COP31'de Türkiye'nin yüzde 35 elektrikleşme hedefi tartışılıyor: Elektrik üretiminde kömür sorunu
Antalya'da düzenlenen COP31 iklim konferansında Türkiye, küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı hedefleyen önerisine uluslararası destek arıyor. Ancak elektrik üretiminde kömür ve doğal gaz kullanımının sürmesi, hedefin emisyonları ne ölçüde azaltacağı sorusunu gündeme getiriyor. Portekiz ve bazı Pasifik ülkeleri, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik daha açık taahhütler istiyor.
Antalya'da 9 Kasım'da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'de, Türkiye'nin öncülük ettiği küresel elektrikleşme hedefi müzakerelerin önemli başlıklarından biri hâline geldi.
Türkiye, dünya genelinde nihai enerji tüketiminin elektrikle karşılanan payını, bugün yüzde 20'nin biraz üzerindeki seviyesinden 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarmayı öneriyor.
Hedef; ulaşımda petrol kullanımının azaltılmasını, binalarda elektrikli ısıtma sistemlerinin yaygınlaştırılmasını ve sanayide fosil yakıt kullanan bazı teknolojilerin elektrikli alternatiflerle değiştirilmesini kapsıyor.
Reuters'ın 10 Kasım tarihli haberine göre Türkiye, söz konusu hedefin konferansın nihai anlaşmasında yer alması için diğer ülkelerin desteğini sağlamaya çalışıyor.
Ancak müzakerelerdeki tartışma yalnızca elektrik kullanımının artırılmasıyla sınırlı değil. Yeni elektrik talebinin hangi kaynaklarla karşılanacağı da gündemde.
Türkiye'nin hedefi 9 Haziran'da açıklanmıştı
COP31 Başkanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, yüzde 35 elektrikleşme hedefini ilk olarak 9 Haziran 2026'da Bonn'da düzenlenen iklim toplantısında duyurmuştu.
COP31 Başkanlığının açıkladığı hedef, enerji dönüşümünü hızlandırmayı, fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmayı ve küresel emisyonların düşürülmesine katkıda bulunmayı amaçlıyor.
Kurum, 10 Kasım'daki açıklamasında da elektrikleşmenin emisyon azaltımı, enerji güvenliği ve ekonomik büyüme bakımından önem taşıdığını savundu.
Ancak Türkiye'nin önerisi henüz COP31'in nihai kararı hâline gelmiş değil.
Portekiz: “Yalnızca elektrikleşme değil, temiz elektrikleşme”
Türkiye'nin hedefi, elektrik üretiminin fosil yakıtlardan ne ölçüde arındırılacağı konusunda tartışmaları da beraberinde getirdi.
Portekiz Çevre Bakanı Maria da Graça Carvalho, Lizbon'da gazetecilere yaptığı açıklamada, ülkesinin yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrikleşmeyi savunduğunu belirtti.
Carvalho, önerilerinin yalnızca elektrik kullanımının yaygınlaştırılması olmadığını, elektriğin fosil yakıtlar yerine yenilenebilir kaynaklardan üretilmesi gerektiğini söyledi.
Deniz seviyesindeki yükselme ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı hassas konumda bulunan bazı Pasifik ada ülkeleri de fosil yakıt kullanımının azaltılmasına ilişkin daha açık bir yol haritası oluşturulmasını istiyor.
Bu talepler, Türkiye'nin önerisinin kapsamı ve nihai anlaşmada kullanılacak ifadeler konusunda ülkeler arasında görüş ayrılıkları bulunduğunu gösteriyor.
Türkiye'nin elektriğinin yüzde 34'ü kömürden üretiliyor
Elektrikleşme tartışması, COP31'in yönetiminde görev alan Türkiye ve Avustralya'nın enerji üretim yapısını da gündeme taşıdı.
Enerji düşünce kuruluşu Ember'in 2025 yılı verilerine göre Türkiye'de elektrik üretiminin yüzde 34'ü kömürden, yaklaşık yüzde 22'si doğal gazdan sağlandı.
