Borsada milyarlar değil, trilyonlar konuşuluyor: Şirketlerin piyasa değeri iki ayda ne kadar geriledi?
Sermaye Piyasası Kurulunun verilerine göre Borsa İstanbul'da işlem gören şirketlerin toplam piyasa değeri, ağustos sonundan ekim sonuna kadar yaklaşık 5,32 trilyon TL azaldı. Yüzde 23'ü aşan gerilemenin büyük bölümü eylül ayında yaşanırken, farklı piyasa değeri hesaplamaları arasındaki farklar da dikkat çekiyor.
Borsa İstanbul'da son aylarda yaşanan sert dalgalanmaların boyutu, şirketlerin toplam piyasa değerine ilişkin verilerle ortaya çıktı. Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) yayımladığı istatistiklere göre, ağustos sonunda 23 trilyon 37 milyar 560 milyon TL olan borsa şirketlerinin toplam piyasa değeri, ekim sonunda 17 trilyon 717 milyar 244 milyon TL'ye geriledi.
Karşı Sav'ın SPK verilerinden yaptığı hesaplamaya göre iki ayda yaşanan azalış 5 trilyon 320 milyar 316 milyon TL oldu. Bu tutar, ağustos sonundaki toplam piyasa değerinin yaklaşık yüzde 23,1'ine karşılık geliyor.
Kayıpların büyük bölümü eylülde gerçekleşti
SPK verileri, gerilemenin iki aya eşit biçimde dağılmadığını gösteriyor.
Borsa şirketlerinin toplam piyasa değeri ağustos sonunda 23,04 trilyon TL seviyesindeyken eylül sonunda 17,74 trilyon TL'ye düştü. Ekim sonunda ise 17,72 trilyon TL olarak kaydedildi.
Böylece ağustostan eylüle yaklaşık 5,30 trilyon TL'lik azalma görülürken, eylülden ekime değişim yaklaşık 21,4 milyar TL ile sınırlı kaldı.
Bu tablo, iki aylık toplam kaybın önemli bölümünün eylül ayında gerçekleştiğini ortaya koyuyor.
Yatırım fonlarında başlayan kriz piyasaları etkiledi
Eylül ortasında bazı yatırım fonlarında yaşanan ödeme ve likidite sorunları, Borsa İstanbul'daki satış baskısının öne çıkan gündem maddelerinden biri oldu.
Pusula Portföy'ün bazı fonların iade ödemelerine ilişkin temerrüt açıklamasının ardından piyasalarda sert hareketler yaşandı. BIST 100 endeksi 16 Eylül'de yüzde 5'in üzerinde gerilerken, endekse bağlı devre kesici uygulaması devreye girdi.
Takip eden süreçte fon piyasasına yönelik düzenleyici adımlar ve tasfiye kararları gündeme geldi. Bununla birlikte borsadaki bütün değer kaybını yalnızca fonlarda yaşanan sorunlara bağlamak mümkün değil. Şirketlerin finansal görünümü, piyasa beklentileri ve yatırımcıların risk algısı da hisse fiyatlarını etkileyen unsurlar arasında bulunuyor.
Piyasa değeri hesabında neden farklı rakamlar var?
Ekonomi basınında 15 Eylül–30 Ekim dönemine ilişkin başka bir hesaplamada toplam piyasa değerinin 20,03 trilyon TL'den 13,63 trilyon TL'ye gerilediği ve 6,4 trilyon TL'lik kayıp oluştuğu bildirildi.
Ancak bu hesaplama, SPK'nin ağustos ve ekim ay sonlarını karşılaştıran istatistiğiyle aynı sonucu vermiyor.
Karşılaştırmalarda farklı başlangıç ve bitiş tarihlerinin yanı sıra kullanılan endeks, şirket kapsamı ve fiyatlama yönteminin de dikkate alınması gerekiyor. Bu nedenle farklı kaynaklardaki rakamların, hesaplama yöntemleri eşitlenmeden birbirinin yerine kullanılması doğru değil.
BIST 100 kasım ayına toparlanma denemesiyle başladı
BIST 100 endeksi, 30 Ekim'de 10.759,56 puandan kapanmasının ardından kasım ayının ilk üç işlem gününde yükseldi.
Endeks 4 Kasım'da 11.478,13 puana kadar çıkarken, 5 Kasım'da yüzde 1,26 gerileyerek 11.333,27 puandan kapandı.
Böylece endeks ekim sonuna göre yaklaşık yüzde 5,3 yukarıda bulunmasına rağmen son haftalardaki kayıplarının tamamını telafi edemedi.
Trilyonlarca liralık kayıp vatandaş için ne anlama geliyor?
Şirketlerin toplam piyasa değerindeki gerileme, aynı tutarda nakit paranın borsadan çekildiği anlamına gelmiyor.
Piyasa değeri, şirketlerin hisselerine biçilen fiyatlar üzerinden hesaplanıyor. Hisse fiyatları gerilediğinde şirketlerin borsadaki toplam değeri de azalıyor.
Bu durum, hisse senedi ve yatırım fonu sahiplerinin portföylerini etkileyebiliyor. Ancak her yatırımcının kaybı aynı olmuyor; sonuç, yatırım yaptığı şirketlere ve alış-satış zamanına göre değişiyor.
Borsa İstanbul'daki son gelişmeler, yalnızca günlük endeks hareketlerinin değil, şirket değerlerindeki değişimin ve piyasaya duyulan güvenin de yakından izlenmesi gerektiğini gösteriyor.
Karşı Sav Haber Merkezi
Başlıca kaynaklar:
SPK – Resmî piyasa değeri istatistikleri https://spk.gov.tr
SPK – Verilerin hesaplanma yöntemi https://spk.gov.tr
Medyascope – Fon krizinin kronolojisi Medyascope
Bloomberg HT – 5 Kasım kapanışı Borsa haberleri