300 milyar dolarlık çöküşün ardından tarihi karar: Evergrande kurucusuna müebbet

Çin'in emlak devi Evergrande'ın kurucusu Hui Ka Yan, fonların kötüye kullanılması, finansman dolandırıcılığı, yasa dışı mevduat toplama ve rüşvet dahil sekiz suçlamadan müebbet hapse mahkûm edildi. Shenzhen'deki mahkeme Hui'nin tüm kişisel mal varlığına el konulmasına karar verirken, Evergrande ve ana iştiraki Hengda'ya toplam 15,82 milyar yuan ceza verildi.

Çin’de yıllardır devam eden Evergrande krizinde en ağır kararlardan biri çıktı.

Bir dönem Asya’nın en zengin insanı olan Hui Ka Yan, Shenzhen’de görülen davada müebbet hapse mahkûm edildi. 67 yaşındaki Hui, nisan ayında sekiz ayrı suçlamayı kabul etmişti. Bunlar arasında fonların kötüye kullanılması, finansman dolandırıcılığı, yasa dışı şekilde kamu mevduatı toplama, usulsüz kredi işlemleri, menkul kıymet dolandırıcılığı ve rüşvet bulunuyor. 

Mahkeme, Hui’nin kişisel mal varlığının tamamına el konulmasına da karar verdi.

Şirketlere 2,35 milyar dolarlık ceza

Mahkeme kararına göre China Evergrande Group’a 8,82 milyar yuan, ana iştiraki Hengda Real Estate’e ise 7 milyar yuan para cezası verildi.

İki şirketin toplam cezası 15,82 milyar yuan, yani yaklaşık 2,35 milyar dolar oldu. 

Evergrande bağlantılı beş üst düzey yöneticiye de 6 ila 18 yıl arasında değişen hapis cezaları verildi. Çin devlet medyasına göre Hui dışında şirketle bağlantılı toplam 56 kişi hakkında ceza kararı çıktı. 

Mahkeme: “Ekonomik kayıp ve toplumsal zarar son derece ciddi”

Shenzhen Orta Halk Mahkemesi, Evergrande ve yöneticilerinin işlediği suçların çok büyük miktarlarda parayı kapsadığını, ağır ekonomik kayıplara ve ciddi toplumsal zarara yol açtığını belirtti.

Mahkeme, Hui’nin şirket içindeki konumunu kullanarak mali tabloların manipüle edilmesi ve şirket varlıklarının kötüye kullanılmasında rol oynadığı sonucuna vardı. 

Çinli düzenleyiciler daha önce Evergrande’ın bazı satış gelirlerini konutlar tamamlanıp teslim edilmeden kayıtlara geçirdiğini ve şirketin mali durumunu olduğundan güçlü gösterdiğini tespit etmişti. Associated Press’e göre Evergrande’ın 2019 ve 2020 yıllarındaki gelirlerinin yaklaşık 80 milyar dolar fazla gösterildiği belirlenmişti.

300 milyar doları aşan yükümlülük

Evergrande, yıllarca borçlanarak hızlı büyüdü ve Çin’in en büyük gayrimenkul şirketlerinden biri haline geldi.

Şirket 2020 yılında yaklaşık 100 milyar dolarlık yıllık satış hacmine ulaşmıştı. Ancak agresif borçlanma modeli, Çin yönetiminin emlak sektöründeki aşırı borçlanmayı sınırlamaya başlamasının ardından sürdürülemez hale geldi. 

Evergrande 2021’de borçlarını ödeyememeye başladı. Şirketin toplam yükümlülükleri 300 milyar doların üzerine çıktı ve Evergrande dünyanın en fazla borca sahip gayrimenkul geliştiricisi olarak anılmaya başladı. 

Şirketin çöküşü yalnızca Evergrande’ı değil, Çin’in geniş emlak sektörünü de etkiledi. Çok sayıda geliştirici ödeme güçlüğüne girerken konut fiyatları ve yeni proje yatırımları baskı altında kaldı.

Hong Kong mahkemesi tasfiye kararı vermişti

Hong Kong’daki bir mahkeme, 2024 yılında Evergrande’ın tasfiye edilmesine karar verdi.

Ancak süreç oldukça yavaş ilerliyor. Reuters’a göre geçen ağustos itibarıyla tasfiye memurlarının satabildiği varlıkların toplam değeri yaklaşık 255 milyon dolar seviyesinde kalırken alacaklıların talepleri yaklaşık 45 milyar dolara ulaştı. 

Tasfiye memurları aynı zamanda Hui ve eski eşinin yurt dışındaki varlıklarının dondurulması için hukuki süreç yürütüyor. Amaç, Hui ve bazı eski yöneticilere daha önce ödenen yaklaşık 6 milyar dolarlık temettü ve ücretin bir bölümünü geri almak. 

Bir dönem Asya’nın en zengin insanıydı

Hui Ka Yan’ın yükselişi Çin’in emlak patlamasının sembollerinden biriydi.

Kırsal Henan bölgesinde doğan ve kariyerine çelik sektöründe başlayan Hui, Evergrande’ı 1996 yılında kurdu. Şirket uygun fiyatlı konutlar, hızlı satış ve yüksek borçlanmaya dayalı modeliyle kısa sürede büyüdü. 

Forbes verilerine göre Hui’nin serveti 2017’de 45,3 milyar dolara ulaşmış ve onu Asya’nın en zengin insanı yapmıştı. 2023’e gelindiğinde servetinin yaklaşık 3 milyar dolara kadar gerilediği tahmin ediliyordu. 

Hui, Evergrande üzerinden yalnızca emlak sektöründe değil, elektrikli otomobil, futbol ve eğlence sektörlerinde de büyük yatırımlar yaptı.

Alacaklılar için sorun çözülmüş değil

Müebbet hapis kararı Evergrande dosyasında önemli bir dönüm noktası olsa da şirketin yüz milyarlarca dolarlık borç sorununu ortadan kaldırmıyor.

Şirketin binlerce konut alıcısı, yatırımcısı ve uluslararası alacaklısının alacaklarının ne kadarının geri ödenebileceği hâlâ belirsiz.

Reuters’ın aktardığı bazı yatırımcı tepkilerinde de temel soru aynı kaldı: “Peki bizim paramız ne olacak?” 

Evergrande’ın çöküşü, Çin yönetiminin emlak sektöründeki borçlanma modelini değiştirmeye çalıştığı dönemin en büyük kurumsal krizlerinden biri olarak görülüyor. Hui Ka Yan’a verilen müebbet hapis cezası ise Pekin’in büyük ölçekli mali usulsüzlüklere karşı uyguladığı en ağır yaptırımlardan biri olarak kayda geçti.