18, 20, 21 ve 25'inci maddeleri; 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu; Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) işsizlik sigortası bilgilendirmesi.