Fon Krizinde Yeni Kurul Kuruldu, Kritik Sorular Yanıtsız Kaldı

Cumhurbaşkanı Erdoğan başkanlığındaki fon toplantısından yeni kurul ve DDK incelemesi kararı çıktı. Ancak ödeme takvimi, sorumluluğu bulunan kamu görevlilerine ilişkin nasıl bir işlem yürütüleceği ve etkin pişmanlıktan kimlerin nasıl yararlanacağına ilişkin kritik sorular hâlâ yanıtsız. Örn: Piyasa dolandırıcılığında geri ödeme soruşturma başlamadan önce yapılırsa dosya kapatılacak mı?

Sermaye piyasalarında yaşanan fon krizinin ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında ekonomi kurmayları ve ilgili kurumların üst düzey yöneticilerinin katıldığı bir eşgüdüm toplantısı gerçekleştirildi.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının açıklamasına göre toplantıda, tasfiyesine karar verilen fonlar, yatırımcı ödemeleri ve sermaye piyasalarında alınacak yeni tedbirler ele alındı. Erdoğan’ın, yatırımcıların haklarının korunması ve ödemelerin “adil, sağlıklı ve mümkün olan en kısa sürede” yapılmasını temel öncelik olarak vurguladığı bildirildi.

Yeni Olan Ne?

Toplantıdan kamuoyuna açıklanan en somut yeni karar, Cumhurbaşkanı Yardımcısının başkanlığında “Fon Koordinasyon Kurulu” kurulması oldu.

Kurulun görevi, tasfiye sürecinin genel koordinasyonunu sağlamak olarak açıklandı. Ancak İletişim Başkanlığının metninde kurulun diğer üyelerinin kimler olacağı, hangi kurumların temsil edileceği, kurulun karar veya yaptırım yetkisinin bulunup bulunmadığı ve ne sıklıkla toplanacağı belirtilmedi.

Açıklamada ayrıca Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatıyla Devlet Denetleme Kurulu’nun (DDK) son dönemdeki yatırım fonu işlemlerini kapsayan inceleme ve denetim sürecini başlattığı duyuruldu. İncelemenin hangi tarihten itibaren işlemleri kapsayacağı, hangi kurum ve yöneticilerin denetleneceği ve sonuçların kamuoyuna açıklanıp açıklanmayacağı konusunda ise ayrıntı verilmedi.

SPK Ödeme Yol Haritasını Sundu, Takvim Açıklanmadı

İletişim Başkanlığı, Sermaye Piyasası Kurulu’nun tasfiye kapsamındaki fonlarda hak sahipliği mutabakatı tamamlanan yatırımcılara ödeme yapılmasına ilişkin bir yol haritası sunduğunu bildirdi.

Ödemelerin, fonların mal varlığı ve likidite durumuna göre gerçekleştirileceği belirtildi.

Ancak açıklamada;

yatırımcılara ödemelerin ne zaman başlayacağı, hangi fonlardan başlanacağı, yatırımların ne kadarının geri ödenebileceği, zararların tamamının karşılanıp karşılanmayacağı ve likiditesi yetersiz fonlarda zararın kim tarafından üstlenileceği konusunda herhangi bir rakam veya takvim paylaşılmadı.

DDK İncelemesi Neden Şimdi Başladı?

DDK incelemesinin soruşturmanın ilerleyen aşamasında başlatılması da yeni bir soruyu gündeme getiriyor.

Fon soruşturmasında haftalardır çok sayıda gözaltı, tutuklama, mal varlığı tedbiri ve siyasi açıklama kamuoyuna yansırken, iktidar partisinin Genel Başkan Yardımcısı ve eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya da hakkındaki hisse işlemi iddialarının ardından AK Parti’deki görevlerinden ayrıldı. Mal varlığı donduruldu.

YENİ Parti Sözcüsü Zeynel Emre, bugün iktidar içinde halen görev yapan başka isimlere ilişkin bilgiler bulunduğunu öne sürdü ve yetkili kurumlara “Siz açıklayın” çağrısında bulundu. Muhalefet, siyasi bağlantıların araştırılmasını ve yatırımcı zararlarının kamu kaynakları yerine sorumluların mal varlıklarından karşılanmasını istiyor.

Bu gelişmelerin ardından DDK’nın inceleme başlatması, “denetim neden soruşturma bu aşamaya geldikten sonra devreye girdi?” sorusunu gündeme taşıyor.

Sorumlu Kamu Görevlileri İçin Ne Yapılacak?