Rüzgâr ve güneş enerjisinin toplam payı ise yüzde 22'ye ulaştı. Hidroelektrik ve diğer yenilenebilir kaynaklar da dahil edildiğinde düşük karbonlu elektrik kaynaklarının toplam payı yaklaşık yüzde 43 oldu.
COP31'de müzakerelerin yürütülmesinden sorumlu Avustralya'da ise kömürün 2025 yılı elektrik üretimindeki payı yaklaşık yüzde 43 seviyesinde gerçekleşti.
Bu veriler, elektrikleşmenin hızlandırılmasının yanı sıra kömür ve doğal gazdan elektrik üretiminin azaltılması meselesini de öne çıkarıyor.
Elektrikleşme tek başına emisyonları azaltabilir mi?
Elektrikli araçlar ve ısı pompaları gibi teknolojiler, geleneksel fosil yakıtlı sistemlere göre daha yüksek enerji verimliliği sağlayabiliyor.
Uluslararası Enerji Ajansının değerlendirmelerine göre elektrikli araçlar, elektrik üretiminde fosil yakıtların kullanıldığı ülkelerde bile benzinli ve dizel araçlara kıyasla yaşam döngüsü boyunca daha düşük sera gazı emisyonuna neden olabiliyor.
Benzer şekilde ısı pompaları, kullandıkları elektriğin üretiminde emisyon oluşsa bile geleneksel ısıtma sistemlerinden daha verimli çalışabiliyor.
Bu nedenle elektriğin tamamen yenilenebilir kaynaklardan üretilmemesi, elektrikleşmenin emisyon azaltımına hiçbir katkı sağlamayacağı anlamına gelmiyor.
Ancak elektrik üretiminde kömür ve doğal gaz kullanımının devam etmesi, elektrikleşmeden elde edilebilecek iklim faydasını sınırlandırabiliyor.
Dolayısıyla hedefin başarısı yalnızca elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının artırılmasına değil, elektrik üretiminin ne kadar hızlı düşük karbonlu kaynaklara dönüştürüleceğine de bağlı.
Türkiye açısından ne anlama geliyor?
Elektrikleşme hedefi, Türkiye'nin ulaşım, konut, sanayi ve enerji altyapısına yönelik politikalarını yakından ilgilendiriyor.
Elektrikli araçların yaygınlaşması, binalarda ısı pompalarının kullanılması ve sanayi tesislerinde elektrikli teknolojilere geçiş, elektrik talebini artırabilecek gelişmeler arasında bulunuyor.
Bu talebin karşılanabilmesi için elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi, enerji depolama yatırımlarının artırılması ve yeni üretim kapasitesinin oluşturulması gerekiyor.
Ember'in Türkiye değerlendirmesinde de yenilenebilir enerji kapasitesindeki büyümeye rağmen kömürün hâlen ülkenin en büyük elektrik üretim kaynağı olduğu belirtiliyor.
Bu tablo, yeni elektrik talebinin ne kadarının yenilenebilir kaynaklardan karşılanacağı ve fosil yakıta dayalı üretimin hangi hızda azaltılacağı sorularını öne çıkarıyor.
Nihai karar 20 Kasım'a kadar yapılacak müzakerelerde şekillenecek
Türkiye, COP31'in ev sahipliğini ve başkanlığını yürütürken Avustralya, müzakerelerin başkanlığı görevini üstleniyor.
Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, elektrikleşme hedefinin konferansın nihai anlaşmasına dahil edilmesinin kesinleşmediğini daha önce belirtmişti.
Hedefin sonuç metninde yer alıp almayacağı, ülkelerin hangi yükümlülükleri kabul edeceği ve elektrik üretiminin kaynaklarına ilişkin nasıl bir ifade kullanılacağı müzakerelerle belirlenecek.
9 Kasım'da başlayan COP31'in 20 Kasım'da sona ermesi planlanıyor.
Konferansta elektrikleşme hedefi etrafında şekillenen tartışmanın temelinde ise şu soru bulunuyor:
Dünya daha fazla elektrik kullanırken, bu elektriği üretmek için kullanılan fosil yakıt miktarını nasıl azaltacak?