İletişim Başkanlığı açıklamasında sermaye piyasalarının denetim mekanizmalarının güçlendirileceği ve yeni idari ve hukuki düzenlemelerin hayata geçirileceği belirtildi.

Ancak mevcut denetim mekanizmalarının neden işlemediği, fon krizinin bu ölçüye ulaşmasında herhangi bir kamu kurumu veya kamu görevlisinin ihmalinin bulunup bulunmadığı ya da SPK ve diğer düzenleyici kurumlardaki sorumlulukların ayrıca incelenip incelenmeyeceği konusunda bilgi verilmedi.

Bu başlık, muhalefetin son günlerde en fazla üzerinde durduğu konular arasında bulunuyor.

“Etkin Pişmanlık” Tartışması

Fon soruşturmasında tartışılan bir diğer konu da Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107’nci maddesindeki pişmanlık hükmü.

SPK’nın kendi açıklamasına göre, işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı kapsamında bir kişi elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin en az iki katı tutarı Hazine’ye öderse, ödeme zamanına göre cezasızlık veya ceza indirimi uygulanabiliyor.

Ödeme soruşturma başlamadan önce yapılırsa hakkında cezaya hükmolunmaması; soruşturma aşamasında yapılırsa cezanın yarı oranında, kovuşturma aşamasında yapılırsa üçte bir oranında indirilmesi öngörülüyor.

Bu düzenleme kamuoyunda “parayı ödeyen isimlerin dosyalarının kapanıp kapanmadığı” tartışmasına yol açarken, hukuken hüküm yalnızca belirli nitelikteki işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı suçu bakımından uygulanıyor. Diğer suçlamaları veya ayrı soruşturmaları otomatik olarak ortadan kaldırdığı söylenemez.

Ancak mevcut eşgüdüm toplantısı açıklamasında pişmanlık hükümlerinden yararlanan kişilerin kamuoyuna açıklanıp açıklanmayacağına veya bu kapsamdaki toplam ödeme tutarına ilişkin herhangi bir bilgi bulunmuyor.

Katılımevim, Birevim ve İktisat Katılım İçin Devir Süreci

Toplantıda Katılımevim ve Birevim Tasarruf Finansman şirketleri ile İktisat Katılım Bankası’nın Türkiye Emlak Katılım Bankası’na devrine ilişkin süreç hakkında da Erdoğan’a bilgi verildiği açıklandı.

Ancak devirlerin mali boyutu, kamuya oluşturacağı yük, varlık ve yükümlülüklerin hangi değerlemeyle devredileceği konusunda da kamuoyuna ayrıntı paylaşılmadı.

Fon Koordinasyon Kurulu Ne Yapacak?

Açıklamayla birlikte fon krizinin yönetimi için yeni bir idari yapı kurulmuş oldu.

Ancak kamuoyunun yanıt beklediği temel sorular sürüyor:

Fon Koordinasyon Kurulu kimlerden oluşacak?
Kurulun yetkileri neler olacak?
Yatırımcı ödemeleri hangi tarihte başlayacak?
Zararların ne kadarı karşılanabilecek?
Likiditesi bulunmayan fonlarda faturayı kim ödeyecek?
DDK hangi kişi ve kurumları inceleyecek?
Denetim sonuçları kamuoyuyla paylaşılacak mı?
Siyasi veya bürokratik bağlantıları bulunan kişiler için aynı süreç işletilecek mi?
Pişmanlık hükümlerinden yararlanan isimler ve ödenen tutarlar açıklanacak mı?

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının 29 Eylül tarihli açıklaması bu sorulara henüz yanıt vermedi.

Fon krizinin bundan sonraki aşamasında yeni kurulun oluşturulmasından çok, bu sorulara verilecek somut yanıtlar ve yatırımcılara yapılacak ödemelerin nasıl gerçekleştirileceği belirleyici olacak.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107/3. maddesinde açıkça düzenlenmiş. https://spk.gov.tr

Hüküm özellikle 107/1 kapsamındaki işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı için uygulanıyor. Buna göre kişi pişmanlık gösterip, 500 bin TL’den az olmamak üzere elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katını Hazine’ye öderse:

soruşturma başlamadan önce öderse hakkında ceza hükmolunmuyor,

soruşturma aşamasında öderse ceza yarı oranında indiriliyor,

kovuşturma aşamasında, hüküm verilmeden önce öderse ceza üçte bir oranında indiriliyor.

Söz konusu hükmün uygulanması açısından önemli olan ve vurgulanması gereken diğer bir husus ise, failin mamelekinde (mal varlığında) bir artışın meydana gelmesinin yanı sıra bir zarardan korunmanın da "menfaat" olarak değerlendirilmesidir.